‘Gezinsbedrijf maakt plaats voor familiebedrijf’

Het gezinsbedrijf staat onder druk door moderne techniek die onzekerheid wegneemt.Vorige week verschenen er donkere wolken aan de horizon, er kwam een onweersfront op ons af, en mijn buurman-hobbyboer had zijn hooi na een paar dagen hooien bijna droog. Hij had geluk: de buien kwamen tot op een paar honderd meter van het dorp, het bleef droog. Een professionele boer was dit niet overkomen. Die heeft geen 3 of 4 dagen nodig, maar 24, hooguit 36 uur om de ruwvoervoorraad op het erf te krijgen. Moderne hooi- en inkuiltechnieken hebben wat dat betreft veel onzekerheid weggenomen. En dat is niet alleen het geval met hooien. Dankzij grote en snelle apparatuur kan er ook snel gemaaid en bemest worden, en dankzij computers zijn ziekte en tochtigheid beter te registreren. Ook dat neemt allemaal onzekerheid weg. En moderne productiewijzen die onder dak plaatsvinden, zorgen voor minder onzekerheid en dus betere planbaarheid.Schaalnadelen van kleine gezinsbedrijvenIk leg studenten elk jaar weer uit dat die betere planbaarheid ervoor zorgt dat gezinsbedrijven gaandeweg vervangen worden door familiebedrijven en commerciële bedrijven. Kleine gezinsbedrijven zijn flexibel in hun arbeidsinzet, maar ze hebben schaalnadelen. Ze kopen duurder in, kunnen apparatuur slechter rendabel maken en krijgen geen kwantumtoeslag. Naarmate een bedrijf groter wordt, is het minder flexibel; er zijn niet zomaar geen extra gezinsleden die even bij kunnen springen. En als ze er wel zijn, helpt het niet zoveel. ‘Ondanks de romantiek ben ik niet meteen rouwig om het verdwijnen van het gezinsbedrijf’Daar staat tegenover dat grote bedrijven wel schaalvoordelen hebben. Er is veel onderzoek gedaan op dat terrein, die schaalvoordelen staan vast. Bij grotere schaal nemen de kosten per eenheid af en de opbrengsten toe. Maar als veel flexibiliteit vereist is, helpt dat niet zoveel."Een professionele boer was dit niet overkomen. Die heeft geen 3 of 4 dagen nodig, maar 24, hooguit 36 uur om de ruwvoervoorraad op het erf te krijgen."- Foto: Anne van der WoudeGlastuinbouw als toppunt van planbaarheidDe algemene tendens in de land- en tuinbouw is dat de onzekerheid in het productieproces afneemt en dus dat de planbaarheid toeneemt. Het toppunt van planbaarheid is de glastuinbouw: lekker onder dak met precies de gewenste vochtigheid en temperatuur. In die sector hebben de familiebedrijven en de commerciële ondernemingen al jaren de overhand. De planbaarheid in de moderne intensieve veehouderij is ook toegenomen. Het aantal medewerkers per bedrijf neemt in die sector langzaam maar gestaag toe. En feitelijk zijn de melkveehouderij en de akkerbouw die slag ook aan het maken. Steeds meer bedrijven hebben een aanzienlijke omvang en hebben één of meer medewerkers. Aangestuurd door schaalvoordelen en verminderde onzekerheid. Ik zeg niet dat het gezinsbedrijf op haar eind loopt, er zijn nog veel vormen van productie waar veel flexibiliteit vereist is. Toch wijst alles erop dat in de standaardteelten het gezinsbedrijf terrein verliest. Ondanks de romantiek ben ik er niet meteen rouwig om; ik ben zelf op een gezinsbedrijf opgegroeid en ken dus ook de nadelen.