‘In Ghana gaat het om leven of dood’

Het landbouwbeleid in Ghana houdt te weinig rekening met slimme handelaren.Ik ben even weg uit de discussies over stikstof en protesterende boeren, want ik zit in Ghana. Het is voor een meerjarig onderzoeksproject over de doeltreffendheid van het Ghanese landbouwbeleid. Ik heb de afgelopen dagen gruwelijke armoede gezien; ik voelde me daar een voyeur van ellende. Het onderzoeksgebied grenst aan de Sahel. Het is weinig vruchtbaar, en nu, vlak voor het regenseizoen begint, is het er kurkdroog en alles wat je ziet is stof en zand. In de regentijd groeit er natuurlijk wel het een en ander, mais, en ook cacao- en cashewnoten. De boeren hebben gemiddeld 2 hectare grond, waar ze 1 à 2 ton van oogsten; mais die met de hand geplukt en gedorst wordt. Ze hebben geen machines en kunnen hun mais niet opslaan. De aankoop van zakken is al een rib uit hun lijf._{Lees verder onder foto}De maïs is met de hand geoogst en wordt met de hand gedorst. - Foto: Dirk StrijkerPrijzen extreem laagHet onderzoek richt zich op NAFCO, een staatsbedrijf dat mais opkoopt om de prijzen van de kleine boeren te ondersteunen. Ze doen dat vlak na de oogst; de boeren zijn zo arm dat ze hun oogst wel meteen te gelde moeten maken. De handelaren weten dat, en dus zijn de prijzen dan extreem laag. NAFCO zorgt dan voor een goede bodem in de markt. Later in het seizoen brengt NAFCO de mais weer op de markt, om grote prijsstijgingen tegen te gaan. Inmiddels hebben de handelaren in de smiezen dat ze de mais ook voor een veel lagere prijs van de boeren kunnen kopenAlle onderzoek van de Ghanese collega laat zien dat het systeem in de eerste jaren inderdaad werkte. Nu we samen de boeren opnieuw bezoeken blijkt dat het systeem niet meer goed functioneert. De reden is dat NAFCO, om de lokale verhoudingen niet te verstoren, voor de opkoop gebruikmaakt van de lokale handelaren die altijd al mais kochten. Nu mogen de handelaren die een licentie van NAFCO hebben de mais kopen voor de vastgestelde vaste prijs (zo’n € 20 per 100 kilo) en het doorleveren aan NAFCO, met een kleine marge. En inderdaad, de pakhuizen en silo’s die we bezochten waren goed gevuld. Chaotisch landInmiddels hebben de handelaren in de smiezen dat ze de mais ook voor een veel lagere prijs van de boeren kunnen kopen, en tegen de hoge prijs aan NAFCO kunnen leveren. Als ze maar niet tegen de boeren zeggen dat ze voor NAFCO werken. De oplossing ligt in een betere administratie, maar dat is niet eenvoudig in een chaotisch land met boeren en handelaren die nauwelijks kunnen lezen of schrijven. _{Lees verder onder foto‘s}
Lokale opslag van maïs van meerdere boeren in een dorp in midden-Ghana. - Foto: Dirk StrijkerIn gesprek met de boeren. - Foto: Dirk StrijkerVindingrijkheid marktpartijenNAFCO is duidelijk door ambtenaren achter het bureau bedacht. Ze hebben geen rekening gehouden met de vindingrijkheid van de marktpartijen. Daar hebben we ook in Nederland ervaring mee; kijk maar eens naar het mestbeleid. En bij de aankomende opkoopregelingen voor stikstof zie je hetzelfde gebeuren. Het verschil is echter dat het in Ghana om leven en dood gaat. Het is goed bij protesten tegen het beleid dat verschil in de gaten te houden. Want als je hier geweest bent, staat alles een beetje in een ander perspectief.