Na verbod neonics vaker en eerder volvelds spuiten

Het verbod op 3 neonicotinoïden in open teelten hakt er flink in bij de teelt van suikerbieten en pootaardappelen. Voorlopig zit er voor de telers niks anders op dan veel eerder beginnen met volvelds luizen te bestrijden.Vanaf volgend jaar mogen in open teelten geen insecticiden worden toegepast op basis van de neonicotinoïden clothianidin, imidacloprid, thiamethoxam.Het verbod van deze 3 systemisch werkende middelen betekent dat een eind komt aan de toevoeging van Sombrero, Poncho Bèta, Gaucho of Cruiser aan suikerbietenzaad en aan de toediening bij het poten van Actara aan (poot)aardappelen. De strijd tegen directe en indirecte insectenschade moet voortaan anders worden aangepakt. Met name dreigt nu het gevaar dat door luizen overgebrachte virussen serieuze schade aanrichten in de suikerbieten- en pootgoedteelt.Als we kijken naar vooral voorkoming van deze indirecte schade, namelijk die door virussen waarvan luizen de vector zijn, wat zijn dan de alternatieven voor neonicotinoïden? We lopen ze langs.SuikerbietenVolgens het onderzoeksinstituut IRS geven neonicotinoïden, toegepast in gepilleerd zaad, een zeer noodzakelijke en effectieve bescherming van het bietengewas tegen diverse insecten. Eén groep wordt gevormd door de luizen die vergelingsziekte overbrengen. In suikerbieten wordt de verspreiding van vergelingsvirussen tegengegaan door bestrijding van bladluizen.Resistentie tegen vergelingsvirusHet kweken van resistenties tegen het complex van vergelingsziektes heeft volop de aandacht van suikerbietenveredelaars. SESVanderHave gaat ervan uit dat nieuwe veredelingstechnieken nieuwe, niet-chemische oplossingen kunnen opleveren om vergelingsziekte de baas te worden. De kweker wijst er wel op dat dat tijd kost; zeker voor volgend jaar zijn er er nog geen vergelingsvirusresistente rassen.Spuiten in aardappelen in Friesland. Als 100 gram Actara per hectare bij het poten niet meer mag, zal vaker volvelds tegen luizen gespoten gaan worden.Stimulering natuurlijke vijandenMaatregelen, zoals de aanleg van akkerranden in het project functionele agrobiodiversiteit in aardappelen en tarwe, werken onvoldoende voor stimulering van natuurlijke vijanden in suikerbieten. Bladluizen zijn namelijk reeds eerder in het seizoen in bieten aanwezig dan in aardappelen en tarwe. Daardoor is de opbouw van natuurlijke vijanden in mei onvoldoende voor bestrijding van bladluizen (en dus ook vergelingsziekte).Het IRS is in samenwerking met Servaplant al langer bezig met de zoektocht naar alternatieven en heeft onderzoek lopen om met behulp van de plant Artemisia natuurlijke vijanden in een vroeg stadium te stimuleren. Maar of dat voldoende werkt is naar verwachting pas over drie jaar duidelijk.Sowieso is het de vraag of het bladluisprobleem afdoende gecontroleerd kan worden door natuurlijke vijanden.Ander insecticide (neonicotinoïde) in zaadcoatingEr zijn geen alternatieven voor in het pillenzaad voor de bestrijding van bladluizen, wel voor bodeminsecten. Er is door gewasbeschermingsfirma’s wel gekeken naar de toepassing van andere insecticiden op het zaad om bladluizen te bestrijden, maar dat is tot op heden nog niet gerealiseerd. De moeilijkheid is dat de stoffen over een langere periode uit de pil beschikbaar moeten komen voor de plant. Bovendien moet het insecticide door de plant worden opgenomen om bladluizen te kunnen bestrijden.Consequenties verbod neonics op een rijvaker volvelds spuiten onvermijdelijknog geen virusresistentie in bietenrisico op luisresistentie tegen middelenluisresistentie niet gewenst in pootgoedweer leren met schadedrempels werkenVroeger volvelds spuitenHier ligt voorlopig de oplossing, eerder beginnen met volvelds spuiten tegen bladluizen (en niet te vergeten de bietenvlieg). Zonder neonicotinoïden zijn jonge bietenplanten straks niet meer beschermd.Probleem is echter dat in andere onderzoeken is aangetoond dat groene perzikbladluizen (de belangrijkste overbrengers van de vergelingsvirussen) ook in Nederland al verminderd gevoelig kunnen zijn voor pyrethroïden en pirimicarb.Wekelijks bladluizen tellenSinds januari 2018 heeft ook Teppeki een toelating in suikerbieten in Nederland, naast Pirimor, UPL Pirimicarb en Calypso. Belangrijk is dat een bespuiting wordt uitgevoerd als de schadedrempel is overschreden. Dit betekent dat telers en adviseurs wekelijks bladluizen zullen moeten tellen in hun percelen om schade te beperken. Herkenning van de diverse bladluizen is daarbij cruciaal.Voor de bestrijding van bladluizen zijn wel diverse middelen toegelaten, maar het IRS vreest dat de bladluizen snel nog minder gevoelig worden als deze middelen vaker ingezet gaan worden.Andere vruchtwisselingVruchtwisseling heeft geen zin voor de bestrijding van groene perzikbladluizen en vergelingsvirussen, omdat bladluizen (en dus ook virus) de winter overleven buiten bietenpercelen, op bijvoorbeeld onkruiden in bermen. Daarnaast heeft de groene perzikbladluis heel veel waardplanten.Derogatie is mogelijk op verbod neonicotinoïdenDe EU verbiedt drie neonicotinoïden, maar lidstaten kunnen via hun overheid een ontheffing aanvragen. De deur voor het gebruik van neonicotinoïden in akkerbouwgewassen blijft daarmee voorlopig op een klein kiertje staan.In de regelgeving die het gebruik van neonicotinoïden eind dit jaar in open teelten gaat verbieden komt een clausule te staan over een derogatie. Dat betekent dat een lidstaat mag afwijken van de Europese regels als de lidstaat vindt dat daar goede redenen voor zijn.Belangrijk argument dat voor ontheffing pleit, is dat een suikerbietengewas niet bloeit, en dus geen bijen aantrekt die het systemische insecticiden via de nectar en het stuifmeel zouden kunnen opnemen. Bovendien kan voor zowel suikerbieten als pootaardappelen de economische schade groot zijn.Feit is wel dat die argumenten al voor het besluit tot verbod goed bekend waren, en geen reden er vanaf te zien.Planten weerbaarder makenEr is nog geen concreet alternatief. Servaplant, leverancier van van biologische, organische en minerale middelen van natuurlijke oorsprong om plantenteelt duurzamer te maken, heeft wel aangegeven alternatieven te hebben om planten weerbaarder te maken. Nog onduidelijk is of hiermee vergelingsziekte voldoende te beheersen is.Andere insectenNaast vergelingsziekte zullen ook bietenvliegen en bodeminsecten als bietenkevers, ritnaalden, miljoenpoten, wortelduizendpoten en springstaarten voor grote problemen kunnen zorgen, en is ook voor deze insecten onderzoek nodig naar alternatieven om ze op een geïntegreerde manier te kunnen beheersen.Tegen bodeminsecten kan in de coating van bietenzaad het insecticide Force 20 CS worden opgenomen.AardappelenBij aardappelen kunnen luizen zuigschade geven. Maar bij pootaardappelen komt daar het grotere probleem van virusoverdracht bij, waardoor een nateelt wordt aangetast.Daarom wordt in de pootgoedteelt bij het poten standaard het neonicotinoïden bevattende middel Actara in de rij toegediend. Het groeit mee in de aardappelplant en beschermt die zo tot aan pakweg de tweede helft van juni tegen luizen en tegen virusaantasting.Resistentie tegen virussenVeredeling op virusresistentie is mogelijk in aardappel. Er zijn meerdere resistentiegenen bekend. Resistentie tegen X- en Y-virus zit zelfs al in sommige rassen. Toch zal het inkruisen van virusresistentie geen structureel onderdeel uitmaken van het antwoord op het wegvallen van Actara. Dat zou neerkomen op het weggooien van het kind met het badwater. Virusresistentie is namelijk niet interessant voor de positie van de Nederlandse pootgoedsector. Een virusresistente aardappel is namelijk betrekkelijk eenvoudig na te telen, en dat is in het businessmodel van pootgoedland Nederland nou net niet de bedoeling. Voor gezond, virusvrij pootgoed komen afnemers van overal in de wereld liefst ieder jaar terug bij de Nederlandse pootgoedhandelshuizen.Het schrikbeeld voor teler en suikerindustrie: vergelingsziekte in suikerbieten. Suiker Unie voorspelt over de hele lijn een 7 à 8% lagere opbrengst door een verbod op zaadbehandeling met neonicotinoïden.Resistentie tegen luizenHet is mogelijk om aardappelrassen te kweken die onaangenaam zijn voor luizen. Er bestaan wilde solanumsoorten met beharing of kleefstoffen op de bladeren. Om dezelfde reden als hierboven is dat geen alternatief voor Actara. Komt bij dat deze route minder absoluut zou werken dan virusresistentie.Meer natuurlijke vijandenStimulering van natuurlijke vijanden kan de luizendruk verminderen. Zie ook bij suikerbieten. Consumptie- en zetmeelaardappelen kunnen er mee zijn geholpen, al wordt daarin maar zeer beperkt Actara toegepast. Voor pootgoed is de route van meer natuurlijke vijanden geen oplossing, aangezien vrijwel iedere luis- en virusaantasting ongewenst is om virusvrij pootgoed te krijgen.Er zijn na het wegvallen van Actara geen insecticiden die bij het poten mogen worden toegepast.Meteen volvelds luizen spuitenDat is in ook in pootgoed hét alternatief voor Actara bij het poten. Het is in de pootgoedteelt een kwestie van een paar maanden eerder beginnen met het spuitregime tegen luizen dat normaal gesproken vanaf eind juni wordt gehanteerd. Arbeidstechnisch kan dat op de sterk gegroeide pootgoedbedrijven wel een probleem worden.Het optimale spuittijdstip van phytphthoramiddelen valt namelijk niet samen met dat van luizenmiddelen.
Er zijn verschillende middelen Calypso en Gazelle (beide met de twee nog wel toegelaten neonicotinoïden), Teppeki, Plenum en Chest en minerale olie.Andere insectenActara werkt behalve tegen bladluizen ook tegen bodeminsecten. Telers van tafelaardappelen waarderen die werking, omdat die bijdraagt een een goede schilkwaliteit. Aanpassing van de perceelkeuze kan hier een oplossing zijn.NVWA: grote impact op pootgoed en bietenVolgens een analyse van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft het aanstaande verbod op de drie neonicotinoïden clothianidin, imidacloprid en thiamethoxam ‘grote impact’ op de teelt van suikerbieten en die van pootaardappelen. Bij bieten moeten in het begin van de groeiperiode alternatieven worden gevonden voor bietenkevertje, bietenvlieg, bietenaardvlo, ritnaalden, emelten, engerlingen, wortelduizendpoten, miljoenpoten, zwarte bonenluis en groene perzikbladluis. Bij pootaardappelen gaat het om bladluizen en Coloradokever.
Voor een reeks andere gewassen en teelten heeft het verbod volgens de NVWA ‘impact’.