Hoge virusdruk vereist uitgekiend spuitschema

Veel luizen gecombineerd met de grote kans op met virus besmet uitgangsmateriaal maakt dat pootgoedtelers extra aandacht moeten besteden aan het voorkomen van nieuwe virusbesmettingen.Pootaardappeltelers moeten dit seizoen rekening houden met een hoge virusdruk in pootaardappelen. Ruim een kwart van het pootgoed van oogst 2018 is in de nacontrole vanwege virus in de knol door NAK in klasse verlaagd. De nacontrole geeft echter geen garantie dat goedgekeurde partijen virusvrij zijn. De kans dat viruszieke planten in een perceel staan, is dus vrij groot.Selecteren van pootaardappelen. In een vroeg gewasstadium beginnen, voorkomt dat virus uit zieke planten door luizen overgebracht wordt op gezonde planten. - Foto: Jan Willem SchoutenLuizen kunnen snel het Y-virus van de ene naar de andere plant overbrengen. Om verdere besmetting te voorkomen, is vroege selectie erg belangrijk. De belangrijkste infectiebron voor virus is nog altijd het perceel zelf. Schoon beginnen is dus belangrijk. Chemie is daarbij aanvullend. Het Y-virus is chemisch niet aan te pakken, daarom moet voorkomen worden dat luizen in het perceel komen die het virus overbrengen. ➢ Geef luizen geen kans➢ Uitvloeier verhoogt effectiviteit Na verbod middelen luizendoders en strak spuitschema gebruikenTot vorig jaar konden pootgoedtelers het middel Actara meegeven bij het poten. Deze neonicotinoïde werd door de plant opgenomen en had zeker 3 tot 4 weken na opkomst een luisdodende werking. Door het wegvallen van Actara moeten telers nu bij de eerste bespuiting al een luizendoder meespuiten om in ieder geval schoon te starten.Voor pootaardappelen geeft Gerbert Barneveld, productmanager bij samenwerkingsverband Holland Fyto, het algemene advies om zodra de aardappelen boven staan te starten met een luizendoder om de teelt luisvrij te beginnen. De basis voor virusvrije pootgoedteelt is een wekelijks spuitschema met minerale olie gecombineerd met een pyrethroïde en bij hoge luisdruk een luizendoder toevoegen.Minerale olie op het blad blokkeert de verspreiding van virus via de zuigsnuit van de luis. Er kan dan geen virusoverdracht meer plaatsvinden. Olie heeft als beperking dat het niet met het blad meegroeit en nieuw blad dus onbeschermd is. Barneveld adviseert om direct na opkomst te beginnen met olie en 3 dagen na de eerste bespuiting een tweede bespuiting uit te voeren en daarna wekelijks te spuiten. De maximale dosering olie is 6,25 liter per week. De olie mag alleen gespoten worden met minimaal 90% driftreducerende technieken. Een andere beperking is dat indien het bloeiende gewas bevlogen wordt door bijen of hommels overdag niet gespoten mag worden.Tip!Start direct na opkomst met selecteren. De belangrijkste besmettingsbron van Y-virus zijn zieke planten in het perceelTegelijk met de olie wordt een pyrethroïde toegepast. Voor pootaardappelen zijn dat de middelen Decis EC, Sumicidin Super en Karate Zeon. Pyrethroïden zijn niet-selectieve insecticiden, dus ook de natuurlijke vijanden van de luis kunnen eraan doodgaan. Deze middelen worden niet door de plant opgenomen, maar geven bescherming door contactwerking en door een zogenoemde repellantwerking waardoor luizen het gewas niet meer aantrekkelijk vinden. De middelen groeien net als de olie niet mee met het gewas, zodat ook hierbij nieuw blad niet beschermd is. Daarnaast zijn de middelen gevoelig voor uv-licht, zodat ze op zonnige dagen versneld afgebroken worden.

Bij snelle loofgroei en/of zeer zonnig weer is het advies om korte intervallen aan te houden. Omdat de minimale spuitinterval van ieder middel 7 dagen is, moeten de middelen wel afgewisseld worden. Decis heeft de beperking dat het maar 3 keer per seizoen gebruikt mag worden. Decis en Karate Zeon hebben daarnaast de beperking dat ze niet in een bloeiend gewas toegepast mogen worden.Uitvloeier zorgt voor betere beschermingToevoegen van de uitvloeier/hechter Prolong XP aan tankmixen tegen luizen zorgt voor een grotere effectiviteit van de middelen. Dat blijkt uit onderzoek door Holland Fyto de laatste 4 jaar bij proeftuin Zwaagdijk. Onder zware virusdruk geeft toevoeging van Prolong XP aan een wekelijks schema van 6,25 liter Olie H en 0,2 liter Sumicidin Super per hectare een virusreductie van 70% ten opzichte van onbehandeld. Zonder Prolong XP gaf het schema een gemiddelde virusreductie van 56% en meer groeiremming. In een schema met alleen Sumicidin is de virusreductie 37%, maar wanneer Prolong XP wordt toegevoegd, zorgt dat voor een virusreductie van 50% ten opzichte van onbehandeld.
Om de virusdruk hoog op te voeren, zijn naast de meetobjecten rijen met 30 tot 60% zieke knollen geplant. Dat leidde in onbehandeld tot meer dan 50% zieke planten.
In 2018 is gekeken naar het effect van een halvering van de hoeveelheid minerale olie. In beide schema’s gaf dat een hoger percentage besmette knollen. Gerbert Barneveld trekt hieruit de conclusie dat voldoende minerale olie belangrijk is en blijft om virusoverdracht te beperken.Spuiten van pootaardappelen tegen luis. Alleen met een strak schema met minerale olie, pyrethroïden en luisdoders kan de virusoverdracht geminimaliseerd worden. - Foto: Lex SalverdaLuizendoders als derde pijler nog onmisbaarDe derde pijler tegen virusbesmetting is het inzetten van luizendoders. Pirimor komt als luizendoder buiten bereik van veel telers vanwege de eis van minimaal 90% driftreductie gecombineerd met luchtondersteuning, bovendien is het alleen effectief tegen de groene perzikbladluis en werkt het onvoldoende tegen de wegedoorn- en vuilboomluis.De overige luizenhdoders werken systemisch en worden translaminair opgenomen. Dit betekent: herverdeling van actieve stof in het blad (dus ook naar de onderkant) en naar nieuwe groei. Echter niet alle toegelaten middelen zijn nog praktisch toepasbaar in pootaardappelen. Het middel Chess wordt door de fabrikant niet meer ondersteund en mag na 30 september 2019 niet meer gebruikt worden.30 tot 40% van de zieke planten is niet zichtbaarTeppeki is volgens Barneveld een goed luizenmiddel dat snel werkt en een langdurige werking heeft. Maar residu van Teppeki kan tot problemen leiden met betrekking tot MRL-normen (Maximale Residu Limiet). Bovenmaats pootgoed of aardappelen van afgekeurde pootgoedpercelen kunnen niet voor menselijke consumptie of diervoeding afgezet worden. Telers gebruiken het daarom niet wanneer handelshuizen dit afraden. Telers met prebasis pootgoed zetten het middel nog wel in.Dan blijven de middelen Calypso en Gazelle over. Calypso heeft als beperking dat het op percelen grenzend aan wateroppervlakte met minimaal 90% driftreductie gespoten moet worden en maximaal 2 toepassingen tegen bladluizen heeft. Gazelle mag pas toegepast worden wanneer de grond 50% bedekt is met loof. Voor Gazelle geldt een spuitinterval van 21 dagen en maximaal 3 toepassingen tegen bladluizen. Nieuw voor aardappelen is het insecticide Closer dat in maart een toelating kreeg. Dit heeft een langdurige werking, maar mag maar 1 keer per seizoen, na de bloei, toegepast worden.Nieuwe middelen vooral nog verder onderzoekenOok nieuw voor pootaardappelen is het middel Batavia. Dit mag 4 keer per seizoen gebruikt worden, maar mag pas na de bloei ingezet worden. Het heeft een tragere aanvangswerking en is fors duurder dan de andere middelen. Een teler zal het daarom niet zomaar inzetten als vervanger van een ‘gewoon’ middel. Een mogelijk sterk punt van Batavia is volgens Barneveld dat het naast een opwaartse ook een neerwaartse systemische werking heeft. Doordat het middel ook naar de knol gaat, zou het ook tijdelijk een beschermende werking kunnen hebben op hergroei na de loofdoding. Onderzoek in tulpen toonde aan dat de werkzame stof bij het begin van de broei nog in de bol aanwezig was. Barneveld wil daarom onderzoeken of dat bij aardappelen ook zo werkt en hoe sterk de bescherming dan is.Door het wegvallen van Reglone om het aardappelloof dood te spuiten, zullen telers worden geconfronteerd met trager afstervende gewassen die langer aantrekkelijk blijven voor luis. Daarnaast lijkt hergroei na klappen/spuiten een steeds belangrijkere bron van infectie te zijn.