Overheidstoezicht op toezicht: prima in rust, zwak bij crises

Het toezicht op toezicht van de overheid draagt weinig pro-actiefs in zich mee. Het heeft meer van een nachtwakersconcept. De overheid heeft het zelf gecreëerd door alle bezuinigingen van de voorbije jaren, maar moet dan ook met de beperkingen leven.Bij een ‘crisis’ als nu rond de I&R-fraude blijkt weer eens de zwakte van het toezichtsconcept dat de rijksoverheid hanteert. Toezicht op toezicht werkt prima als er weinig of niets aan de hand is. Is er een crisis en heeft de grote toezichthouder toch iets over het hoofd gezien, dan is het paniek, is er de capaciteit niet (zie Kamerbrief 8-02-2017) en moet de NVWA of een andere ‘autoriteit’ met de pet rond op zoek naar de werkelijke feiten.Volgens RVO werden in 2016 ruim 86,07% van alle meldingen van runderen, schapen en geiten in het I&R-systeem geregistreerd via managementpakketten Nu zijn het CRV en Qlip die moeten helpen. Andere crises zoals furazolidon en fipronilIn eerdere gevallen, zoals bij de furazolidon-affaire, moest worden teruggevallen op onder meer veevoerorganisatie GMP+ en de Stichting Kwaliteitsgarantie Vleeskalversector. De fipronil-affaire was een ander voorbeeld van falend toezicht, maar daar lag de fout vooral bij aanvankelijk verkeerd gestelde prioriteiten en een overreactie in het toezicht naderhand. Een te zwak werkelijk toezicht is niet beperkt tot de agrarische sector. Het maakt problemen, als die aan het licht komen, wel onnodig groter. Het is inherent aan dit soort ‘nachtwakerstoezicht’. Er wordt toezicht gehouden aan de hand van een beperkt aantal indicatoren, liefst op digitale wijze. Daarmee is niet gezegd dat zulk toezicht geen voordelen kan hebben en niet alleen vanuit oogpunt van kostenbesparing. Digitaal toezicht kan patronen zichtbaar maken, die anders niet of lastiger zichtbaar zouden worden. Afwijkingen I&R hebben niet allemaal dezelfde oorzaakGoed voorbeeld daarvan is toch ook de huidige I&R-fraude. Probleem is wel dat de zo geconstateerde afwijkingen niet allemaal dezelfde oorzaak (moedwillig de boel flessen) hebben. Het lijkt dat landbouwminister Carola Schouten en haar ambtenaren dat niet hebben beseft toen de bewindspersoon sprak van duizenden mogelijke fraudegevallen. Digitale afwijkingen zijn niet zonder meer bewuste overtredingen, eerder aanleiding tot nader onderzoek. En daar wringt juist de schoen, want daarvoor is tijd en menskracht nodig. Er had geleerd kunnen worden van eerdere problemen rond de perceelsregistratie. Afhankelijk van derdenVoor goed toezicht zijn naast digitale monitoring ook altijd een goede eigen informatiepositie en voldoende eigen controlecapaciteit. Want, door voor de harde gegevens vooral te vertrouwen op derden, wordt de afhankelijkheid van die derden ook ongewenst groot. Als het toezicht verwordt tot een simpel overheidsstempel (goed- of afkeuring) op een partij gegevens gecontroleerd en geverifieerd door derden is niemand daarmee gediend.