Omvang meerlingfraude blijft mistig

Hoe groot was de meerlingfraude nu echt? Uit een reconstructie blijkt dat het eerste alarm wel erg zwaar aangezet was. Maar ook dat er nog steeds geen eindantwoord is. 400 bedrijven wachten nog op een herberekening van de heffing voor het fosfaatreductieplan wegens niet kloppende I&R.Meer dan 7.000 bedrijven zouden mogelijk hebben gesjoemeld met het fosfaatreductieplan. Die boodschap bleef hangen nadat het ministerie van LNV op 23 januari melding maakte van ‘signalen van fraude’ met meerlingen. De meerlingkwestie kwam groot in het nieuws.Toename meerlingen beperktNu blijkt dat het ministerie in januari had kunnen weten dat dat aantal wel erg hoog ingeschat was. Uit gegevens van het ministerie, die aan Boerderij zijn verstrekt, blijkt dat er in 2017 weliswaar meer bedrijven waren met meerlingen dan in voorgaande jaren, maar dat die toename toch ook beperkt was. StatistiekHet is vooral een kwestie van statistiek. Naar buiten gebracht werd dat er 7.700 bedrijven waren met een hoger dan gemiddeld aantal meerlingen, ofwel meer dan 5%. Dat was reden voor verder onderzoek. Maar dat aantal zegt op zich niet zoveel. Per definitie zit ongeveer de helft altijd boven het gemiddelde. Ook in andere jaren.Op 2.000 bedrijven waren meer dan 10% meerlingen – een erg hoog aandeelInspectiesNiet vermeld werd de verandering ten opzichte van voorgaande jaren. Dan blijkt dat het aantal bedrijven met een bovengemiddeld aantal meerlingen 700 hoger was dan anders. Dat klinkt toch heel anders dan 7.700. Waarmee niet gezegd is dat er geen reden was voor onderzoek. Op 2.000 bedrijven waren meer dan 10% meerlingen – een erg hoog aandeel. En bij inspecties op bedrijven waren al veel onregelmatigheden aan het licht gekomen.2.000 bedrijven geblokkeerdDe NVWA blokkeerde zoals bekend even later 2.000 bedrijven waar iets niet goed was met de I&R. Die zijn in de loop van de tijd grotendeels weer vrijgegeven, maar ‘een aantal’ is nu nog steeds geblokkeerd. Onbekend is nog altijd in hoeverre sprake is geweest van opzet. Binnenkort komt het ministerie met nieuwe gegevens.Nooit bedoeld voor fosfaatreductieNa het eerste alarm werden er cross-checks uitgevoerd op basis van afkalfgegevens van CRV. Daarin werd ook gekeken naar bedrijven met minder dan 5% meerlingen. Plots bleek dat ook daar de I&R-administratie niet altijd overeenkwam met de afkalf- en melkcontrolegegevens. I&R had in 2016 een belangrijke rol in het fosfaatbeleid gekregenGaten in de I&RVanaf dat moment verdween de meerlingfraude waar de affaire mee begonnen was, naar de achtergrond en kwam de volle aandacht te liggen op de gaten in de I&R, het identificatie- en registratiesysteem voor runderen. Dat had in 2016 een belangrijke rol in het fosfaatbeleid gekregen.FosfaatreductieplanIn dat jaar moest onder stoom en kokend water een plan worden gemaakt om de fosfaatproductie in de melkveehouderij voor het einde van 2017 naar beneden te brengen. In samenspraak van het ministerie met de melkveesector werd vastgesteld dat het I&R-systeem een goede basis kon zijn voor het controleren van het aantal melkkoeien op een bedrijf. Vanaf het begin werden echter ook haken en ogen gesignaleerd in de I&R – dat immers niet voor dit doel in het leven was geroepen. In gesprekken tussen ministerie en bedrijfsleven werden mogelijke problemen benoemd. Maar dat er gefraudeerd kon worden door kalveren als meerling te registreren en niet te koppelen aan de werkelijke moeder, was in dat stadium niet in beeld.Stand van zaken nu● Ongeveer 2000 melkveehouders hebben te maken gekregen met een herberekening van de opgelegde geldsom in het fosfaatreductieplan
● Bedrijven die niet meedoen aan melkcontrole worden op basis van inseminatiegegevens gecontroleerd
● Het Openbaar Ministerie beslist over vervolging wegens fraude; onbekend is hoeveel dossiers door de NVWA aan het OM zijn overgedragen. Daarover zal minister Schouten rapporteren aan de Tweede Kamer.
● De I&R regels worden aangepast.Eerste signaal in juli 2017In juli 2017 schreef iemand met de schuilnaam Pionier op het online discussieforum Melkveehouders Prikkebord: “Gewoon een koe laten kalven en opgeven dat er een tweeling is geboren en dan de vaars buiten de melkcontrole houden. Blijft mooi op een halve staan. ’t Is maar net hoever je gaan wil.”Die melding kwam ongeveer gelijktijdig met een eerste signaal bij RVO.nl. Er zouden boeren zijn die eenling-kalveren als meerlingen registreerden. Het signaal was voor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland reden te kijken naar het aantal geregistreerde meerlingen. Maar RVO.nl haalde toen geen gegevens naar boven die de alarmbellen deden rinkelen. Na de zomer keken analisten van RVO.nl nogmaals naar de aantallen meerlingen in I&R. Toen zag men een duidelijk hoger aantal meerlingen bij melkveebedrijven dan in voorgaande jaren. Dat was aanleiding er dieper in te duiken. Gewoon een koe laten kalven en opgeven dat er een tweeling is geborenNVWA dook ook in de gegevensIn de loop van het najaar en het begin van de winter meende men een patroon waar te nemen. In juni en juli waren er duidelijk meer meerlingen dan in dezelfde maanden van de 2 jaren ervoor. De NVWA dook er in. Toen werd ook duidelijk wat het motief zou kunnen zijn om meerlingen te melden in plaats van eenlingen: door een kalf van een vaars als meerlingkalf bij een andere koe te registreren, kon de nieuwmelkte vaars in de registratie als niet-afgekalfd blijven staan (0,5 GVE in plaats van 1 GVE.) Daardoor had de melkveehouder op papier minder GVE’s en kon hij heffingen ontlopen. 6 inspectiesEr volgden in november 6 inspecties (4 op een bedrijf ter plekke en 2 op papier). Die controles bevestigden het beeld dat uit de statistieken omhoog was gekomen. Melkgevende koeien stonden nog als niet afgekalfde vaars geregistreerd in het I&R-systeem. De vaarzen hadden gekalfd, en hun kalveren waren niet dood gemeld. Bij andere melkgevende koeien waren meerlingen geregistreerd.I&R-systeem niet in ordeDat er sprake was van het omzeilen van het fosfaatreductieplan was 1 ding. Voor de minister woog tenminste even zwaar dat het I&R-systeem niet op orde was. In brieven aan de Kamer benadrukte ze meermalen hoe belangrijk dat is voor de volksgezondheid als voor de diergezondheid.Toen bleek dat het papieren vermoeden van fraude ook daadwerkelijk in de praktijk voorkwam, werd de zaak verder in kaart gebracht. Er bleken ongeveer 7.700 (van de ongeveer 25.000) rundveebedrijven meer meerlingen te hebben dan gemiddeld. _{Lees verder onder de foto.}Bij controle op 29 bedrijven met meer dan 10% meerlingen was gebleken dat de I&R-registratie op 23 van die 29 bedrijven bedrijven niet op orde was. - Foto: Henk Riswick, bewerking BoerderijGeen vergelijking met voorgaande jarenHet aantal bedrijven met ‘een ongebruikelijk hoog aantal geregistreerde meerlingen’ werd in kaart gebracht. De gegevens werden echter niet vergeleken met andere jaren. Als dat wel was gedaan, was de mogelijke omvang van het probleem wellicht kleiner ingeschat. Steekproef op 100 bedrijvenHet ministerie, de NVWA en RVO.nl besloten een extra steekproef te doen op ongeveer 100 bedrijven. Deze werden min of meer willekeurig gekozen uit de grote groep met bovengemiddelde aantallen meerlingen. Er werd bij de keuze van de bedrijven rekening gehouden met de landelijke spreiding en de beschikbaarheid van inspecteurs van de NVWA. De steekproef gaf een indicatie van de mogelijke omvang van het probleem, maar representatief was ze allerminst. Wel bood ze volgens de autoriteiten genoeg aanwijzing dat er écht meer aan de hand was. De belangenbehartigers waren totaal verrast‘Signalen van fraude’De dag nadat op 100 bedrijven inspecties waren gedaan, stuurde minister Schouten een brief aan de Tweede Kamer. De boodschap dat de melkveehouderij erin was geslaagd onder het fosfaatplafond te komen, werd daarin geheel overschaduwd door de melding van ‘signalen van fraude’. De belangenbehartigers waren totaal verrast. De veronderstelde fraude kwam hen onbekend voor.In de brief meldde Schouten dat bij controle op 29 bedrijven met meer dan 10% meerlingen was gebleken dat de I&R-registratie op 23 van die 29 bedrijven bedrijven niet op orde was. Bij 64 bedrijven met 5 tot 10% meerlingen was in 22 gevallen de zaak niet op orde. Gegevens melkcontrole en stallijstenLater werden gegevens van de melkcontrole gekoppeld aan de stallijsten, zoals hierboven al gemeld. Toen kwamen ook bedrijven bovendrijven waar geen sprake was van extra meerlingen. Daar waren koeien aan de melk die volgens het I&R-systeem nog vaars waren. BlokkadeDe koppeling van de melkcontrolegegevens en de I&R-gegevens leidde tot een rigoureuze ingreep: de blokkade van meer dan 2.000 bedrijven. Melkveehouders die zich van geen kwaad bewust waren, voelden het stempel ‘fraudeur’ ten onrechte op zich gedrukt. In het merendeel van de gevallen bleek dat er inderdaad iets niet klopte in de registratie van runderen – door zeer uiteenlopende oorzaken. En al die bedrijven hebben te maken met een herberekening van de geldsom die ze mogelijk verschuldigd zijn in het kader van het fosfaatreductieplan. Onderzoek nog gaandeHoeveel bedrijven doelbewust gefraudeerd hebben, zal waarschijnlijk nooit boven tafel komen. Bedrijven die niet aan de melkcontrole meedoen (volgens de gegevens van de minister 1.691 rundveebedrijven), ontkomen niet aan controle of inspectie. Dat onderzoek is nog steeds gaande. De NVWA heeft gegevens over inseminaties bij k.i.-bedrijven opgevraagd. Die gegevens worden gekoppeld aan de administratie van bedrijven zelf. Koeien die worden aangehouden na een inseminatie, maar niet afkalven, zijn voor de NVWA een signaal dat er iets aan de hand kan zijn. Zeker als er sprake is van een patroon.Controles worden lastigerControles worden met het verstrijken van de tijd wel steeds lastiger, omdat de dieren waarom het gaat inmiddels al lang verdwenen kunnen zijn.Inmiddels zijn op ongeveer 250 bedrijven fysieke inspecties gedaan (inclusief de 100 bedrijven die in januari bezocht werden). Hoeveel daarvan een proces-verbaal krijgen en hoeveel er uiteindelijk voor de rechter komen is een zaak van onder andere het openbaar ministerie.Ook in andere jaren honderden bedrijfsblokkadesBedrijfsblokkades in verband met niet-kloppende I&R zijn geen unicum. Begin dit jaar waren er 2.000 bedrijfsblokkades, wat leidde tot veel commotie. Maar in voorgaande jaren zijn er ook honderden blokkades geweest, waar niet of nauwelijks rumoer over ontstond. De aanleiding was echter dezelfde: onregelmatigheden in de I&R.
Volgens gegevens van het ministerie van LNV werden in 2016 door de NVWA 965 bedrijven op I&R gecontroleerd; op 439 bedrijven werden de regels niet volledig nageleefd, dat leidde tot 203 bedrijfsblokkades en dierblokkades op 597 bedrijven.
In 2017 controleerde de NVWA 774 bedrijven op I&R-naleving. Op 357 bedrijven werden de regels niet volledig nageleefd. Dat leidde tot 141 bedrijfsblokkades en individuele dierblokkades op 483 bedrijven.
Ontbrekende oormerken bij een enkel dier leidden wel tot een afvoerverbod van een rund, maar werden in de statistieken van de NVWA niet opgenomen in de categorie bedrijven waar sprake was van ‘niet-naleving van de regels.’Dit artikel is ter verificatie voorgelegd aan het ministerie van LNV. Het artikel is mede gebaseerd op informatie van 3 anonieme bronnen die niet in de openbaarheid kunnen of willen spreken. Hun namen en functies zijn bij de redactie bekend.Lees meer over de I&R-affaire