Geen goede boterham

Noorse boeren zouden een overgesubsidieerd luizenleventje leiden. De cijfers weerspreken dat beeld. De tussenhandel gaat er met de winst vandoor.Jaarlijks onderhandelen de Noorse staat en de land- en tuinbouwbonden in Noorwegen over het pakket aan maatregelen, tegemoetkomingen en subsidies. In dit uitgestrekte land met weinig cultuurgrond en grote delen met een poolklimaat is grote schaalvergroting moeilijk en hebben boeren veel steun nodig om te kunnen produceren tegen marktprijzen. De presentatie van dit landbouwplan klinkt altijd wat saai, maar is het allerminst. Het heeft niet alleen te maken met de portemonnee van de boeren, maar ook met wat voor soort eten de Noorse bevolking op zijn bord krijgt en hoe het Noorse platteland eruit komt te zien. In feite is het een debat over wie de macht heeft in voedselproducerend Noorwegen.Protesterende boeren
Dit jaar heeft het aanbod van de regering tot veel oproer geleid. Dat aanbod is 13.000 kronen (€1.716) per werkeenheid (een werkeenheid is dus één boer). Boerenorganisaties willen echter 50.000 kronen (€6.600) in 2013. Een enorm verschil, wat geleid heeft tot protesterende boeren, demonstraties, blokkades met wagens vol ronde balen met smileys met zure gezichten, files door met trekkers op de snelweg te rijden en blokkades bij de Noorse meelfabrieken.Overgesubsidieerd
Waar komt dit eigenlijk vandaan? Hoe zit die Noorse landbouwpolitiek in elkaar? Het is niet eenvoudig, maar in deze blog wil ik proberen een eerlijk beeld van de Noorse landbouw te schetsen.
Het beeld dat in binnen- én buitenland bestaat, is dat Noorse boeren worden overgesubsidieerd. De boer als steuntrekker van de Noorse staatkas. Noorse boeren zouden met een rietje de staatskas leegzuigen, niet effectief produceren en voor wat ze produceren krijgen ze de hoogste prijs in de wereld. Een luizenleventje dus. Maar dit klopt niet.Het feit van de prijzen
In 1985 kreeg een boer 2,85 kronen (€0,38) per liter melk betaald. In de winkel kostte een liter melk 5,79 kronen (€0,76).
In 2010 kreeg een boer 4,43 kronen (€0,58) per liter melk. Prijs in de winkel was toen 15,11 kronen (€1,99).In 1985 kreeg een boer 30,65 kronen (€4,05) per kilo geslacht rundvlees, in de winkel kostte het vlees 90,13 kroon (€11,90) per kilo.
In 2010 kreeg de boer 33,38 kroon (€4,41) per kilo vlees. In de winkel kostte een kilo rundvlees toen 187,68 kronen (€24,78).Het subsidiedeel dat de boeren krijgen, was in 1978 8 procent van het totale budget. In 2011 maakte dit slechts 1,7 procent van het budget uit. Noorwegen gebruikt dus relatief gezien steeds minder openbare middelen om de landbouw te ondersteunen.Noorse boer verdient €19.000
Het zijn ook niet grote financiële stortingen die de problemen in de Noorse landbouw kunnen oplossen. De boeren hebben de steun vooral nodig om meer te verdienen op wat ze verdienen. In de afgelopen tien jaar zijn de voedselprijzen minder staatsgereguleerd en meer marktafhankelijk geworden. Boeren zijn dus meer en meer afhankelijk geworden van die marktprijzen. De tussenhandel bepaalt de prijs en de inkomsten uit de markt (de prijs die de consument betaalt) zijn in totaal met 6 miljard kronen (€792.000) verhoogd, 13 keer meer dan de verhoging van de subsidies. Als datgene wat de boer uitbetaald krijgt dus evenveel zou zijn als de verhoging van de marktinkomsten, zou hij een goede boterham kunnen verdienen. Maar dat is helaas ook in Noorwegen niet het geval. Het loon van een gemiddelde Noorse werknemer was in 2009 440.000 kronen (€58.000). Dat van een Noorse boer circa 145.000 kronen (€19.000).