‘Grootkapitaal en controle over big data van boer’

Op congres in Noorwegen: de macht van de agro-industrie neemt snel toe.Ik was de afgelopen dagen in Noorwegen voor het congres van de Europese plattelandssociologen. Wat het weer betreft was het geen pretje, 11 graden en regen; gelukkig zijn congressen binnen. Van oudsher zijn sociologen kritisch over de macht van de agro-industrie. Dat was nu ook weer zo. De opening werd gedaan door de Canadese professor Jennifer Clapp. Zij is een specialist in het bestuderen van de ontwikkelingen in de agro-industrie. Ze liet in grafieken en overzichten zien dat er de afgelopen jaren in alle onderdelen van de toelevering en verwerking veel gefuseerd is. In de hoek van gewasbescherming en zaden bijvoorbeeld hebben na de overname van Monsanto door Bayer 4 bedrijven samen ruim 70% van de markt in handen. In de meeste andere deelsectoren is de situatie vergelijkbaar. _{Lees verder onder de tweet.}Great opening plenary at #ESRS2019 by Jennifer Clapp on mega corporations in global agrifood economy. Clapp cites 5 concerns: 1) weak competition 2) constrained innovation 3) exacerbates inequalities 1/2 pic.twitter.com/WOoVGLSDsi— GLOBAL-RURAL (@globalrural) 25 juni 2019ConcurrentieIn de literatuur wordt ervan uitgegaan dat als 4 bedrijven meer dan twee derde van de markt in handen hebben, de onderlinge concurrentie sterk afneemt. Op termijn kunnen daar zowel de consumenten als de boeren de dupe van worden. In alle overzichten die ze liet zien, kwamen overigens nauwelijks Nederlandse bedrijven voor. Onze agro-industrieën zijn duidelijk geen wereldspelers.Overnames worden vrijwel geheel met geleend geld gedaanLage renteDe verklaring voor de fusiedrang is volgens professor Clapp dat de rente heel laag is; overnames als die door Bayer worden vrijwel geheel met geleend geld gedaan. En de druk achter de overnames ligt volgens Clapp vaak bij activistische financieringsmaatschappijen als Vanguard en BlackRock. Dat soort clubs koopt bedrijven op, met de bedoeling er zo snel mogelijk veel aan te verdienen. Ze zijn niet op de lange termijn gericht: met overnames proberen ze de waarde van het aandeel op te pompen om dan snel te cashen. Bijkomend risico is dat de gekochte bedrijven weinig aan duurzaamheid kunnen doen, want dat kost geld en dat is niet de bedoeling. Clapp had ook een oplossing: overheden zoals de Europese Unie moeten bij het beoordelen van fusies meer naar marktmacht kijken, en minder naar het kortetermijnvoordeel voor consumenten.Big dataIn het congres gonsde nog een andere dreiging, namelijk de ontwikkelingen rond ‘big data’. De grote bedrijven van hierboven dreigen greep op de boer te krijgen via de grote hoeveelheden gegevens die ze te pakken krijgen uit melkrobots, trekkers, en spuit- en oogstmachines. In Nederland probeert Joindata, een stichting van LTO en de meeste grote coöperaties, greep op de ontwikkelingen te krijgen en te houden. Want zelfs als je als boer juridisch eigenaar van de gegevens bent, dan wil dat nog niet zeggen dat je er iets mee kunt. Voor het analyseren van big data heb je namelijk heel gespecialiseerde kennis nodig. Kortom, donkere wolken daar in Noorwegen, en niet alleen regenwolken.