Nieuw GLB niet voor 2023 bij de boer

De Europese Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten werken aan een nieuw Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Maar eerst moet duidelijk worden wat het budget wordt.De huidige betalingsrechten op basis van een gelijk bedrag per hectare blijven nog een paar jaar doorlopen. 2020 had het jaar moeten worden waarin het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de komende zeven jaar vorm krijgt. Invoering was dan voorzien in 2021, maar dat gaat niet lukken. Voordat de plannen van de vorige Europees landbouwcommissaris Phil Hogan in beleid zijn omgezet en voor de boer tot uiting komen in de uitbetaling via de Gecombineerde opgave, is het 2023.
_{In 2020 is de waarde van betalingsrechten circa € 370 per hectare. Het bedrag is lager geworden door een kleiner budget en overheveling naar plattelandsontwikkeling.}Hoeveel geld beschikbaar blijft voor de uitbetaling van onder meer de betalingsrechten inclusief vergroeningspremie, is nog niet duidelijk. In 2019 kwam het neer op een bedrag van € 375 per hectare. Dat wordt in 2020 al minder.Inkomen voor boerHet GLB heeft tot doel te zorgen voor onder andere een eerlijk inkomen voor de boer. Dat gebeurt door directe inkomenssteun. In de loop van de jaren is de directe inkomenssteun losgekoppeld van de productie. Dat was nodig om de Europese landbouwsteun in lijn te brengen met de eisen van het wereldhandelsoverleg (WTO).Steeds meer eisen en randvoorwaardenOndertussen zijn er ook steeds meer eisen en randvoorwaarden gesteld aan boeren die steun krijgen. De gevolgen voor het niet voldoen aan de randvoorwaarden op het gebied van vergroening, aanwending van mest of gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, kunnen een forse korting opleveren.En daar komen in het nieuwe beleid de zogenoemde ecoregelingen bij. Dit zijn vrijwillige regelingen waarin door middel van eenjarige overeenkomsten betaald wordt voor extra inspanningen voor klimaat, milieu en biodiversiteit. Geld voor die regelingen komt uit het totale budget dat beschikbaar is in een land.LNV-minister Schouten voor een dynamisch #GLB. Steeds meer geld naar ecoregelingen in 1e pijler. https://t.co/vmuItv1m6C#ToekomstGLB#ecoregelingen#kringlooplandbouw@minlnv@LTONederland@BoerenNatuurNLpic.twitter.com/XkT6RrO4HN— ToekomstGLB (@ToekomstGLB) November 1, 2019Kleiner deel van de begrotingHet plan van Hogan omvat een begroting van € 365 miljard voor zeven jaar. Dat bedrag wordt verdeeld over de directe betalingen en marktmaatregelen (pijler 1) en subsidies voor plattelandsontwikkeling (pijler 2 van het GLB waarin onder andere agrarisch natuurbeheer is ondergebracht).Aandeel GLB onder de 40%Hoe groot het aandeel wordt van de totale EU-uitgaven moet blijken in de onderhandelingen. Het aandeel van het GLB is in de afgelopen decennia in ieder geval fors gedaald en ligt nu onder de 40%. In 2018 bedroegen de EU-uitgaven in totaal ruim € 160 miljard. Daarvan was bijna € 42 miljard (26%) bestemd voor directe inkomenssteun, nog eens € 2,7 miljard (2%) voor marktmaatregelen en ruim € 14 miljard (9%) voor plattelandsontwikkeling._{Tekst gaat verder onder de foto}In de EU bedraagt de inkomenssteun per hectare in 2018 gemiddeld € 235 met flinke verschillen tussen de lidstaten. De bedragen per hectare zijn het laagste in Oost-Europese landen.Nederland: € 400 per hectare Duitsland: € 288 per hectare Polen: € 234 per hectare Frankrijk: € 259 per hectare Spanje: € 211 per hectare Discussie volop bezigIn Europa is de discussie over het GLB volop bezig. De begin 2019 gekozen Europarlementariërs zijn met een schone lei begonnen. Standpunten die nog voor de verkiezingen waren ingenomen, worden nu opgefrist door een nieuwe ploeg. Zowel in de landbouwcommissie als in de milieucommissie van het Europarlement zijn de discussies in volle gang. De Nederlandse Europarlementariërs Jan Huitema (VVD) en Bert-Jan Ruissen (SGP) zijn daar beiden als schaduwrapporteur nauw bij betrokken. Huitema zit mede aan het roer in de milieucommissie, Ruissen als schaduwrapporteur in de landbouwcommissie.Ruissen zegt dat hij vooral wil voorkomen dat de Brusselse bureaucratie elke flexibiliteit uit de regels haalt. Lidstaten en regio’s moeten hun eigen plannen kunnen maken en die afstemming op de specifieke lokale situatie. “Je kunt veenweiden niet vergelijken met een alpenweide”, zegt hij. “Je moet differentiëren.”Bedreigingen voor Nederlandse boerVoor de Nederlandse boer zijn er meerdere concrete bedreigingen. Dat is ten eerste dat het budget opnieuw omlaaggaat en daardoor ook de directe inkomenssteun. Een tweede punt is dat er lidstaten zijn die de steun per hectare op Europees niveau willen gelijktrekken, Nederland is daar in ieder geval op tegen, onder meer vanwege de grote verschillen in structuur en kostenniveau’s tussen landen.Op basis van de bedragen in 2018 ligt de gemiddelde inkomenssteun in de EU op € 235 per hectare. In Nederland is dat gemiddeld € 400. Veel Oost-Europese landen zitten duidelijk onder het gemiddelde, de meeste landen in het Noord-Westen van de EU zitten er duidelijk boven.Aandeel steun vooral hoog op grondgebonden bedrijfOp grondgebonden bedrijven vormt de directe inkomenssteun nog steeds een aanzienlijk deel van het inkomen. Zeker in jaren met lage inkomens, bijvoorbeeld door droogte.Op melkveebedrijven is in 2019 ruim 40% van het inkomen uit bedrijf afkomstig uit de directe inkomenssteun (betalingsrechten inclusief vergroeningspremie) volgens cijfers van Wageningen Economic Research. Gemiddeld was dat in de afgelopen zes jaar bijna 50%.Op akkerbouwbedrijven was de inkomenssteun in 2019 gemiddeld goed voor de helft van het inkomen uit bedrijf, in de afgelopen zes jaar schommelde dat tussen 28 en 85%. Op bedrijven met fabrieksaardappelen is het aandeel gemiddeld nog altijd 96% in de afgelopen jaren en was de inkomenssteun in het slechte jaar 2019 volgens de ramingen het dubbele van het uiteindelijke inkomen.In de vleeskalverhouderij heeft in de afgelopen jaren een omslag plaatsgevonden. De bedrijven in deze sector hadden een forse inkomenssteun aan het begin van de huidige GLB-periode en was dat goed voor het gehele inkomen. Dat is inmiddels gedaald naar een aandeel van gemiddeld 9% in 2019, terwijl het inkomen vrijwel gelijk bleef.Eerst onderhandelen over budgetWeliswaar heeft Hogan en de toenmalige commissie een begroting gemaakt met de al eerder genoemde € 365 miljard, maar het is de vraag wat daarvan overblijft in de onderhandelingen tussen de ministers van financiën in Europa. Huidig Europees landbouwcommissaris Janusz Wojciechowski leek daar in december niet gerust op. In het verleden werd meestal nog beknibbeld op de landbouwbegroting, zei hij. “Dat wil ik niet opnieuw meemaken.”. Maar de Pool heeft weinig machtsmiddelen om zijn woorden kracht bij te zetten.Merkel en MacronVolgens de planning zou er in april 2020 een akkoord komen over de Europese begroting tijdens het Kroatisch voorzitterschap. De verwachting is dat het doorschuift naar de tweede helft van 2020. Dan moet de Duitse bondskanselier Angela Merkel als voorzitter van de Europese raad in samenspraak met de Franse president Emmanuel Macron het pleit beslechten.Daarna begint het spel van (grotendeels besloten) onderhandelingen tussen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie. De uitslag is mogelijk pas begin 2021 duidelijk. En dan moet een politiek akkoord nog worden omgezet in regelgeving van de EU, en moeten de lidstaten hun nationale strategische plannen nog indienen.In 2023 nieuw GLBAls LTO-beleidsmedewerker Klaas-Johan Osinga van boeren de vraag krijgt hoe lang dat nog duurt, antwoordt hij dat het 2023 is voordat de boer aan den lijve te maken krijgt met het nieuwe GLB. Maar één ding lijkt wel duidelijk. Boeren zullen steeds meer te maken krijgen met vergoedingen voor maatschappelijke diensten. Wie geen diensten levert (en daarvoor kosten maakt), krijgt geen vergoeding. Kortom: in euro’s uitgedrukt wordt het niet beter.Timmermans claimt 40% voor klimaatEuropees klimaatcommissaris Frans Timmermans heeft ook een claim gelegd op het landbouwgeld. Hij zegt dat 40% van de landbouwbegroting gerelateerd moet zijn aan de opdracht om de uitstoot van broeikasgassen in de periode tot 2050 tot nul terug te brengen.

Europees commissaris Stella Kyriakides (gezondheid en voedselveiligheid) komt in april met haar ‘Van boer tot bord’-programma, dat voor een deel de uitwerking is van de Green Deal van Timmermans.

Kyriakides zegt het voedselsysteem te willen verduurzamen met een landbouw die veilig voedsel produceert van een hoge kwaliteit, met minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en minder gebruik van antibiotica, minder voedselverspilling en een gezonder eetgedrag. Volgens Kyriakides kan het GLB daar een belangrijke bijdrage aan leveren.

Op een conferentie in Brussel, afgelopen december, bleek dat Kyriakides het voortouw neemt in het ‘Van Boer tot Bord’-programma en dat de Poolse commissaris Janusz Wojciechowski het welwillend aanhoort. Hij wil boeren stimuleren klimaatmaatregelen te treffen. “Met de wortel, niet met de stok.” De Pool lijkt veel belang te hechten aan de instandhouding van kleine bedrijven.Medeauteur: Wim Esselink