‘Met onderzoeksgeld blijft varkenssector bij’

De varkenshouderij is top, maar Nederland dreigt achterop te raken bij concurrerende landen. Manon Houben (GD) pleit voor meer onderzoek.“Varkens zijn gewoon leuk.” Manon Houben geeft meteen haar visitekaartje af. Hoewel ze niet afkomstig is uit de sector, heeft ze een passie voor de dieren en de varkenshouderij. Heel bewust gaat ze regelmatig op de bedrijven de stal in, ook om te horen wat er in de praktijk speelt.“Het is een ondernemende sector die met veel dieren intensief werkt en dat heel efficiënt doet. Als je kijkt naar de professionaliteit van de varkenshouders, is die hoog. Ze zijn zich bewust dat ze bezig zijn met voedselproductie. De laatste jaren hebben ze een slag geslagen. Ze kijken niet alleen maar naar kwantiteit, naar de productie van zoveel mogelijk biggen, maar ook naar kwaliteit. Vergelijk dat eens met Zuid-Europa, waar op een andere manier varkens worden geproduceerd en al helemaal buiten Europa.”Nederland is een topland?“De samenleving is zich onvoldoende bewust van hoe goed we het in de Nederlandse varkenshouderij voor elkaar hebben. Het kan altijd beter, maar we doen het erg goed als het om ons eigen voedsel gaat. Neem het antibioticagebruik, dat is heel erg laag. Dat kan alleen als je heel gezonde dieren hebt. We zijn wereldwijd altijd een gidsland geweest in de varkenshouderij. Op een aantal vlakken horen we echt tot de besten. Van oudsher dankzij de kwaliteit van de varkenshouders, maar ook dankzij de diergezondheidszorg. We moeten ons ervan bewust zijn dat we die top moeten blijven behouden.”Ontbreekt dat bewustzijn?“Er is met het verdwijnen van de productschappen veel onderzoeksgeld weggevloeid. Daardoor komen ontwikkelingen onder druk te staan. Dat heeft zijn weerslag op innovaties, nieuwe ontwikkelingen, het kunnen anticiperen op vragen vanuit de maatschappij op het gebied van gezondheid en dierenwelzijn. Het innoveren en ontwikkelen is in het belang van de sector zelf. Elke varkenshouder wil, net als de samenleving, minder biggenuitval.”Manon Houben (46) is hoofd dierenartsen van de sector varkens bij de GD. Zij maakt zich zorgen over het feit dat met het verdwijnen van de productschappen veel onderzoeksgeld is weggevloeid. Daardoor komen ontwikkelingen in de varkenshouderij onder druk te staan. - Foto: Jan Willem SchoutenDat is ook een overheidsbelang.“Waar er een gezamenlijk belang is van sector en overheid, wordt er samengewerkt, bijvoorbeeld bij het antibioticagebruik en de biggensterfte. Maar de overheid zal de sector niet direct helpen met vraagstukken die alleen maar een belang hebben voor de sector, zoals de aanpak van bedrijfsgebonden ziekten.”Wat zijn de gevolgen van te weinig onderzoek?“Zonder voldoende geld voor onderzoek raken we achterop ten opzichte van het buitenland. Daar maak ik me zorgen over. Op het moment dat we ingehaald worden door het buitenland en onze varkenshouderij moeilijk staande kunnen houden, gaat dat ten koste van de eigen voedselproductie. Dat kan betekenen dat we naar een kleine productie voor nichemarkten gaan. Dat moeten we niet willen. Het is belangrijk dat we onze positie behouden. Dat kan alleen als we de rest een stap voor blijven en de voorsprong behouden.”‘Het is voor de sector niet verkeerd dat er kritische geluiden zijn; daar moet je blij mee zijn’Critici van de varkenshouderij zullen het niet erg vinden dat de varkenshouderij terrein verliest, toch?“Daar ben ik het niet mee eens. We moeten een topvarkenssector in Nederland houden voor onze eigen voedselproductie en om gidsland in de wereld te blijven. Op zich is het voor de sector niet verkeerd dat er kritische geluiden zijn. Daar moet je blij mee zijn. Het houdt je scherp om boven je niveau te presteren. In de wereld lopen wij voorop in het terugbrengen van het antibioticagebruik, mede doordat er druk vanuit de maatschappij kwam. Dat heeft ons wel een voorsprong opgeleverd.”Als er niet meer onderzoeksgeld komt, kunnen we toch de vernieuwingen aan andere landen overlaten?“Je moet nooit stil gaan staan. Philips was nooit als lampenfabrikant zo groot geworden als hij niet zelf aan lampen had gewerkt. Geen enkele onderneming is groot geworden door te zeggen: ik wacht tot een ander het heeft ontwikkeld en dan ga ik het doen.”De situatie nu. Hoe goed staat Nederland ervoor met de gezondheid in de varkenshouderij?“De sector heeft er hard aan gewerkt. We hebben nu een goed idee hoe we om kunnen gaan met de gezondheid van de dieren en de infecties die we hebben. In het management op dat vlak is de laatste jaren een flinke slag geslagen. Je hebt nu een aantal gereedschappen zoals het klimaat, voeding en optimale zorg die door optimalisatie ertoe leiden dat ziektes zo min mogelijk schade opleveren. Dat neemt niet weg dat we nog een aantal ziekten in onze populatie hebben die tot schade leiden. Het zou mooi zijn als we ze in de toekomst zouden kunnen uitbannen.”‘We moeten een methode vinden om infectieziekten op een duurzame manier aan te pakken, maar het geld om dat te doen is er niet’Welke ziekten staan bovenaan de lijst om uit te bannen?“Streptokokken bij gespeende biggen, maar ook PRRS is belangrijk. APP richt vooral bij vleesvarkens veel schade aan, zeker samen met mycoplasma. Dit zijn allemaal infectieziekten die regelmatig op vrijwel alle bedrijven voorkomen. Ze zijn de achilleshiel voor het gezondheidsmanagement van de sector. Nogmaals, we moeten een methode vinden om ze op een duurzame manier aan te pakken, maar we lopen er tegenaan dat het tijd en geld kost om uit te zoeken hoe dan, en het geld om dat te doen is er niet.”Wat is de boodschap als het om gezondheid gaat?“Er is een sterke, diepe wil om voorloper te zijn en ons te onderscheiden, om de voorsprong te behouden op zo’n manier dat we kritische vragen over gezondheid en de sector kunnen beantwoorden. Ook aan de varkenshouders zijn we goede antwoorden schuldig. Ik ben dan van de praktische toepassingen. Hoe vertalen we de kennis in het realistisch toepassen in de stal?”Waar is GD concreet mee bezig?“Onze focus is de biggenvitaliteit. Wij willen de varkenshouder ondersteunen om hun uitval te verlagen. Denk aan goede biestverstrekking en terugdringen van biggendiarree. Voor dat laatste hebben we inmiddels een test aan de hand waarvan de varkenshouder en dierenarts samen kijken hoe ze het aanpakken. We werken nu aan een test om de kwaliteit van de biest te beoordelen. We kunnen dan ook zien of de big de biest niet goed opneemt, of dat de zeug geen goede biest geeft. En we werken aan een aanpak voor PRRS. De One Health-gedachte is ook een belangrijke: kunnen de diergezondheidszorg en humane gezondheidszorg niet meer samenwerken?”Lees ook de blog van dierenarts en zelfzuivelaar Claudia de Wit: 'Lof voor One Health en Nederlandse veehouderij'One Health. Dat is nieuw. Hoe belangrijk is dat?“Het is heel belangrijk dat we bij elkaar zitten over bijvoorbeeld antibioticaresistentie. Zo ontstaat er meer begrip, in plaats van dat er steeds naar de veehouderij gewezen wordt als veroorzaker van de resistentie. In een project samen met ziekenhuizen en GGD kijken we of oplossingen uit de humane gezondheid kunnen worden toegepast in de dierlijke sector. De ziekenhuizen beschikken over een tool, de Iris-scan, om een inschatting te maken over het ontstaan van antibioticaresistentie. Zouden we iets vergelijkbaars voor de veehouderij kunnen maken? Samen met de universiteiten van Utrecht en Gent kijken we of we ook zo’n tool kunnen maken die werkt.”Is er bij varkenshouders voldoende medewerking om de gezondheid op een hoger plan te krijgen?“Die bereidheid is er zeker. Varkenshouders pakken het nog meer op dan andere dierhouders. Het aantal bedrijven neemt af. De voorlopers en de besten blijven over. Dat zijn ondernemers die goede beslissingen nemen en niet met oogkleppen op lopen.”Dat klinkt positief.“Dat is het ook, maar we moeten de ogen niet sluiten voor bedreigingen en gevaren. Die zijn er ook. Denk aan aangifteplichtige ziektes zoals Afrikaanse varkenspest, mond-en-klauwzeer, of Aujeszky.”‘Ik durf mijn hand er niet voor in het vuur te steken dat swillvoedering nooit gebeurt’Al twintig jaar is er geen varkenspest in Nederland geweest, terwijl de verwachting was dat er om de vijf, zes jaar een uitbraak zou zijn. Waar hebben we dat aan te danken? Hebben we geluk gehad?“Het is zeker geen puur geluk. Het heeft met alertheid en het naleven van preventieve maatregelen te maken. Dat wil niet zeggen dat het niet meer kan. Afrikaanse varkenspest is een reëel gevaar. Het is uitermate belangrijk dat iedereen de regels in acht neemt. Geen vlees meenemen uit de landen waar de pest is. Jagers die er gaan jagen, moeten extra alert zijn. Of denk aan swillvoedering. Dat is inderdaad verboden, maar ik durf mijn hand er niet voor in het vuur te steken dat het nooit gebeurt, zeker bij hobbyvarkens. Het is echt opletten.”Prestigieuze titelManon Houben heeft recent een prestigieuze titel verworven. Zij mag zich ‘Diplomate of the European College of Porcine Health Management’ noemen. De hoogste titel in Europa voor dierenartsen op het gebied varkensgezondheidszorg.Aanvankelijk kende het European College de titel van diplomate toe op basis van verdienste en naam. Zo hebben negen Nederlandse dierenartsen in de loop der tijd die titel gekregen. Wereldwijd hebben 159 dierenartsen in negentien landen deze titel. Naast Manon Houben heeft in Nederland dierenarts Tijs Tobias, docent en onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, dit examen en de bijbehorende titel behaald.De vierjarige opleiding tot specialist kan een dierenarts volgen die zich toegelegd heeft op de gezondheidszorg voor varkens. De deelnemende topdierenartsen laten daarbij blijken dat ze op een hoog wetenschappelijk niveau alle elementen van de varkensgezondheidszorg beheersen. De opleiding wordt met een examen afgesloten.