Ingrijpen nodig voor beheersing uienvlieg

Als uienteler moet je nu iets doen tegen de uienvlieg, anders gaat de teelt op den duur aan deze plaag onderdoor. Zonder Mundial-coating is het insect immers vogelvrij in de uienteelt. Steriele insecten zijn een natuurlijk hulpmiddel.Afwachten en niks doen is geen optie nu de Mundial-zaadcoating niet meer wordt toegepast op uienzaad. Dat zegt Janny Peltjes, directeur HLB/De Groene Vlieg. “Als je de uienvlieg niet bestrijdt, gaat de uienteelt naar de knoppen. Dat signaal willen we duidelijk afgeven, want dit besef leeft onvoldoende onder de uientelers in Nederland.”Mundial-coating beschermde uienplantjes tegen uienvliegDe Mundial-coating beschermde de uienplantjes de eerste zes kwetsbare weken tegen de uienvlieg. Een enkeling zaait het nog, maar het residurisico weerhoudt de meeste uientelers er toch van. Nu dat beschermjasje is verdwenen, heeft de uienvlieg in principe vrij spel. De beestjes overwinteren op een uienperceel en gaan daarna op zoek naar een nieuw walhalla. Daarvoor kan zo’n vlieg 6 kilometer afleggen. Vervolgens verblijft het beestje op een goede schuilplek, zoals de berm, en gaat het de uien in als het trek heeft.Uienteelt en de uienvlieg in 3 kernpunten:* Uienvlieg is snel groeiende bedreiging uienteelt;
* ‘Het domste is denken dat het allemaal wel meevalt’;
* explosieve groei animo Steriele Insecten Techniek._{Lees verder onder de foto.}
Het loslaten van steriele vliegen in het veld. - Foto: HLB/Klaas Eissens (foto's in dit artikel van Ruud Ploeg, tenzij anders aangegeven). Janny Peltjes en Arjan Hurink van HLB/de Groene Vlieg.Biologische en chemische bespuitingenDe druk is in de meeste gebieden nog aanvaardbaar, maar wordt jaar op jaar groter als er niets gebeurt. Biologische en chemische bespuitingen behoren ook tot de mogelijkheden. Deze zijn effectief, maar bieden geen volledige bescherming gedurende het seizoen. Ook hebben deze middelen onvoldoende effect op de eindpopulatie, die zo laag mogelijk moet zijn om het volgende jaar weer veilig te kunnen starten. Ken je vijand, dat is hier ook een goed uitgangspunt. Met geïntegreerde gewasbescherming is de plaag in te dammen. Peltjes: “Je moet je veel meer verdiepen in het organisme dat je wilt beheersen.” _{Lees verder onder de foto.}
Plantenwegval in uien. Dit is het schadebeeld dat de uienvlieg veroorzaakt. - Foto: HLBUienzaad met Mundial-coating. Het wordt niet veel meer gebruikt, omdat het risico op residu te groot wordt geacht. - Foto: Peter RoekMonitoring is altijd het begin, ook bij uienvliegDe Groene Vlieg levert monitoring van de uienvlieg en de Steriele Insecten Techniek (SIT). Het begint altijd met monitoring; met plastic bekertjes wordt in kaart gebracht hoeveel uienvliegen er zijn. Op basis daarvan wordt bepaald hoeveel steriele vliegen moeten worden ingezet op dat perceel. Vervolgens wordt in de maanden mei en juni wekelijks een ruime dosis steriele uienvliegen losgelaten op het perceel uien. Doordat de vliegjes steriel zijn, wordt voortplanting belemmerd en de populatie verkleind. Dat de steriele vliegen voor de herkenning rood worden gekleurd, beïnvloedt het paringsgedrag overigens niet. De populaties worden regelmatig ververst om dicht bij de wilde vlieg te blijven.InsecticidenEventueel kan bij een heel hoge uienvliegdruk met insecticiden de klus worden afgemaakt. “Chemische middelen kennen beperkingen en de vliegen zitten niet constant op het uienperceel, maar vaak in de namiddag. Daarom is het van belang om het juiste spuitmoment te bepalen met monitoring; een strategie. Ook om misschieten met de dure middelen te voorkomen.”_{Lees verder onder de foto.}
Luchtfoto van HLB/de Groene Vlieg in het Drentse Wijster.De voor monitoring gevangen uienvliegen op het veld.Animo SIT groeit snelHet toepassingsgebied omvat nu alle belangrijke uienteeltgebieden, zoals de provincies Zeeland, Flevoland, Noord- en Zuid-Holland, Groningen, Friesland, Noord-Brabant, Limburg en Drenthe. De vraag naar SIT is groter dan het aanbod. Gezien het krimpende middelenpakket in de akkerbouw worden biologische technieken, zoals de SIT, steeds relevanter. Arjan Hurink, manager marketing en sales, maakte de overstap van functies in de gangbare landbouw (onder andere ForFarmers) naar HLB/De Groene Vlieg, omdat hij een toekomst ziet voor geïntegreerde gewasbescherming. Hij ziet ook substantieel meer animo voor de SIT-techniek bij akkerbouwers: met 14.000 hectare is dat 80% meer dan vorig jaar. “Dat hadden we ook wel verwacht, gezien de onduidelijkheid rondom Mundial.” Meer capaciteit nodigDie 14.000 hectare is echter nog steeds niet eens de helft van het areaal uien. Wat vraag betreft zou het areaal volens HLB/De Groene Vlieg kunnen doorgroeien naar 25.000 hectare in 2022. Hiervoor zijn voldoende mogelijkheden, hoewel er druk wordt gewerkt aan meer capaciteit.Peltjes heeft een plan voor uitbreiding met een flexibele kweekvorm: in closed containers met ledverlichting kunnen dichter bij de werkgebieden steriele vliegen worden geproduceerd. “Onderzoek heeft bewezen dat dit systeem werkt. Dit systeem biedt goede mogelijkheden door Nederland maar ook daar buiten.”_{Lees verder onder de foto.}
De vliegjes worden gezeefd om mee te nemen naar het laboratorium van HLB/de Groene Vlieg.Uienvliegen op een petrischaal.Het concept kan worden geëxporteerd naar buitenlandse teeltgebieden. “In onze omringende landen is er veel vraag naar de steriele vlieg.” Ook kan de techniek in andere plagen, zoals bijvoorbeeld de suzuki-vlieg in de druiventeelt, worden ingezet. Dit vergt uiteraard de nodige investeringen. Peltjes is momenteel bezig om geïnteresseerde partijen aan boord te krijgen. De Steriele Insecten Techniek is in de groene gewasbescherming een geslaagd project dat zichzelf financieel draagt“De SIT is in de groene gewasbescherming een geslaagd project dat zichzelf financieel draagt”, zegt Peltjes. “Het werkt gewoon goed en dat verdient ondersteuning vanuit overheden en marktpartijen.”Wat kan de SIT, die Steriele Insecten Techniek, in 2020 voor uientelers betekenen? Ten eerste heeft De Groene Vlieg kerngebieden aangewezen waar het bedrijf goed met de techniek uit de voeten kan. Als een aantal telers niet meedoet, heb je een probleem, want dat zijn potentiële bronnen voor de uienvliegWant steriele vliegen inzetten heeft alleen nut als alle buurtelers meedoen. De Groene Vlieg houdt een voorkeursdekkingsgraad aan van 80 tot 90% van de telers. “Het is een coöperatief model”, legt Peltjes uit. “Als een aantal telers niet meedoet, dan heb je een probleem, want dat zijn potentiële bronnen voor de uienvlieg.” _{Lees verder onder de foto.}Onderzoek naar de uienvlieg in het laboratorium van HLB/de Groene Vlieg in Dronten.Te intensief uienteeltgebiedEen ander obstakel is in incidentele gevallen een te intensieve uienteelt, dichtbevolkt door plant- en/of zilveruien. “Zo hebben we afgelopen najaar moeten constateren dat in een beperkt gebied in de Noordoostpolder de SIT niet meer effectief was”, zegt Peltjes. “De enige remedie daar is minder intensief telen. We zien gelukkig wel dat die teelten wat meer worden uitgewaaierd naar andere gebieden.”Wat als De Groene Vlieg in jouw buurt in aan de slag kan? “Dan is monitoring sowieso verstandig, zodat je weet wanneer je in moet grijpen. Monitoring kan altijd.” En: zorgen voor een goed wortelend, weerbaar gewas. Een sterke plant is weerbaarder tegen ziekten en plagen. Niets doen bedreigt teeltDe boodschap is vooral: doe iets. “Een deel van de uienteelt maakt geen gebruik van de SIT of andere maatregelen tegen de uienvlieg. Die hectares vormen een risico voor de uienteelt van de toekomst. Het domste is denken dat het allemaal wel meevalt. Natuurlijk, er komt veel op je pad in deze tijden. Zie het als onkruidbestrijding; één jaar laten staan is zeven jaar uit wieden gaan. Zo moet je ook de uienvlieg en andere insecten consequent beheersen.” _{Lees verder onder de foto.}Uienvliegen van dichtbij. Naar verwachten veroorzaken de plaagbeestjes de komende jaren meer schade in de uienteelt, door het wegvallen van de Mundial-zaadcoating.Uienvlieg aanpakken – Tips:- Monitoring geeft een beeld van de druk en van het de vluchtmomenten van de uienvlieg. De Groene Vlieg verzorgt dit. Dat kan altijd en overal.
- Zaai onder goede omstandigheden, zodat de zaadjes snel planten worden en weerbaar zijn tegen de plaagdieren. Zaai in een fijn zaaibed, zodat het perceel voor de uienvlieg onaantrekkelijk is om te nestelen.
- Een vervolgstap is de inzet van de Steriele Insecten Techniek, beschikbaar voor telers in gebieden waarde dekkingsgraad voldoende is. Hier wordt in mei en juni wekelijks een partij steriele vliegen uitgezet op het uienperceel. Dit belemmert de voorplanting van de wilde uienvlieg, waardoor de populaties kleiner worden.
- Geen SIT mogelijk? Dan biedt monitoring handvatten voor biologische en chemische bespuitingen. Problemen door wegvallen IC-coatingHet wegvallen van de insecticide Mundial (IC-coating) leidt tot problemen in de uienteelt. Deze coating, op basis van de werkzame stof fipronil, werd in de intensieve teeltgebieden – Zuidwesten en Flevoland – vanwege de hoge insectendruk het meest gebruikt. De opgebruiktermijn voor het opbrengen als zaadcoating verliep vorig voorjaar. Daarop werd extra IC-gecoat zaad besteld voor de teelt van 2020. Het gros van die uientelers heeft het zaad echter geruild voor uienzaad met een basiscoating, vanwege de verlaagde maximale residuwaarde (MRL) vanaf 18 mei: van 0,02 milligram per kilo naar 0,005 milligram per kilo.
De IC-coating beschermt de uienplanten niet alleen tegen uienvlieg, maar ook tegen bonenvlieg en ritnaalden. Ook heeft het een nevenwerking tegen trips. Allemaal plagen die de uienteelt de laatste jaren veel schade toebrengen.
Het advies is: zaaien onder mooie omstandigheden. Dan ontwikkelen zaden zich snel tot planten en zijn ze beter bestand tegen insectenvraat. Insectenmonitoring helpt om het zaaimoment te bepalen. Een fijn zaaibed gaat nestelen op een perceel tegen.