Landbouw zorgt voor wereldwijde kwaliteitsverlaging bodem

De uitbreiding van het landbouwareaal is een van de meest duidelijke directe oorzaken van landdegradatie: het verminderen van de bodemkwaliteit. Dit blijkt uit de Global Land Outlook, een omvangrijke studie in opdracht van de Verenigde Naties. Het rapport roept op tot verduurzaming van de landbouw.Landdegradatie is een complex fenomeen, wat doorgaans betekent dat er verlies is van bijvoorbeeld productiviteit, vruchtbaarheid, de hoeveelheid aarde door erosie, bedekking van vegetatie en biodiversiteit. Het wordt vaak veroorzaakt door verkeerd management of overexploitatie van land.Stijgende vraag naar voedselDe wereldwijde vraag naar voedsel blijft stijgen. Tegelijkertijd is de kwaliteit van de beschikbare landbouwgrond in de afgelopen 30 jaar sterk afgenomen. Door slecht management van land wordt het verlies van vruchtbare aarde geschat op jaarlijks 970 miljoen ton in Europa en 24 miljard ton wereldwijd. Op 12% van de landbouwgrond in de wereld leiden de huidige vormen van landgebruik tot achteruitgang van de bodem. Het rapport schetst verschillende scenario’s om te bekijken waar en welke veranderingen gaan plaatsvinden. Het rapport geeft zo nieuwe inzichten in hoe landdegradatie een bedreiging zal vormen in de toekomst.Volgens het rapport zitten meer dan 1,3 miljard mensen vast op verslechterende landbouwgrond. Hierdoor neemt de concurrentie om land, voedsel, water en energie sterk toe. Kleine boeren, zo’n 1 miljard wereldwijd, die de ruggengraat zijn van vele landelijke gemeenschappen, staan onder druk door de degradatie van land, onzekerheid over hun land als eigendom en de opkomst van grootschalige en sterk gemechaniseerde landbouw. Dit toont aan dat landdegradatie direct in verband staat met vele aspecten van veiligheid en welzijn, vooral voedselzekerheid, werkgelegenheid en migratie. Rijst planten in Karjat, India. Een steeds groter deel van het landbouwareaal dreigt verloren te gaan, waarschuwt de VN. - Foto: Foto: ReutersVerstedelijkingNaast de uitbreiding van landbouwgrond is ook verstedelijking een belangrijke factor in de landdegradatie. Verwacht wordt dat bebouwde gebieden 5% van het wereldwijde landoppervlakte bedekken in 2050. Nu al wordt 25% van de wereldwijde productie afkomstig van bouwland geëxporteerd naar land-arme, maar geld-rijke landen. De ecologische voetafdruk van de mensen die in steden wonen is daarnaast vele malen groter dan de oppervlakte waarop ze wonen. Dat wil zeggen dat de focus voor hun voedselvoorziening ligt op intensieve landbouw, geconcentreerd op de meest productieve stukken land en opererend volgens een industrieel landbouwmodel. Problemen worden vooral voorzien in Sub-Sahara Afrika, Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Zuid-Azië. In deze gebieden wordt een flinke bevolkingsgroei verwacht. Daarnaast hebben de gronden hier vaak een waterschaarste, de zogenaamde drylands. Deze zijn extra gevoelig voor landdegradatie. In Europa is de landbouw gedreven door mechanisatie en hoge input van bemesting, wat de bodem afhankelijk maakt van nutriënten om constant hoge productie te leveren. Volgens het rapport is dit een riskante factor, maar de economische gesteldheid heeft het tot nu toe mogelijk gemaakt alles in evenwicht te houden.Het rapport roept op tot verduurzaming van het landgebruik en dus ook van de landbouw. Hoewel landdegradatie in hoge mate plaatsvindt in landen buiten Europa, is het van belang dat er wereldwijd veranderingen in de landbouw worden doorgevoerd. Daarnaast zijn ook veranderingen in consumenten- en bedrijfsgedrag nodig. Slimme planning van het landgebruik moet ervoor zorgen dat we op de lange termijn genoeg land beschikbaar zullen hebben om de wereld te kunnen blijven voeden. Het gaat volgens de studie om het juiste doen, op de juiste plek en op de juiste schaal.