Fosfaatreductie geslaagd, boer onzeker

Boeren die al dan niet gesterkt door juridische procedures meer willen melken, zullen ook rekening moeten houden met fosfaatrechten in 2018.De doelstelling van het fosfaatplan is geslaagd als het gaat om het fors reduceren van de fosfaatproductie door melkvee. Maar de race is nog niet gelopen. Er hangt nog veel onduidelijkheid boven de markt. 450 boeren zijn door juridische procedures vrijgesteld van de verplichte reductie van hun melkveestapel. En tientallen, mogelijk honderden boeren kunnen een beroep doen op diezelfde vrijstelling, als ze ook hebben geïnvesteerd voor 2 juli 2015, referentiedatum in het fosfaatreductieplan en de referentie voor de toekenning van fosfaatrechten in 2018.Half september dient er nog een hoger beroep dat is aangespannen door de staat. De uitspraak volgt in de tweede helft van oktober. Dat kan de vrijstelling weer ongedaan maken voor een eerste groep van 51 boeren die in mei werden vrijgesteld. En tegelijkertijd van de bedrijven die niet zelf procedeerden, maar een beroep doen op de zogenoemde lichte toets van RVO.nl. Het tweede hoger beroep tegen de uitspraken in augustus wordt op korte termijn ingediend, volgens een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken (EZ).Oppassen met gas gevenInmiddels klinken tal van waarschuwingen tegen het opnieuw gas geven met de melkproductie. Door adviseurs en banken, boerenorganisatie LTO Nederland en oud-staatssecretaris Martijn van Dam. Dat brengt de behaalde reductie in gevaar en daarmee het doel waar het om begonnen is: behoud van de derogatie in 2017 en het mogelijk maken van nieuwe onderhandelingen over derogatie in de periode 2018-2021. Voor de boeren zelf is er het risico dat ze achteraf alsnog de boetes moeten betalen als de eerdere uitspraken worden vernietigd door de hogere rechter.Daar komt nog bij dat vanaf 1 januari 2018 fosfaatrechten voor melkvee worden ingevoerd. Het is nog de vraag of bedrijven die door de rechter in 2017 zijn vrijgesteld, in 2018 dan wel voldoende rechten krijgen. Melkveehouders moeten vooruitkijken naar 2018. “Laat het bereikte resultaat niet voor niets zijn en wacht op wat 2018 gaat brengen.” Dat is het advies van de Rabobank aan melkveehouders, volgens Marijn Dekkers, sectormanager melkvee van de Rabobank.Een signaal over een stagnerende reductie volgt uit slachtcijfers. Volgens cijfers van RVO.nl daalde in de weken 31 tot en met 34 het aantal geslachte runderen van 12.000 naar 10.000 per week. Doorgaans neemt het aantal slachtingen in deze periode juist toe.Sectorplafond nog niet gehaaldVolgens de laatste rapportage door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) was op 1 juli 2017 de fosfaatproductie van de totale veestapel gedaald naar 171,7 miljoen kilo. Dat is 1,2 miljoen kilo onder het totaalplafond van 172,9 miljoen kilo. Bij alle blije geluiden over het behalen van de reductie is nog wat ondergesneeuwd dat de fosfaatproductie door melkvee altijd nog boven het sectorplafond ligt.De fosfaatproductie van melkvee is fors gedaald ten opzichte van de referentie op 1 oktober 2016. Op 1 juli 2017 was dat nog wel 1,6 miljoen kilo boven het sectorplafond.Op 1 juli produceerde de melkveestapel omgerekend naar het hele jaar 86,5 miljoen kilo, 8,3 miljoen minder dan op 1 oktober 2016. Maar dat is altijd nog 1,6 miljoen kilo boven het sectorplafond melkvee van 84,9 miljoen kilo. In het fosfaatreductieplan is 1 oktober 2016 als referentie opgenomen. De melkveestapel produceerde toen nog bijna 11 miljoen kilo fosfaat boven het plafond, volgens de CBS-cijfers.Vrijstelling fosfaatplan onduidelijkHoeveel bedrijven extra via de zogenoemde lichte toets vrijstelling van het fosfaatplan hebben aangevraagd, blijft nog gissen. Het ministerie van EZ geeft geen aantallen en verwijst naar de kwartaalrapportages over de fosfaatreductie.Volgens Gert ten Have, bedrijfskundige bij Flynth Adviseurs, gaat het alleen bij Flynth al om enkele tientallen melkveehouders. De meeste daarvan zijn in de voorlaatste week van augustus aangemeld bij RVO.nl. Eind vorige week moesten de meeste reacties nog binnenkomen. “Een totaalbeeld is nu nog niet te op maken”, aldus Ten Have. Hij ziet een wisselend beeld bij boeren na de uitspraken in augustus. “Sommigen denken al wel weer over het aanhouden van meer koeien, anderen zorgen ervoor dat ze binnen de grenzen van het fosfaatplan blijven.”Eigen situatie in beeldVoor degenen die later dit jaar toch weer willen groeien in het aantal melkkoeien, is het advies om de eigen situatie in ieder geval goed in beeld te brengen. Of u nu wel of niet hebt geïnvesteerd voor 2 juli 2015, u krijgt te maken met de gevolgen van fosfaatrechten, stelt Ten Have. “De korting pakt dan voor niet-grondgebonden bedrijven nog forser uit dan in het huidige fosfaatreductieplan.” Hij maakt wel het voorbehoud dat er ook in 2018 een derogatie komt, daar ziet het op basis van de fosfaatreductie tot nu toe wel naar uit.Bij de invoering en toekenning van fosfaatrechten is sprake van 8,3% generieke korting. Die gaat gelden voor bedrijven die in 2015 niet grondgebonden waren. Ten Have wijst ook op de KringloopWijzer. Zolang die niet kan worden gebruikt voor bepaling van de veebezetting binnen de fosfaatrechten, hebben boeren weinig mogelijkheden om de korting op te vangen.Melkveehouders dubben over de vraag of ze vasthouden aan de fosfaatreductie of toch weer meer gaan melken in de laatste maanden van 2017. - Foto: Wouter van AssendelftEen optie is het verlagen van de jongveebezetting. In veel gevallen zal het echter neerkomen op kiezen voor aankoop van fosfaatrechten in 2018. Onzeker is nog in hoeverre daarbij met afschrijving kan worden gerekend. In de praktijk wordt nu vaak gerekend met een aflossingstermijn van 5 tot 7 jaar.Roep om duidelijkheid en visieVerder kijken dan de laatste maanden van dit jaar is ook het nadrukkelijke advies van Johan Temmink, specialist mineralen bij ForFarmers. De vraag is ook voor hem wat boeren gaan doen nu de melkprijs goed is en mogelijk honderden bedrijven ook een beroep doen op de vrijstelling van de fosfaatreductie. “Een deel neemt wellicht het risico en gaat weer meer koeien melken, maar die moeten ook rekenen met de invoering van fosfaatrechten in 2018”, aldus Temmink.“En over de praktische invulling van fosfaatrechten vanaf 1 januari 2018 is helaas nog veel onduidelijk.” Hij noemt als voorbeeld wat precies de consequentie is van een lichte overschrijding en of tijdelijke overdrachten zonder korting alsnog mogelijk worden. “Daar moet snel een duidelijke visie over komen. In de eerste plaats van de politiek en de nieuwe regering, maar ook van het vernieuwde LTO en andere partijen in de zuivelketen.”Op korte termijn zal er ook meer duidelijk moeten worden over de voortgang van de onderhandelingen met Brussel, over het nieuwe mestbeleid. Daar maakt de derogatie deel van uit. Zicht op derogatie is altijd nog een formeel voorbehoud voor de invoering van de fosfaatrechten per 1 januari 2018.Uitkomst eerste hoger beroep in oktober

Dit jaar hebben 450 melkveehouders geprocedeerd tegen het fosfaatreductieplan. Een verkort overzicht:De datum voor een tweede hoger beroep is nog niet bekend.Pas vaarzen kopen ná hoger beroepIn het kader van het fosfaatreductieplan stelde een rechter melkveehouder Gert Jan Westerlaken onlangs in het gelijk. Hij hoeft niet te krimpen. Maar hij blijft in spanning.Westerlaken werd deze maand samen met honderden andere melkveehouders door een rechter in het gelijk gesteld. Die stelde het fosfaatreductieplan voor zijn bedrijf buiten werking. Een week geleden doorstond Westerlaken ook de lichte toets. Toch juicht hij niet. “Zolang het hoger beroep nog niet is geweest, heeft de overheid me behoorlijk bij de strot.”Westerlaken kreeg juridisch gelijk, omdat hij volgens de rechter onomkeerbare investeringen had gedaan op een moment dat er nog geen heldere fosfaatmaatregelen waren. Dat was in 2014. Het jaar waarin hij een nieuwe stal voor 136 melkkoeien met twee melkrobots liet bouwen. Een stal die in het begin nog voor de helft leegstond. “Voor het quotumeinde had ik 70 melkkoeien. En ik wilde niet te snel opschalen, omdat veel stalsystemen nieuw waren.”Melkveehouder Gert Jan Westerlaken bouwde in 2015 een nieuwe ligboxenstal. Hij had 90 koeien op de peildatum 2 juli en kan er 136 huisvesten. - Foto: Peter RoekDie keuze voor gestage groei wreekte zich. Op de peildatum van 2 juli had Westerlaken nog maar 90 melkkoeien (totaal 113 GVE). Dat aantal bleek later zijn plafond te zijn. “Concreet hebben we in 2015 40 vaarzen gekocht. Twintig vóór 2 juli en twintig erna. Vervolgens zijn we in 2016 via eigen opfok verder doorgegroeid.” Toen eind vorig jaar duidelijk werd dat Westerlaken vanwege de fosfaatregels moest krimpen, had hij inmiddels al 113 melkkoeien (138 GVE). “Het licht ging niet op rood, we moesten in z’n achteruit. We hebben sindsdien twintig melkkoeien geruimd, acht vaarzen voor export weggedaan en vijftien stuks jongvee naar een opfokker verplaatst. Ook hebben we een solidariteitsbijdrage van twee keer € 1.000 betaald.”Nu de rechter hem gelijk heeft gegeven, gaat Westerlaken in ieder geval geen koeien meer ruimen. Toch trapt hij zeker het gaspedaal niet in. “Ik ga wel iets groeien, maar alleen via eigen opfok zal ik naar de 108 melkkoeien gaan. Tot het hoger beroep koop ik zeker geen vaarzen aan, want het blijft spannend. Ook al omdat de fosfaatrechten er nog aankomen.”Vrees voor verlies hoger beroepWesterlaken heeft wel enige vrees voor als hij het hoger beroep verliest. “Dan moet ik in een dure, op de toekomst gebouwde stal voor 136 melkkoeien terug naar 90. Dan komen er gewoon heel zware jaren aan.”De veehouder wil nog wel iets kwijt over de solidariteit in de sector. “Met het fosfaatreductieplan heeft de overheid voor tweespalt onder boeren gezorgd. Dat vind ik zeer kwalijk. Zeker omdat ik op geen enkel vlak de wet heb overtreden.”Mede-auteur: Wim Esselink