Melkveehouder kan leren van biodynamische collega

Dat melkveehouders in Nederland niet en masse overschakelen op een biodynamische bedrijfsvoering is evident. Wel kunnen reguliere bedrijven hun voordeel doen met ervaringen uit de biodynamische landbouw.➤ Biodynamisch in cijfers
➤ Bd-melkveehouder: ‘Wij doen al wat de minister wil’
➤ Weerribben Zuivel heeft eigen boterfabriekDe markt voor biodynamisch (bd) is een niche, of beter gezegd de niche van een nichemarkt die al biologisch is. De bd-melkveesector onderscheidt zich onder meer door strengere eisen wat betreft het uitrijden van mest en de teelt van voer op eigen grond. In meer of mindere mate werken de veehouders volgens de leer van Rudolf Steiner, grondlegger van de antroposofie.Lichte groei

Opvallend is dat het aantal bd-melkveebedrijven maar zeer langzaam toeneemt. Wel worden de bedrijven groter. Telde Nederland in 2012 nog 40 biodynamische melkveebedrijven – goed voor 1.833 melkkoeien – eind 2016 stond de teller op 42 bedrijven en 2.507 melkkoeien. Afgelopen jaar kwamen daar nog eens 5 bedrijven en 500 koeien bij, een relatief flinke groeisprong.Biodynamisch in cijfers47 bd-melkveebedrijvenBijna 3.000 bd-melkkoeienRuim 10 miljoen kilo bd-melkNog geen 0,1% van de melkplas Circa 14 verwerkers (incl. zelfzuivelaars) Nieuwe omschakelaars op de wachtlijstAnimo voor omschakelingEr is ook meer animo voor omschakeling naar een bd-bedrijfsvoering. Het gaat volgens Bert van Ruitenbeek, directeur Stichting Demeter, de brancheorganisatie voor biodynamische landbouw, vaak om boeren die biologisch niet ver genoeg vinden gaan.Weerribben Zuivel, ’s lands grootste verwerker van bd-melk, geeft aan concreet van 5 bedrijven te weten die willen omschakelen van bio naar bd, een proces dat minimaal 1 jaar in beslag neemt. Een aantal van deze bedrijven staat op de wachtlijst. Pas als er voldoende markt is, wil Weerribben nieuwe bd-leveranciers toelaten.Goede afzet, vooral in grotere stedenDe afzet loopt goed, vooral in grotere steden. Tegelijk hebben de kleinere winkels in dorpen, vaak winkels met een lange geschiedenis, het moeilijk. Dit winkeltype, idealistisch, praktisch en doelgericht, lijkt steeds verder af te staan van een nieuwe generatie consumenten. Jongeren die bewust kiezen voor bio of biodynamisch en bereid zijn daarvoor te betalen, kiezen steeds vaker voor moderne trendy winkelformules als Marqt en Ekoplaza.Deze verschuiving zal naar verwachting verder doorzetten. Ook het bezorgen van boodschappen aan huis lijkt een niet te stuiten trend. En dan is er nog de groeiende afzet via de horeca.
_{Lees verder onder foto‘s}De koeien van bd-melkveehouder Jeroen Konijn in het Noord-Hollandse Driehuizen (gemeente Alkmaar). -Foto: Bertil van BeekKringloopgedachte biedt kansenOver de vraag of en hoeveel ruimte er is om het totale volume bd-melk verder te laten toenemen, zijn de meningen verdeeld. De ene verwerker spreekt over een lichte krimp van de markt voor bd-zuivel, de ander ziet juist nieuwe mogelijkheden.Zo toont Klaas Hokse van zuivelbedrijf Rouveen zich enthousiast. Op bd-bedrijven staat ‘de kringloopgedachte’ al jaren centraal en dat biedt volgens hem in deze dagen volop kansen.Ook is het op zijn minst opvallend dat landbouwminister Carola Schouten recent haar landbouwvisie presenteerde op het biodynamische melkveebedrijf van Jan Duijndam in Delfgauw.Al schuilt hierin wel het gevaar dat het naar de buitenwacht lijkt alsof iedereen naar een biodynamische bedrijfsvoering moet streven. Elke veehouder begrijpt dat dat niet gaat en dat kleine aanpassingen van de bedrijfsvoering al veel tijd vergen. Nog even los van de markt.4 cent meer dan biologische melkFeit is dat de meeste verwerkers de deuren gesloten houden voor extra biodynamische melk en tevreden zijn als alle bd-melk ook daadwerkelijk tot bd-zuivel kan worden verwerkt. Hier en daar schuift bij gebrek aan afzet weleens wat bd-melk het bio-kanaal in, maar dat kost de verwerkers natuurlijk wel geld. Biodynamische boeren beuren toch al snel 4 cent meer dan hun bio-collega’s.Aan de andere kant gebeurt dit ook wel met andere melkstromen. De verschillende bd-melkprijzen in Nederland zouden volgens kenners gemiddeld niet veel uit elkaar liggen.Beperkt aantal spelers op markt bd-zuivelInherent aan het beperkte aantal spelers op de markt voor biodynamische zuivel is de onderlinge verwevenheid. Zo vertrok bd-melkveehouder Jeroen Konijn in 2001 bij Campina (zie kader hieronder), maar werd zijn melk nog jarenlang door een Campina-RMO opgehaald. Logistiek was het simpelweg een goedkopere oplossing dan dat zijn nieuwe afnemer Eko Holland de melk zelf zou gaan ophalen.Ook neemt Weerribben Zuivel zowel de bd-melk af van FrieslandCampina- als van Eko Holland-leden. Wel is FrieslandCampina, sinds de verkoop van zijn Zuiver Zuivel-activiteiten, gestopt met het ophalen van biodynamische melk bij Eko-Holland-boeren. De Campina-wagen zien ze bij Jeroen Konijn al een tijdje niet meer op het erf.Melkveehouder Konijn: ‘Wij doen al wat de minister wil’Jeroen Konijn boert sinds 2005 op biodynamische wijze. Daarvoor werkte hij 8 jaar biologisch. De omschakeling kwam als een logische volgende stap en kostte hem weinig extra inspanning. Het bemestingsniveau had hij voor omschakeling al teruggebracht van 170 naar 112 kilo stikstof per hectare. Ook kreeg hij steeds meer moeite met zaken als antibioticagebruik en het onthoornen van zijn kalveren.Niet tegen gangbaarNaar zijn mening kan de voedselproductie in Nederland veel beter, al is hij niet tegen de gangbare melkveehouderij. Het melkveebedrijf van zijn vader en oom was in de jaren 80 zelfs behoorlijk intensief en zelf liep hij stage op een melkveebedrijf met 400 koeien in de Verenigde Staten.Daar besefte hij dat dit model voor hem in Nederland niets was. Alles is in Amerika gestoeld op economisch rendement. Toen hij ook zag dat voor een liter water meer werd betaald dan een liter melk, was het voor hem duidelijk. De productie moet anders en er moet beter worden betaald voor de melk.Jeroen Konijn houdt 80 blaarkoppen. Die geven 5.600 kilo melk per koe (rjg) bij gehalten van 4,23% vet 3,61% eiwit. Bij zijn boerderij Natuurlijk Genoegen in het Noord-Hollandse Driehuizen hoort 80 hectare grasland waarvan 23 hectare natuurland gepacht van landschap Noord-Holland.- Foto: Henk RiswickGezond ecosysteem én goed rendementHet belangrijkste is voor hem gaan voor een gezond ecosysteem, al moet dit natuurlijk hand in hand gaan met een goed financieel rendement. BD vervult wat hem betreft een koploperfunctie. Het doel is niet zozeer het boeren op biodynamische leest, maar laten zien dat het anders kan.Met de huidige toeslag van zo’n 4 cent op de biomelkprijs kan hij goed uit de voeten. Daarbij bieden neventakken zoals vleesverkoop en een boerencamping extra inkomsten. Toch is volgens hem ook alleen met de productie van BD-melk een gezonde bedrijfsvoering mogelijk. Tegelijk hoort het sociale element nou eenmaal bij BD, zo bewijst de praktijk.In de toekomst hoopt hij zijn bedrijf verder te kunnen uitbreiden met een nieuwe vrijloopstal en wat betreft ruwvoervoorziening volledig overschakelen op hooi.Blij met nadruk op kringlooplandbouw visie SchoutenHij is blij dat minister Schouten in haar visie de nadruk legt op kringlooplandbouw. “Biodynamische boeren doen eigenlijk alles al wat ze wil.” Nu is het volgens hem zaak dat ze haar visie op korte termijn gaat waarmaken.Dat er in de fosfaatregeling nog geen uitzondering is gemaakt voor biologische bedrijven, kan de minister herstellen. “Tenminste, als ze haar landbouwvisie werkelijkheid wil laten worden.”Groeisprong onwaarschijnlijkEenzelfde groeisprong voor bd als recent voor bio lijkt onwaarschijnlijk. Niet voor niets nemen zuivelverwerkers niet zomaar bd-melk van nieuwe spelers af. Desalniettemin toont de markt voor biodynamische zuivel zich stabiel met veel vaste klanten.Biologische melkveehouders en zuivelverwerkers zien de bd-landbouw vooral als voorbeeld. Reguliere bedrijven kunnen hun voordeel doen met ervaringen uit de bd-landbouw.‘Bd is kraamkamer voor nieuwe technieken’Klaas de Lange, eigenaar van Weerribben Zuivel, noemt de biodynamische landbouw zelfs de kraamkamer voor nieuwe technieken. Als voorbeeld noemt hij het gps-gebruik in combinatie met mechanische onkruidbestrijding.Ook heeft hij bewondering voor het feit dat bd-melkveehouders risico’s durven te nemen bij het uitproberen van nieuwe producten en technieken. Neem het terugdringen van het antibioticagebruik of hoe ze omgaan met hun bodem. Ze durven buiten de geijkte paden te lopen en dat zou volgens De Lange weleens wat meer gewaardeerd mogen worden.Hij ziet dat de meeste biodynamische boeren over het algemeen ingetogen mensen zijn. “Je hoort ze er niet over, maar ze zijn telkens op zoek naar manieren om hun bedrijven te ontwikkelen.”Veel meer dan alleen melk producerenOok opvallend is het sociale component dat veel bd-bedrijven hebben. Een zorgtak, educatie, een boerencamping en ga zo maar door. Het contact met de buitenwereld wordt nadrukkelijk gezocht. Het gaat bd-boeren om veel meer dan het produceren van melk alleen. Het gaat om een levenswijze waar elke boer op zijn eigen manier invulling aan geeft.Weerribben Zuivel heeft eigen boterfabriekWeerribben Zuivel verwerkt jaarlijks een kleine 6 miljoen kilo bd-melk van 25 melkveebedrijven, zowel van Eko Holland Melk op Maat als FrieslandCampina. De melk wordt verwerkt tot dagverse zuivel, boter en kaas. De productie van dagverse zuivel vindt plaats bij het melkveebedrijf in het buurtschap Nederland, in De Weerribben (Overijssel).Voor de productie van biodynamische boter beschikt de onderneming sinds een jaar over een eigen boterfabriek in Steenwijk. Door toenemende volumes werd het steeds lastiger om de productie van bd-boter in fabrieken van derden in te plannen, vooral door de forse zomerpiek in aanvoer van melk. Dat probleem is met de eigen boterfabriek opgelost.Voor het maken van kaas werkt Weerribben Zuivel samen met Klaverkaas in het Noord-Hollandse Winkel.Weerribben Zuivel beschikt sinds begin dit jaar over een eigen boterfabriek in Steenwijk. De onderneming telt nu in totaal 50 medewerkers. - Ruud PloegDuidelijk is dat de ontwikkelingen bij het Overijsselse bedrijf niet stilstaan. Eind 2015 werd het bd-merk Zuiver Zuivel overgenomen van FrieslandCampina. Ook de bd-melk van FrieslandCampina gaat sindsdien rechtstreeks naar Weerribben. BD-zuivel is nu goed voor een kwart van de omzet en deze groeide in de afgelopen periode jaarlijks met 7%.PlannenVoor wat betreft de locatie in Nederland liggen er concrete plannen voor een verbouwing van zowel het melkvee- (250 melkkoeien op 80 hectare grasland) als het zuivelbedrijf. Zo is zeker dat de melkrobots eruitgaan om de verder weg gelegen graspercelen beter te kunnen benutten voor weidegang zonder verlies in melkproductie. Eerder ging het jongvee al naar een zorgboerderij in de buurt van Zwolle.Voor wat betreft de productie van dagverse zuivel wordt de capaciteit uitgebreid. Op het eigen melkveebedrijf produceert Weerribben trouwens net als 2 nabijgelegen melkveebedrijven geen bd- maar bio-melk voor het merk Weerribben Zuivel.