Geen bijgeloof maar vaccineren

Een bok bij de varkens of een ezel bij de koeien om veeziektes te voorkomen, dat is bijgeloof. Veel nuttiger is het vaccineren van dieren. Dat werkt wél en het loont.Mijn moeder werd als kind met hongeroedeem tijdens de Hongerwinter ’s nachts in een vuilniswagen van Hilversum naar Markelo gereden, waar ze werd opgenomen door een boerenfamilie door wie ze de oorlog heeft overleefd. Later logeerde ik elke vakantie op die boerderij, waar mijn liefde voor landbouw begonnen is. In het begin van de zestiger jaren stond er een grote bok in de ‘stoete’, die Castro heette. ‘Oom’ Herman hield van politiek en vond die naam na de Cuba-raketcrisis vast toepasselijk voor de bok.VarkenspestCastro stonk een uur in de wind en ik vond ‘m altijd een beetje zielig zo in zijn eentje in een hok en snapte nooit wat die daar nou tussen die varkens moest. Maar nadat ik eens een giechelige discussie tussen mijn moeder en tante Dieka hoorde, over of Castro nou echt de varkenspest buiten zou houden of niet, begreep ik dat hij ziektes buiten moest houden. Dit soort dingen zie je nog steeds.Ezeltje bij de koeienIn Ierland loopt er nogal eens een ezeltje bij de melkkoeien, omdat boeren denken dat die voorkomt dat de koeien verwerpen. Als die bok nou ratten uit de stal zou houden met zijn stank en gedrag en dat ezeltje dassen zou wegjagen (zo’n ezel is natuurlijk een ‘superdas’ in de ogen van een normale das!), die deze ziekten onder de leden hebben, dan zou dat al een reden zijn wat anders tegen dit soort bijgeloof aan te kijken.Witte dingen in de leverIk ben in mijn carrière heel wat bijgeloof rond vee tegenkomen, waar als je er een tijdje over nadenkt eigenlijk altijd wel een reden voor te vinden is. In Afghanistan hebben boeren waar ik mee werk bedenkingen bij het voeren van katoenzaadkoek, een goede eiwitbron in de winter als de dieren voornamelijk stro en dan ook nog van slechte kwaliteit krijgen. Het wordt gezien als ‘warm voer’ en volgens sommigen krijgen de schapen er een leverziekte van: ‘van die witte dingen in de lever’.VaccinatiesDat het volwassen worden van de leverbotten en het beginnen met het voeren van katoenzaadkoek samenvallen in de tijd, wil nog niet zeggen dat er een oorzakelijk verband tussen de twee is! Op mijn vraag welke vaccinaties boeren in Ruy i Duab kopen van de paraveterinair, wordt met stelligheid beweerd dat ze zelf een vaccin kopen in de stad, dat tegen zeven ziektes beschermt en veel beter is dan al die vaccins van de paravet.TetracyclineIk wilde wel eens zien wat dat was, dus naar de winkel in de stad waar ik om een flesje van dat wondervaccin vroeg. Ik kreeg een flesje tetracycline, waar ze dan wekelijks in het voorjaar als de schapen zwak en ziekelijk zijn standaard 5 cc per schaap per week van geven.
We hebben toen met informatie van het Dutch Committee for Afghanistan (DCA) een basispakket van vaccinaties opgesteld en de kostprijs voor de paraveterinair uitgerekend. Dat was voor negen vaccinaties tegen 11 ziektes en twee behandelingen tegen wormen omgerekend ongeveer €1. De paravet was bereid dit pakket te leveren voor €2, zodat hij er zijn kosten uit zou krijgen en er nog wat aan zou verdienen.‘Blanket vaccination’Omdat deze paravets te weinig kapitaal hebben om genoeg vaccin te kopen en boeren slecht betalen, zodat de paravets veel moeten voorschieten, heb ik voorgesteld dat als de boeren één euro per schaap in de pot zouden doen, ze de andere van het project rentevrij zouden kunnen lenen voor een jaar. Die gok wilden de meeste groepen wel wagen en eindelijk kon de paravet zijn kunsten vertonen: ‘blanket vaccination’.Amper dode dierenGedurende het jaar zagen boeren de resultaten: amper dode ooien en geiten tijdens de winter (geen Pasteurellosis, CCPP en PPR), veel minder dode lammeren (‘het bloed’, myocarditis van MKZ), niet meer dieren die ‘opeens’ dood neervielen tijdens de zomer (miltvuur, enterotoxaemia) en betere groei en conditie (ontwormen). Zonder protest betaalden de groepen het project die ene Euro per schaap ‘leergeld’ terug en bestelden bij de paravets hetzelfde pakket voor het volgende jaar, maar nu op eigen kosten.Boeren én veeartsen doen betere zakenBuren hadden natuurlijk belangstellend gekeken waarom er zoveel geld besteed werd aan vaccinaties wat geen direct zichtbaar effect heeft zoals antibiotica in een zwak dier. Ze zagen minder dieren ziek worden en er gingen er ook beduidend minder dood bij de boeren die volledige vaccinatie toepasten. Er was dus wel een effect aan het eind van de rit: de vaccinerende boeren hadden meer dieren te verkopen en konden gemakkelijk terugbetalen van de extra inkomsten! Door de gegarandeerde business hoeven de paravets boeren, die willen laten vaccineren, niet meer te laten betalen voor de hele fles vaccin, want die fles gaat nu op. De reis naar het dorp op de motorfiets is nu met meer schapen om te vaccineren nog maar een kleine ‘overhead cost’ per schaap. De business van de paravets is beduidend verbeterd. Het is makkelijker te vangen van tevreden dan van morrende klanten.
Het kostte hier inderdaad niet zo erg veel tijd en geld (wat we nog terugkregen) om bijgeloof om te zetten in geloof: in de kunde van de paravets en de kracht van een goed vaccinatie programma!