MKZ: is Brazilië klaar om te stoppen met vaccineren?

Binnen de Braziliaanse rundveehouderij is discussie ontstaan over het wel of niet stoppen met vaccineren tegen Mond- en Klauwzeer (MKZ). Enkele recente schandalen en problemen met de export van rundvlees vormen de belangrijkste aanleiding.Dit jaar hebben zich verschillende incidenten voorgedaan binnen de rundvleessector in Brazilië. In maart heeft de federale politie arrestaties verricht en invallen gedaan bij een groot aantal slachterijen. De actie was gericht op het opsporen van corruptie door inspecteurs van het ministerie van landbouw (Mapa) samen met managers van verschillende slachthuizen. Bij de actie, uitgevoerd onder de codenaam ‘Carne Fraca’ (het vlees is zwak), werden meer dan driehonderd verdachten gearresteerd. Inspecteurs van Mapa werden omgekocht en gaven veterinaire certificaten af zonder inspectie. Een groot aantal landen heeft na het bekend worden van het schandaal een invoerverbod ingesteld voor Braziliaans vlees. De sector was vooral bang dat door het falen van het inspectiesysteem, de veterinaire inspecties van de importerende landen het Braziliaanse vlees extra zouden controleren.GezwellenIn juni werd de sector opgeschrikt door een nieuw invoerverbod door de Verenigde Staten. Het Amerikaanse ministerie van landbouw (USDA) had ernstige twijfels over de kwaliteit van het vlees, nadat het in meerdere partijen gezwellen en knobbels had aangetroffen. Al snel werd de vaccinatie tegen MKZ als de oorzaak voor deze gezwellen aangewezen. Volgens het nationale syndicaat van producenten van diergeneesmiddelen (Sindan) is het vaccin gemaakt op oliebasis en bevat het saponine. Dit wordt gezien als de oorzaak van de gezwellen. Dat het verschijnsel in verschillende delen van de runderen werd gevonden, komt volgens Sindan door het op de verkeerde plaats injecteren van dieren.DiscussieDirect brak de discussie los over de vraag of er eigenlijk wel gevaccineerd moet worden tegen MKZ. Volgens de voorzitter van de Inter-Amerikaanse groep van landen voor het uitroeien van MKZ (Giefa) is een uitbraak nooit helemaal uit te sluiten, maar is het land goed voorbereid om nu het vaccineren te staken. De laatste uitbraak is alweer twaalf jaar geleden. Vleesproducenten, vleesverwerkers, landbouworganisaties en de associatie van vleesexporteurs (Abiec) klagen dat het vaccin verouderd is. Er zou een verbeterde versie van het in 1993 op oliebasis ontwikkelde vaccin moeten komen, dat bovendien alleen jaarlijks hoeft te worden toegediend, in plaats van halfjaarlijks. Stoppen met vaccineren kan ook uitsluitend als dat gebeurt na afstemming van het beleid ter bestrijding van MKZ in de buurlanden.

BuurlandenDe buurlanden Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia hebben ook uitbraken van MKZ gehad, ondanks de daar bestaande uitroeiingsprogramma‘s. Uit onderzoek van het Instituut voor klinisch onderzoek Carlos Chagas bleek dat veel vee helemaal niet was gevaccineerd, door de overeenkomst tussen het aangetroffen virus en het vaccin. Veehouders hebben gebruikgemaakt van valse facturen om vaccinatie aan te tonen, en de controle bleek onvoldoende. Volgens de Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) was de laatste MKZ-uitbraak in 2005 in de zuidelijke deelstaat Mato Grosso do Sul. Als gevolg daarvan sloten 56 landen hun grenzen voor Braziliaans vlees. Pas vanaf dat moment werden er plannen opgesteld om de ziekte uit te roeien en werd vaccinatie verplicht. Door de uitgestrektheid van het land zijn er grote regionale verschillen in de MKZ-status. Alleen de zuidelijke deelstaat Santa Catarina heeft officieel de status ‘vrij van MKZ zonder vaccinatie’ van de OIE. Andere deelstaten hebben de OIE-stautus van ‘vrij van MKZ met vaccinatie’. In april heeft Mapa een nieuw strategisch plan tegen MKZ gepresenteerd. Belangrijkste punt daarin is om tussen 2019 tot 2021 volledig te stoppen met vaccinatie en de status ‘vrij van MKZ zonder vaccinatie’ te krijgen in 2023. Een groot deel van de vleessector wil hier niet op wachten.MKZ in NederlandIn 2001 werd Nederland voor het laatst geconfronteerd met Mond- en Klauwzeer (MKZ). In totaal raakten 26 bedrijven besmet. De crisis duurde tot juni 2003. Toen werden de laatste nog resterende Europese exportbeperkingen die als gevolg van de uitbraak waren ingesteld, opgeheven. Er waren toen rond de 260.000 dieren op circa 2.500 veehouderijen geruimd, om verspreiding van de ziekte te voorkomen. In de Europese Unie vindt geen preventieve vaccinatie tegen MKZ plaats. Er is voor het verbod op vaccinatie gekozen, om afnemers binnen en buiten Europa de garantie te kunnen geven dat de dieren en dierproducten vrij zijn van het virus. Import van vlees van gevaccineerde dieren is wel mogelijk. Dit was destijds reden voor veel ongenoegen. Export vlees voor € 13 miljardDe totale Braziliaanse export van runder-, varkens- en pluimveevlees bedroeg vorig jaar bijna 7 miljoen ton met een waarde van € 13 miljard. De waarde van de rundvleesexport alleen bedroeg toen € 5 miljard. Voor dit jaar staat de teller al op 651 duizend ton met een waarde van ruim € 2 miljard. Door te stoppen met vaccineren gaan lucratieve markten zoals die van Japan, Zuid-Korea en Singapore open en zouden deze bedragen flink hoger kunnen eindigen. De kosten voor de bestrijding van MKZ voor de veestapel van 220 miljoen runderen bedraagt ongeveer € 285 miljoen per jaar.