Hoe herken je blauwtong en wat doe je bij besmetting?

Lees in dit artikel

• Besmettingsroutes, types en virus
• Symptomen bij schapen
• Symptomen bij rundvee
• Gevoeligheid en verwante ziekte
• Preventie en behandeling
• Regels bij uitbraak van blauwtong
• Blauwtong in Nederland: hoe moet je ermee omgaan? - video
• Bronnen
• Foto’s - onderaan de pagina

Besmettingsroutes, types en virus

Besmettingsroutes

• Blauwtong is een zogeheten vectorziekte. Het virus wordt overgebracht door kleine steek-insecten: knutten (verschillende culicoides-soorten). Het virus vermeerdert zich in deze insecten.
• Herkauwers zijn gevoelig, voor de Nederlandse veehouderij gaat het dus om runderen, schapen en geiten. Maar ook andere herkauwers, van reeën tot wisenten, kunnen de ziekte krijgen.
• Dieren besmetten elkaar niet rechtstreeks, overdracht gaat via de knutten, al wordt het bij uitzondering ook door andere steekvliegen overgebracht.
• Nog een andere route is een besmette naald, besmet sperma of overdracht van moederdier op lam of kalf. Volgens de GD zijn ook gevallen bekend van vaarzen die besmet raakten toen ze de nageboorte van een besmet dier hadden opgevreten.
• Mensen kunnen geen blauwtong krijgen, het is geen zoönose.

Types

Er zijn heel veel serotypes van het virus. Volgens GD zijn er wel 35, volgens specialist Piet Vellema zijn het er 27, de WUR spreekt van 26, de WOAH 24.Het virus dat nu in Nederland rondgaat is van type 3, en dat is hier nog niet eerder geweest. In Europa is het alleen eerder gezien in Italië, enkele jaren geleden. De vorige uitbraak van blauwtong in Nederland, die begon in 2006, was van het type 8. Ook is virustype 6 in die periode in Nederland gesignaleerd. In 2008 is een vaccinatiecampagne gestart. Tegen het type 3 bestaat nog geen vaccin.Qua dierziekte-regelgeving zit blauwtong in categorie C.

Het virus

Blauwtong is een zogeheten Orbivirus (familie van de Reoviridae-virussen). Het tast de binnenkant van bloedvaten aan. Daardoor ontstaan oedeem, bloedingen en wondjes die niet willen genezen. Het virus vermeerdert zich in het bloedvatensysteem van het besmette dier.De verschijnselen verschillen nogal per diersoort en bij schapen ook per ras. Een gezwollen, blauwe tong is een van de mogelijke symptomen, maar er zijn veel meer verschijnselen die op een besmetting kunnen wijzen.De hoogste infectiedruk is er in het knuttenseizoen, dat begint in het voorjaar en eindigt als het ’s nachts gaat vriezen.De incubatietijd is 5-20 dagen.

Symptomen bij schapen

• Koorts algemeen ziek zijn
• Neusuitvloeiing, speekselen, rode slijmvliezen
• Schuimend speeksel
• Aantasting mondslijmvliezen, de tong kan blauw worden. Plekken zitten vooral aan de zijkant van de tong.
• Moeilijk slikken
• Verhoogde ademhaling
• Diarree, braken
• Dikke kop
• Dikke oren
• Traanogen
• Kreupelheid door ontsteking van de kroonranden en lederhuid, hierdoor gaan ze ook met een bolle rug staan
• Abortus en geboorteafwijkingen
• Vermagering resulterend in groeivertraging
• Sterfte kan optreden binnen 8-10 dagen (WUR) of al na 6 dagen (GD)
• Dieren die een besmetting overleven, kunnen al dan niet plaatselijk kaal zijn.

Symptomen bij rundvee

• Vaak geen symptomen te zien
• Vergelijkbaar als bovengenoemd bij schapen, maar dan minder ernstig
• Koorts
• Stijfheid en bevangenheid in vier benen
• Speekselen en opgezette lippen
• Verminderde eetlust
• Ooguitvloeiing en stinkende neusuitvloeiing
• Wondjes op de tong, tandranden en neusspiegel
• Kroonrandontsteking
• Abortus
• Bij infectie vroeg in de dracht: kans op aangeboren afwijking aan kalf
• Verminderde melkproductie, verhoogd celgetal
• Ook bij geiten verminderde melkproductie. Hier is soms ook de uier beschadigd.

Gevoeligheid

Alle herkauwers zijn gevoelig voor de ziekte, maar vooral schapen zijn kwetsbaar. Veel schapen gaan er aan dood. De mortaliteit (percentage van de besmette dieren die er aan dood gaan) is bij schapen 20% tot wel 50% maar soms zelfs wel 70%, meldt de WOAH (World Organisation for Animal Health). Bij runderen is dat slechts 1%.De morbiditeit (percentage dieren dat de ziekte krijgt) is bij schapen de helft tot driekwart, en bij runderen 80%. Samengevat: de meeste runderen krijgen de ziekte wel, maar veruit de meeste komen er weer bovenop. Bij schapen zijn de gevolgen ernstiger. Overigens verschilt dit ook per serotype van het virus. De cijfers kunnen lager worden als er al eerder een besmetting is geweest. GD vermeldt dat in 2007 en 2008 veel minder schapen ziek werden dan in 2006, het eerste jaar van de vorige uitbraak.

Verwante ziekte: EHD

Er is nog een ziekte die bij runderen vergelijkbare symptomen geeft, meldt de GD. Het gaat om EHD (epizootic hemoraghic disease). Dit virus komt net als blauwtong oorpronkelijk van buiten Europa. Het is vorig najaar voor het eerst opgedoken in Italië en Spanje.

Preventie

Zolang er geen vaccin is, is preventie het enige wat er op zit. Dit zijn mogelijke preventieve maatregelen:

• Insecten bestrijden. Veehouders worden nu actief benaderd door leveranciers van insecticiden om hun vee tegen knutten te behandelen. Maar resultaat is niet verzekerd. Onderzoek van het Europese instituut Efsa vond geen bewijs dat het gebruik van insecticiden de overdracht van blauwtong reduceert. Knutten kunnen wel doodgaan van bepaalde insecticiden, maar niet altijd.
• Vee op stal zetten kan de verspreiding van het virus afremmen. Vooral rond de schemering heeft dit effect. Dan zijn knutten het meest actief. Maar opstallen is geen waterdichte bescherming.
• Stal ventileren en afsluiten met zeer fijnmazig windbreekgaas (3 mm) kan ook helpen om knutten bij runderen en schapen weg te houden.
• Bij preventie hoort ook: in kaart brengen waar het virus is. Monitoren dus. Vandaar ook de meldingsplicht.

Behandeling

Als enige behandeling is inzet van pijnstilling en ontstekingsremmende middelen mogelijk. Met antibiotica zijn eventuele bijkomende bacteriële infecties door bijvoorbeeld wondjes te bestrijden.Door een pijnlijke bek zullen dieren minder goed eten en drinken. Schoon en fris drinkwater en smakelijk, makkelijk verteerbaar voer helpen dan. Herstel van ernstige klinische klachten duurt enkele weken. Koeien overleven de ziekte in verreweg de meeste gevallen.

Regels bij uitbraak van blauwtong

(Let op, de regels zijn versoepeld. In de uitgave van Boerderij magazine van 20 september zijn de tot voor kort geldende, strengere regels genoemd.)

Besmet of verdacht bedrijf

Blauwtong is een meldingsplichtige ziekte. Bij het vermoeden van een besmetting moet dit gemeld worden bij het Landelijk meldpunt dierziekten (bellen naar 045 – 546 31 88).Vervolgens moeten bloedmonsters genomen worden om te onderzoeken of er daadwerkelijk sprake is van een besmetting. Afhankelijk van de locatie van de verdenking doet de NVWA dit of de eigen dierenarts. Eerder kwam de NVWA bij elke verdenking monsters nemen, maar vanwege de wijde verspreiding van het virus, komt de NVWA nu alleen nog zelf als er een verdenking is buiten een regio waar al eerder besmettingen zijn geconstateerd. Verdenkingen moeten wel onderzocht worden, om de verspreiding verder te kunnen monitoren.

Geen bedrijfsblokkade meer

De eerdere maatregel dat verdachte of besmette bedrijven geblokkeerd worden, is niet meer van kracht. Bedrijven die al geblokkeerd waren, worden vrij gegeven. Deze maatregel is geschrapt omdat ze volgens de minister geen meerwaarde meer biedt in de bestrijding van het virus. Bedrijven mogen dus gewoon dieren aan- en afvoeren. Wel wordt geadviseerd dit zo veel mogelijk te beperken.De exportregels blijven ongewijzigd. Wel onderzoekt het ministerie of het mogelijk is om – als de knutten in de winter minder actief zijn – een knuttenvrije periode af te kondigen. In deze periode zou de handel dan mogelijk zijn zonder de extra voorwaarden van bemonsteren of insectenwerende maatregelen zoals die nu gelden vanwege blauwtong.

De exportregels in het kort

Export slachtdierenExport slachtdieren mag van bedrijven die 30 dagen ziektevrij vrij zijn.Vervoermiddel behandelen met insecticide.Export EU-landenFokvee mag onder voorwaarden naar andere EU -landen:Het moet 60 dagen zijn gehouden in stallen met insectengaas. Onderweg behandelen met insecticide. Bij negatieve serologische tekst geldt een kortere termijn.Sperma, eicellen en embryo’s van vóór 6 juli mogen de grens over. Bij materiaal van later datum is onderzoek donordieren nodig.Voor sommige landen gelden aparte uitzonderingen oftewel derogaties.Zie de site van de NVWA voor de regelgeving:- NVWA - blauwtong- Kaart NVWA, overzicht bevestigde uitbraken