‘Meer vrijheid toevoegen aan fundament coöperatie’

Zoals beloofd kom ik even terug op het fundament van de coöperatie. Frans Keurentjes, voorzitter van FrieslandCampina sleutelt daaraan. Terecht.Het is niet goed alles bij het oude te laten. Nieuwe tijden vragen om veranderingen. Bij coöperaties is dat moeilijk. Leden hadden in het verleden veel zeggenschap. Ze bestuurden – weliswaar op afstand – de coöperatie. Ze konden alles ook nog overzien.Betten van Cono niet op plek Schumacher FC zettenDat is niet meer zo. Wie maakt mij wijs dat welke boer dan ook, hoe hoog opgeleid, naast zijn boerenbedrijf ook nog een coöperatief bedrijf kan besturen? Niemand, denk ik. De boer moet geschikt zijn voor zijn eigen onderneming en daar de tijd verstaan. De leiding van de coöperatieve onderneming moet in handen zijn van mensen die ervaring in het (internationale) bedrijfsleven hebben. Dat hangt af van de grote en aard van de coöperatie. Ik denk dat je Betten van Cono niet voorzitter moet maken van de directie van FrieslandCampina. En Schumacher, eerste man FC, is geen garantie voor een succes bij Cono.CEO grote onderneming vraagt andere kwaliteitenLeidinggevende mensen moeten passen bij de onderneming. De directeur van een kleinere coöperatie moet het bedrijf goed kunnen leiden, maar ook het gezicht zijn richting zijn boeren, de leden. Dat kun je van de CEO van een grote internationale onderneming niet verwachten. Die moet thuis zijn in de hele wereld en daar ook gezag uitstralen. Het is te veel gevraagd om dan ook nog te verlangen dat hij de boeren aanspreekt.2 lagen van ondernemerschapIn feite heb je 2 lagen van ondernemerschap in 1 keten. De aangesloten zelfstandige boerenondernemers en de overkoepelende coöperatieve onderneming. Die moet je beide de ruimte geven. Ze moeten zich niet te veel met elkaar bemoeien.Graag geef ik toe dat ik erg heb moeten wennen aan deze denkrichting. De boer is de eigenaar van de coöperatie en heeft formeel de zeggenschap. Maar hij heeft er niet het echte verstand van. Dus moet hij er zich ook niet mee bemoeien.De meest ondernemende leiders boeken de beste resultatenOmgekeerd moet ook de overkoepelende coöperatieve onderneming zich niet te veel bemoeien met wat de boer in zijn onderneming wil doen. Dat gebeurt nu wel en dan komen er spanningen. Kijk naar FrieslandCampina vorig jaar, met de regels voor beheersing van de aanvoer van melk en duurzaamheid.Coöperatie en boer hebben hun eigen verantwoordelijkheidElk zijn verantwoordelijkheid. En vrijheid. Als de coöperatieve onderneming meer of minder melk nodig heeft of verschillende melkstromen wenst, dan moet hij dat sturen. Daar hoort dan ook de vrijheid van de boer bij om (een deel van) zijn melk elders te verkopen. Dan wel werken op basis van contracten met een afgesproken tijdsduur, zodat beide weten waar ze op kunnen rekenen.Top coöperatie moet goed bemand zijnEn het bestuur? Dat zal creatief moeten zijn. De wensen van de achterban overbrengen aan de top van de onderneming. En andersom ook. Maar dan wel met de keuze voor de boer wel of niet mee te doen. Natuurlijk blijft de boer eigenaar en komt de winst bij hem terecht. Dat kan via de geleverde melk, of via dividend.Het bestuur heeft daarbij als belangrijkste taak te zorgen dat de top van de coöperatieve onderneming goed bemand is. Kijk maar naar de grote ondernemingen buiten de landbouw. De meest ondernemende leiders boeken de beste resultaten. Die zorgen ervoor dat er geen gerommel in de top is. Maar daarover de volgende keer.