Latente drager belemmert salmonellabestrijding

Salmonella is een lastig te bestrijden zoönose. Latent dragende dieren zijn een probleem. Het bestrijden van de ziekte kost daardoor veel tijd. Hoe staan we ervoor?Hoewel salmonella een van de meest voorkomende zoönosen is, is het niet wettelijk verplicht deze ziekte te bestrijden. Wel gelden regels vanuit de zuivel. 40% van de melkveebedrijven doet mee aan het vrijwillige bestrijdingsprogramma van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD).94% van de melkveebedrijven in Nederland heeft een gunstige uitslag als het gaat om salmonella. Dat blijkt uit landelijk tankmelkonderzoek naar salmonella-afweerstoffen over het derde trimester van 2019. De cijfers zijn afkomstig van de landelijke tankmelkronde van Qlip. Volens GD-cijfers liet in 2014 9,5% van de bedrijven die meedoen aan het bestrijdingsprogramma antistoffen zien bij het vee.Dieren die in een natuurgebied lopen, kunnen zomaar salmonella bij zich dragen als zij weer op stal komen. Een negatieve tankmelkuitslag kan zonder symptomen ineens positief zijn. - Foto: Twan WiermansOp kalverbedrijven is elke ronde met dieren een gesloten systeem, laat Wim Thus van de LTO vakgroep kalverhouderij weten. “Na acht maanden is de stal weer leeg, dat kan je ook zien als een bestrijdingsmethode. We trekken veel op met de melkveesector als het gaat om salmonellabestrijding. De kalveren worden namelijk op de melkveebedrijven geboren.” VanDrie Group zegt het goed te merken als de kalveren weerbaarder binnenkomen, dan komen minder salmonella-uitbraken voor.KnelpuntenSalmonella is een niet altijd aantoonbare dierziekte. Latent dragende dieren – dit zijn dieren die de bacterie af en toe uitscheiden – maken het lastig om dragers op te sporen. Daarnaast is de animo voor vrijwillige deelname aan bestrijdingsprogramma’s, vooral bij niet-melkleverende bedrijven, beperkt. Het ziet er dus niet naar uit dat Nederland snel een ziektevrije status heeft voor salmonella.Bij actieve dragers wordt salmonella in mest aangetoondEen salmonella-uitbraak kan opeens voorkomen. Een tankmelkomslag treedt vaak zonder symptomen op. “Voorheen zag je salmonella op bedrijven die varkens en koeien hadden”, zegt Hans Caron van dierenkliniek ’t Leijdal. “Tegenwoordig zie je het wel eens op bedrijven die een aantal dieren in een natuurgebied hebben lopen. Als ze dan weer op stal komen, kunnen zij zomaar salmonella bij zich hebben.” Na een infectie kunnen de dieren actieve of latente dragers worden.Veedrinkwater is een belangrijke route van verspreiding van salmonella bij runderen. Niet alleen binnen een besmet rundveebedrijf, maar ook tussen rundveebedrijven. Door uw veedrinkwater te onderzoeken, kunt u hier grip op krijgen: https://t.co/1MRPGwBKA8pic.twitter.com/uQieE0wDBv— Royal GD (@GD_Deventer) June 6, 2018Opsporen van besmette dierenHet opsporen van deze dragerdieren kan door middel van individuele mest-, bloed- en melkonderzoeken. “Mestonderzoeken zijn niet altijd betrouwbaar”, volgens Caron. “Met mestonderzoek kun je actieve dragers opsporen, maar latente dragers scheiden de bacterie vaak met tussenpozen uit waardoor de uitslag een vertekend beeld kan geven.” Bloedonderzoek is volgens hem wel bruikbaar.Latente dragers zijn op alle chronisch besmette bedrijven aanwezig. GD schrijft dat een rund verdacht is van latent dragerschap als het zes maanden na een gunstige uitslag van het mestonderzoek opnieuw afweerstoffen in de melk of het bloed blijkt te hebben. Op 40% van de bedrijven waar alleen de volwassen runderen worden onderzocht, blijken één of meerdere salmonelladragers onder het jongvee rond te lopen.Drie keer per jaar wordt de tankmelk onderzocht op antistoffenOm latente dragers op te sporen, is het volgens Caron het beste om gebruik te maken van individueel bloed- en melkonderzoek. “Nadeel van deze methode is dat het veel tijd kost.” Daarom is salmonella bestrijden volgens Caron een probleem.Bij actieve dragers wordt salmonella in mest aangetoond, bij latent dragers vindt met tussenpozen uitscheiding via de mest plaats. Mestonderzoek kan gunstig zijn, terwijl dat dus later weer ongunstig wordt. Om meer zekerheid te krijgen welke dieren latent dragen, is het belangrijk om met een tussentijd van een half jaar monsters te nemen.Leveringsvoorwaarden melkfabriekenEen salmonellabesmetting heeft niet direct invloed op het ophalen van de melk. Melk wordt in de zuivelfabriek gesteriliseerd. De salmonellabacterie overleeft dat niet.Melkverwerkers hebben deelname aan een salmonellabeheersingsprogramma opgenomen in hun leveringsvoorwaarden. Elk trimester wordt de tankmelk onderzocht op antistoffen. - Foto: Hans Prinsen
Om salmonella te beheersen, hebben melkverwerkers in hun leveringsvoorwaarden staan dat veehouders moeten meedoen aan een programma salmonellabeheersing. De Nederlandse Zuivel Organisatie (NZO) heeft samen met LTO Nederland het programma opgezet. Drie keer per jaar wordt de tankmelk onderzocht op antistoffen. Bedrijven die twee keer achter elkaar een positief resultaat hebben, moeten actief op zoek naar dragers en deze afvoeren. De veehouder doet dit in samenwerking met de dierenarts.
Het GD-programma houdt in dat naast het tankmelkonderzoek ook verwerpers en aangevoerde dieren worden onderzocht. Wanneer ten minste twaalf maanden afweerstoffen worden aangetoond, worden van alle dieren bloed- of melkmonsters onderzocht. Dieren die dan nog steeds positief reageren op de test, kunnen het beste afgevoerd worden.KostenMeedoen aan ‘Salmonella Programma Onverdacht’ van GD kost € 19 per kwartaal. De ‘Salmonella Jongvee AntistoffenMonitor’ kost € 14. Bij besmetting komen de kosten van bloed- en mestonderzoeken hier nog bij. Afhankelijk van de keuze voor onderzoek, kosten deze monsters tussen € 7 en € 60. GD heeft een keuzetabel beschikbaar die kan helpen bij het kiezen van een onderzoek.Bij goede preventie van salmonella en het opsporen en afvoeren van dragers, is de kans groter dan 95% om salmonellavrij te raken en te blijven. Volgens GD duurt het gemiddeld zes maanden voor de afweerstoffen uit het bloed zijn. Binnen een half jaar zijn de afweerstoffen uit de tankmelk verdwenen.