‘Minder fraude met kleiner mestoverschot’

De commotie over mest- en kalveraffaires richt zich te veel op bijzaken en te weinig op hoofdzaken.Let op: als u terugschrikt voor een simpele wiskundige formule, kunt u deze ongebruikelijke column beter overslaan. Sinds november is er veel commotie over fraude met mest en later ook met kalveren. Die laatste fraude lijkt een stuk kleiner te zijn dan de minister aanvankelijk op basis van NVWA-cijfers had gezegd, maar het fijne weten we er nog niet van. Ik kan me de verontwaardiging van veel melkveehouders best voorstellen, want een deel van de fraude was kruimelwerk of had te maken met fouten in de datasystemen. Maar er waren ook echte fraudegevallen. Wat waren de oorzaken daarvan? Er zijn er al heel wat oorzaken genoemd. De landbouworganisaties bijvoorbeeld leggen vaak de nadruk op de complexiteit van de regels en de minister op de factor moraal. Beiden hebben een punt. Hierbij een poging de belangrijkste factoren van de mestfraude te combineren in een formule:[([002_369_IMG_formule_web_klein.jpg]:inzetmiddel)]waarin:
F = de totale omvang van de fraude
O = het overschot op de mestmarkt, dat kosten meebrengt voor alle bedrijven met een mestoverschot
C = de complexiteit van de regels (hoe complexer, hoe meer fraudekansen)
B = de hoogte van de boete
M = de moraal van de ondernemersBij hoger mestoverschot ook hogere fraudedrukWaarom staat O in het kwadraat? Omdat als het mestoverschot stijgt, de mestafzetkosten en de fraudedruk nog sterker stijgen, en daarmee ook het financiële voordeel voor de fraudeur. Tegelijk daalt de pakkans omdat er meer fraudeurs zullen komen en de NVWA niet alle ondernemers kan controleren. Bovendien ondermijnt fraudedruk de moraal (M). Verklein het mestoverschotDus wat is de meest effectieve manier om de fraude terug te dringen? Niet uitbreiding van de NVWA, verhoging van de boetes of verbetering van de moraal – hoe nodig ook – maar verkleining van het mestoverschot en daarmee van de fraudedruk. Dat kan op drie manieren: 1) verkleining van de veestapel, 2) meer mestverwerking of 3) een combinatie van beide. Voor verwerking komt varkensmest het eerst in aanmerking, want rundveemest (voor zover niet benut op het melkveebedrijf) en pluimveemest (voor zover niet verbrand) zijn bij akkerbouwers meer in trek. Voor de hand ligt dan: verplichte verwerking van alle varkensmest in de overschotgebieden. Is de druk eenmaal van de mestmarkt, dan wordt mest weer net als vroeger een gewaardeerde grondstof, niet een bron van repeterende affaires.