Grotere zoetwaterbel om te beregenen op Walcheren

Vergroting van de voorraad zoet water houdt de broers Louwerse flink bezig. “Vroeger moest regenwater zo snel mogelijk over de dijk.”Vanaf de plek in de schuur waar Werner en Henry Louwerse aan het eind van de werkdag zitten, is mooi te zien met hoeveel bloemkool het oogstpersoneel thuiskomt. Het is eind september, die middag is de wagen voor de helft vol gesneden. Dat is niet iets waarvan Henry echt vrolijk wordt. Van de 2 broers die eigenaar zijn van het vollegrondsgroentenbedrijf Lobros, is hij de teeltman. “Normaal doen we rond deze tijd 2 à 3 wagens op een dag, nu zowat 1.”De wat magere opbrengst is nog een nawee van de hete zomer. Daar staat tegenover dat de prijsvorming prima is, niet anders dan de 2 voorgaande maanden. Dat maakt dat het prijsverschil met biologisch geteelde kool ook wat minder groot is dan waarop de broers hadden gerekend. Want naast gangbare bloemkool telen ze ook biologische bloemkool: dit jaar voor het eerst op wat serieuzere schaal. 3 weken eerder werd de eerste kool gesneden.Henry en Werner Louwerse; tuinbouwbedrijf Lobros
Henry (34) en Werner (42) Louwerse van tuinbouwbedrijf Lobros in Serooskerke op het Zeeuwse eiland Walcheren. - Foto: Joost StallenBedrijfspand van Werner en Henry in Serooskerke. - Foto: Peter RoekBeregening van een perceel met bloemkool in Vrouwenpolder. Bloemkool is een belangrijk gewas op tuinbouwbedrijf Lobros. - Foto: Peter RoekOogst van de biologische bloemkool. Als gevolg van de droge en hete zomer zijn de opbrengsten aan de magere kant.55 tot 60 hectare bloemkool jaarlijks9 hectare venkel3 meter dikkere waterbuffer in 3 jaar40 centimeter daalt zoute water bij 1 centimeter hoger waterpeil 5 hectare in project peilgestuurde drainage2013 start proefproject 70% van het water is bruikbaar13 tot 15 meter dikke laag zoet waterRegenwater vlot over de dijk pompenDe vereiste biologisch gecertificeerde grond (Demeter) is van een buurman met een biologisch bedrijf met vee, fruit en akkerbouw. Deze samenwerking kwam voort uit een langer bestaand contact dat de 2 buurmannen en 6 bedrijven met elkaar hebben over hoe de beschikbare hoeveelheid water voor beregening en andere doeleinden op Walcheren te vergroten.Gaat de onttrekking te hard, dan kun je zout water aantrekken en oppompen. Dat is dan het einde van de bronWerner: “We zijn gewend regenwater zo snel mogelijk over de dijk te pompen, weg ermee. Eigenlijk zonde, want neerslag is voor dit eiland de enige bron van zoet water. Dat resulteerde in 2013 in de aanleg van een bijzondere proefaanpak om regenwater vast te houden. De term ‘waterhouderij’ valt, en dat is precies wat het is.Zoet is sterker dan zoutIn de ondergrond rond Serooskerke liggen onder meer poelgronden en kreekruggen, vertelt Werner. Vooral die kreekruggen zijn interessant. Het zijn verzande, wat hoger gelegen stroomgeulen, waarin (regen)water kan infiltreren en vastgehouden wordt. Het resultaat is een zoetwaterbel. Die voorraad is te gebruiken om mee te beregenen, maar wel met de nodige voorzichtigheid. Want gaat de onttrekking te hard, dan kun je zout water aantrekken en oppompen. Dat is dan het einde van de bron. “Beregenen kan dus wel, maar zeer beperkt. Daar bestaan ook wettelijke regels voor.”Maar zijn er dan mogelijkheden om die zoetwaterbuffer te vergroten, zodat meer telers daarvan gebruik kunnen maken? Die vraag speelde in 2011, aangeslingerd door Walcherense telers en diverse kennis- en overheidsinstanties. Daaruit ontstond een bijzondere samenwerking tussen 8 teeltbedrijven, in 2013 resulterend in een proefproject voor peilgestuurde drainage op een oppervlakte van 7 hectare, waarvan 5 hectare bij Louwerse. “Normaal dient zo’n drainagesysteem om het grondwaterpeil te sturen. Bij ons dient het om water in te laten.”
Werner Louwerse bij de put voor peilgestuurde drainage. “Bij neerslag zie je eerst het grondwaterpeil oplopen, en enkele dagen later de zoet-zoutwatergrens dalen." - Foto: Peter RoekDe put voor peilgestuurde drainage.Op kreekruggen infiltreert dat water relatief gemakkelijk, en omdat het grondwaterpeil ook wat hoger is, wordt het eronder liggende brakke water teruggedrongen. Volgens de theorie zorgt een 1 centimeter hogere waterstand ervoor dat het zoute water 40 centimeter wordt weggedrukt.
Naar percelen die ver van de zoetwatervoorraad af liggen, wordt water aangevoerd met tankwagens. Het zoete water wordt dan tijdelijk bewaard in een sloot waarvan de duikers tijdelijk worden afgestopt met rubberen afdichtcilinders. - Foto: Peter RoekEen sloot wordt volgepompt met beregeningswater uit een giertank. Op deze manier wordt water aangevoerd voor beregening van een perceel bloemkool in Vrouwenpolder.Het zoete water wordt ter plekke aangevoerd met de normale neerslag, en komt daarnaast vanaf de duinen, enkele kilometers verderop. “Die duinen zijn voor te stellen als een extreem grote kreekrug. Van daaruit stroomt het Walcheren binnen. Dat komt in een sloot, vanuit die sloot pompen we het in de put van het drainagesysteem. Is er voldoende water, dan wordt de grondwaterspiegel zo op 50 tot 60 centimeter onder maaiveld gehouden.”Toekomst met waterHet lijkt erop dat de waterinfiltratie ‘werkt’. Op een meetpunt is de laagdikte zoet water van 10 tot 12 meter in 3 winters met 3 meter toegenomen, weet Werner. “Bij neerslag zie je eerst het grondwaterpeil oplopen, en enkele dagen later de zoet-zoutwatergrens zakken. Ik denk dat we van elke 100 liter water die er ingaat er 70 liter uit kunnen halen. Onderzoekers denken dat ik aan de royale kant zit, mijn boerenverstand zegt me dat ik aan de voorzichtige kant zit. We zijn het er wel over eens dat niemand wil dat de watervoorraad kleiner wordt.”Als je alle geschikte gronden kan gebruiken voor de opslag van zoet water, zou je een groot omliggend gebied ook van goed water kunnen voorzienDe huidige wettelijke regelingen geven weinig ruimte voor een royalere wateronttrekking uit de Zeeuwse bodem. Werner Louwerse probeert juist verder te kijken: “Als je alle geschikte gronden kan gebruiken voor de opslag van zoet water, zou je een groot omliggend gebied ook van goed water kunnen voorzien. Ik denk daarom dat de wetgeving flexibeler moet worden. Ook de verplichte monitoring van stoffen die worden geïnfiltreerd, moet worden afgestemd op het gebruiksdoel: agrarisch, dus niet voor de winning van leidingwater. Met de overheid en het waterschap werken we daar hard aan.”