‘Opvolgers die vooruit willen, net als mijn opa’

Mijn opa was melkveehouder in Noord-Holland. Begin dertiger jaren van de vorige eeuw vroeg het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf van Noord Holland (PEN) of mijn opa proefbedrijf wilde worden voor de toepassing van elektra op de boerderij.Het was ook toen crisis in Nederland. Mijn opa en oma waren voor vernieuwing en hielden wel van een uitdaging. Dus kwamen er proeven met elektrisch melken, een elektrische gierpomp, koeksnijder en elektrisch koken bij mijn oma in huis. Pas nog bekeek ik de PEN-voorlichtingsfilm die bewaard is gebleven: mijn opa in zijn zondagse pak met melkmachine onder de koeien. Bussen vol boeren uit het hele land kwamen kijken. ‘Elektrisch melken, dat kon toch niet goed zijn voor de koeien’. Mijn opa vertelde mij dat hij vaak aan collega-melkveehouders moest uitleggen waarom hij deze stap had gezet. Hij wilde leren door proberen, nieuwe wegen inslaan en vooruit. Gebrek aan bedrijfsopvolgersOnlangs kwam het CBS met het nieuws dat meer dan de helft van de Nederlandse boeren geen bedrijfsopvolger heeft. Op 16.000 van de ruim 52.000 agrarische bedrijven in Nederland is al wel een opvolger. Hoe groter het bedrijf, hoe groter de kans dat er wel een bedrijfsopvolger is. Provincie Noord-Brabant blijft achter in aandeel potentiële overnemers en Flevoland en Friesland spannen juist de kroon. Ook nu weer blijkt het animo voor bedrijfsovername het grootst bij melkveebedrijven. Bijna twee derde van de melkveebedrijven heeft een opvolger. Dat is anderhalf keer meer dan op een doorsnee landbouwbedrijf. Het goede nieuws is dus dat er een categorie potentiële jonge boeren en boerinnen klaarstaat, om straks toch een keer het melkveebedrijf van hun ouders over te nemen. Andere mogelijkheden bij overname bekijkenBij bedrijfsovernametrajecten zie ik ouders nogal eens in een spagaat zitten. De waarde van hun boerderij is tot kolossale hoogte gestegen. En de overnemende zoon of dochter moet nu wel heel veel van deze waarde cadeau krijgen zodat na de overname een redelijke boterham kan worden verdiend. Nuttig om dan niet alleen de platgetreden paden qua overname in beeld te hebben maar ook naar nieuwe of andere mogelijkheden te kijken. Bijvoorbeeld door hardop de vraag te stellen of zelfstandig ondernemerschap en volledig eigendom per se aan elkaar gekoppeld moeten blijven. En nagaan welke andere opties of aangepaste verdienmodellen er zijn. Inkomen via verbreding van groter belangDe route van verdere bedrijfsvergroting is lang niet voor iedereen het beste pad. Op de bedrijven met opvolger wordt het inkomen via verbreding van groter belang. De verbredingsactiviteiten op agrarische bedrijven zijn in vijf jaar tijd met 60% gestegen. Vier op de tien boeren halen daar nu inkomsten uit. Productie uit duurzame energie draagt bij aan de stijging en het aantal bedrijven dat vanaf de boerderij rechtstreeks verkoopt aan consument, horeca of detailhandel is bijna verdrievoudigd. Het effect van de coronacrisis is hierin nog niet meegenomen. Agrarisch natuur- en landschapsbeheer is nog steeds de grootste verbredingsactiviteiten is ook gestegen. Het aandeel van verbredingsactiviteiten in de omzet is ook gestegen. Bijna een vijfde van de bedrijven haalde afgelopen jaar meer dan de helft van de omzet uit verbredingsactiviteiten. Ik gun potentiële opvolgers dat ze iets van dezelfde eigenschappen hebben als mijn opaIk gun potentiële opvolgers dat ze iets van dezelfde eigenschappen hebben als mijn opa: leren door proberen, nieuwe wegen inslaan en vooruit willen. Kenmerken die vandaag de dag nog meer nodig zijn voor een succesvolle overname, waarbij het bedrijf met plezier (!) en voldoende toekomstperspectief kan worden ontwikkeld en voortgezet.