Mais uitkuilen en voeren

3 boeren leggen uit hoe zij de mais uitkuilen en het vervolgens voor de koeien uitdraaien.Het uitkuilen van mais, het mengen met andere producten en het uitrijden van het mengsel in de stal. Het is een klus die elke dag weer moet gebeuren. Veehouders doen dit vaak op verschillende wijze én met andere machines. Boerderij zet er 3 op een rij: de blokkendoseerwagen, de voermengwagen en de zelfrijder.Bedrijfsgrootte bepalend voor keuzeBepalend voor de keuze voor een van deze machines is onder meer de bedrijfsgrootte. Maar dat geldt ook voor het aantal diergroepen en daarmee het aantal mengsels dat gemaakt moet worden. Vooral de secuurheid ervan. Met een voermengwagen en zeker met een zelfrijder gebeurt dat preciezer, sneller en effectiever dan met een blokkendoseerwagen. Met een hogere voeropname tot gevolg. Dat heeft echter ook een prijskaartje. Vooral zelfrijders zijn niet goedkoop en niet voor iedereen weggelegd. Met blokkendoseerwagens kun je minder goed mengsels maken, maar ze zijn ook relatief eenvoudig en het goedkoopst in aanschaf. Prima geschikt voor veehouders die maar 1 groep koeien hoeven te voeren.Dan het onderhoud. De veehouders in deze rubriek geven aan dat de machines relatief onderhoudsvriendelijk zijn. Ook het brandstofverbruikt ontloopt elkaar niet veel.‘Voermengwagen ook ideaal met kleine mengsels’Op het bedrijf van vof Heeren ligt op dit moment nog 37 hectare mais in de kuil. Daar kan de vof een klein jaar mee vooruit. Al is de voorraad na de droge zomer wat krapper dan in 2017. “We hebben iets meer moeten inkopen”, zegt Jos Heeren. “Maar het is vooral de kwaliteit die tegenvalt; de zetmeelgehaltes.”Naam: Jos Heeren (38). Woonplaats: Odiliapeel (N-Br.). Bedrijf: in vof met ouders Theo (66) en Betty (62) een veebedrijf met 170 melkkoeien, 100 stuks jongvee, 180 rosékalveren en 45 hectare land (in eigendom). - Foto: Van Assendelft FotografieGrotere wagen geen optiePer dag heeft de veehouder voor zijn melkkoeien 4.000 kilo mais nodig. Voor het jongvee is dat 800 kilo en voor de rosékalveren 1.500 kilo. Het uitkuilen doet Heeren met een shovel en grondbak zonder klemmen of hydraulische systemen. Zo kan hij vlot van bak wisselen. Gras wordt in blokken met de kuilsnijder klaargezet. In de grondbak kan Heeren 1.000 kilo voer kwijt. Met de shovel brengt hij de mais naar de dichtbij de kuil staande trekker met voermengwagen. In geval van knoeien is dat het meest praktisch. Naast mais haalt Heeren vervolgens gras en verschillende bijproducten op om het in de voermengwagen te laden. Zo maakt hij 4 rantsoenen. Voor melkkoeien (2), voor droge koeien en jongvee en voor rosékalveren. “Dat werkt prima. Een klein nadeel is de capaciteit van de voermengwagen. Voor de melkkoeien moet ik 2 keer rijden. Een grotere wagen is echter geen optie, omdat dit weer ten koste gaat van de mengkwaliteit van de kleinere mengsels.”Onderhoud valt meeAls alles gemengd is – dit gebeurt al tijdens het laden van de mais – rijdt Heeren met zijn trekker en mengvoerwagen door de stallen om te voeren. Dit doet hij elke namiddag. Dit is een redelijk tijdrovende klus van zo’n 2 uur (inclusief gras en bijproducten). Bovendien is het brandstofverbruik van de trekker en shovel samen zo’n 25 liter per dag. Ondanks die minpunten is Heeren echter vooral tevreden over de voermengwagen die hij – en zijn ouders voor hem – al sinds 1995 gebruiken. “Ik vind het een grote plus dat ik op deze manier ook goed kleine mengsels kan maken. Daarbij was het indertijd een relatief goedkoop systeem om zoveel verschillende producten te voeren.”Jos Heeren kuilt de mais uit met een shovel en grondbak. Vervolgens brengt hij de mais en de bijproducten naar de voermengwagen die pal naast de kuil staat. - Foto: Van Assendelft FotografieHet onderhoud valt volgens Heeren best mee. “Gemiddeld zijn we jaarlijks € 1.600 kwijt aan de shovel en de voermengwagen. Bij die laatste machine gaat het dan vooral om het verversen van olie. Ook moeten er elk jaar wel een paar messen vervangen worden.”‘Liever grote maisblokken, want het waait hier hard’Kees van Wees heeft jaarlijks zo’n 5 hectare mais nodig voor zijn 60 melkkoeien. Op dit moment ligt er 6 hectare mais in de kuil. De helft meer dan vorig jaar toen hij meer land verhuurde. “Over de maiskwantiteit én -kwaliteit mag ik niet klagen”, vertelt de veehouder. “Het was zeker droog, maar hier zit veel organische stof in de grond en ik verzorg het land altijd goed.”Naam: Kees van Wees (57). Woonplaats: Nieuw-Vennep (N-H). Bedrijf: in maatschap met Ellie (51) een veebedrijf met 60 melkkoeien, 40 stuks jongvee en 34 hectare land. - Foto: Paul DijkstraRelatief veel maisVan Wees voert zijn koeien graag relatief veel mais; het maakt een derde van het rantsoen uit. De mais haalt hij met een kuilvoersnijder uit de kuil. Elke dag 1 blok van 1,80 bij 1,70 meter. Dat gesneden blok plaatst hij vervolgens los, maar pal tegen de maiskuil. Van Wees: “Op die manier kan de wind er minder goed bij en blijft tegelijkertijd de kuil mooi strak. De windgevoeligheid is in de Haarlemmermeer niet onbelangrijk. Deze polder is een echte windhoek. Door met blokken te werken, voorkom ik dat alles direct wegwaait.”Van Wees rijdt in zijn trekker met blokkendoseerwagen door de stal om mais, bierbostel en wortelen aan de 60 melkkoeien te voeren. De stal telt overigens 80 vreetplaatsen. - Foto: Paul DijkstraAls het blok pal voor de maiskuil staat, rijdt Van Wees voor met een heftruck met kantelschepbak. Zo schept hij de mais op waardoor het blok vanzelf uit elkaar valt. Vervolgens voegt de veehouder om en om bierbostel en wortelen toe en rijdt hij met de heftruck naar de vrijloopstal waar de koeien staan. Daar bevindt zich een trekker met blokkendoseerwagen. Met die combinatie rijdt Van Wees een paar keer op en neer in de voergang van de ruim opgezette stal met liefst 80 vreetplaatsen. Dat doet hij elke ochtend om 10 uur. Een klus van 20 minuten. Aan het eind van de middag voert hij dan weer gras.Blokkendoseerwagen ideaal voor klein bedrijf“De blokkendoseerwagen is ideaal voor mijn kleine bedrijf”, zegt Van Wees. “Ik hoef maar 1 groep mais te voeren, want het jongvee krijgt dit niet. Als je weinig diergroepen hebt en je weinig hoeft te mengen, kan een blokkendoseerwagen prima uit. Het is een goedkoop en eenvoudig systeem dat altijd werkt. Bovendien is het onderhoud minimaal en zijn blokken hier praktisch omdat het meestal hard waait.”Ook andere machines hebben weinig te lijden. Van Wees heeft voor het uitkuilen en de blokkendoseerwagen geen hightech-materiaal nodig. “Ik werk met een 30 jaar oude trekker met 80 pk. Mijn heftruck is van dezelfde leeftijd. Het zijn oude beestjes, maar ze zijn hartstikke betrouwbaar. Ze doen het altijd.”‘Zelfrijder mengt beter en voert sneller’Familie Zandman ruilde in het voorjaar van 2018 de voermengwagen in voor een zelfrijder. Daarmee wordt jaarlijks 48 hectare mais aan 220 melkkoeien en 110 stuks jongvee gevoerd. Sinds kort zelfs Vlog. “Er zit nu nog 55 hectare in de kuil”, zegt Aad Zandman. “Dat is drastisch minder dan vorig jaar. Deels hebben we mais aangekocht en deels stoppen we meer gras in het rantsoen. Gelukkig is de mais nog wel van redelijk goede kwaliteit. Al zijn de zetmeelgehaltes minder.”Naam: Aad Zandman (23). Woonplaats: Beerze (Ov.). Bedrijf: in maatschap met ouders Bert (51) en Jolanda (52) een veebedrijf met 220 melkkoeien, 110 stuks jongvee en 110 hectare land (in gebruik). - Foto: Michel VeldermanVolledig automatischHet uitkuilen doet Zandman met een Strautmann-zelfrijder. Die heeft een snijmes vooraan waarmee kleine porties mais binnen worden gehaald. Een soort vijzel voert het product op een band naar de zelfrijder. Dat gebeurt volledig automatisch. “Het voeren gebeurt zeer secuur en er is bijna geen voerverlies”, zegt Zandman. “De voersnelheid is daarnaast erg hoog. In 2 rondes voer ik al onze 220 melkkoeien in slechts 35 minuten tijd. Inclusief droge koeien en jongvee ben ik ongeveer 1 uur bezig.”Veel beter gemengd met zelfrijderDagelijks maakt de zelfrijder 3 mengsels. Een voor melkkoeien, een voor droge koeien en een voor jongvee. Zandman merkt wel dat dit voor het oudste jongvee relatief lang duurt. Die dieren krijgen in tegenstelling tot melkkoeien 2 soorten kuil en er zijn meer bijproducten. Daar staat tegenover dat de verschillende soorten voer met de zelfrijder veel beter gemengd worden dan met de voermengwagen. En dat merkt Zandman in de resultaten. “Het uitkuilen in kleine porties zorgt veel meer voor een geleidelijk proces. De voeropname is beter. Sinds we de zelfrijder hebben, noteren we 1 kilo meer droge stof. Daarmee is de forse aanschafprijs van zo’n machine – toch zo’n € 180.000 – niet opeens terugverdiend, maar we hebben nog geen seconde spijt gehad.”Aad Zandman haalt met de zelfrijder de mais uit de kuil. In 2 rondes voert hij de 220 melkkoeien in slechts 35 minuten tijd. - Foto: Michel VeldermanVeel arbeidsbesparingDe zelfrijder heeft Zandman veel arbeidsbesparing en maatwerk gebracht. Maar ook qua onderhoud klaagt hij niet. “We hebben geen storingen gehad. Maar op deze machine zit ook een uitgebreid pakket met opties. Vooral ter preventie. Zo hebben we gekozen voor een centraal automatisch smeersysteem, een camerasysteem met dodehoekcamera en magneten op de vijzels om ijzer weg te houden.” Tot slot ging Zandman er qua brandstof op vooruit. Het dieselverbruik daalde met de zelfrijder naar een kleine 20 liter per dag.