‘EU-richtlijn handelspraktijken voegt weinig toe’

EU-richtlijn oneerlijke handelspraktijken verhoogt prijzen niet. De keten beter organiseren wel.‘Eerlijker positie voor landbouw in voedselvoorzieningsketen’, schrijft de Europese Raad van Landbouwministers op 9 april. Er is afgelopen maand overeenstemming bereikt tussen de landbouwministers en het Europees Parlement over een richtlijn over oneerlijke handelspraktijken in de voedselketens. De bewindslieden wekken verwachtingen dat de positie van boeren verbeterd zal worden, maar de nieuwe richtlijn voegt weinig toe en houdt weinig rekening met marktontwikkelingen.Een boerendemonstratie bij de Europese Raad in Brussel - foto: Peter Roek.Boeren dupe zwakke machtspositie in voedselketenVolgens de richtlijn – die binnen 2 jaar in Nederlandse wetgeving omgezet moet zijn – worden de meest oneerlijke handelspraktijken van supermarkten verboden.Dan gaat het bijvoorbeeld om het niet tijdig betalen of op het laatste moment een order afzeggen voor bederfelijke producten. Maar ook: zonder heldere afspraken vooraf leveranciers laten meebetalen aan de marketing van producten. Ook voedingsbedrijven met een omzet van minder dan € 350 miljoen worden in die richtlijn beschermd tegen grote supermarkten. Supermarkten mogen na klachten bij een nationale handhavingsautoriteit – een toezichthouder – geen ‘commerciële vergelding’ toepassen tegen leveranciers. Die toezichthouder moet daarvoor passende maatregelen nemen.Boeren zijn de meest kwetsbare schakel in de voedselketen‘Boeren worden de dupe van de zwakke machtspositie in de voedselketen. Oneerlijke handelspraktijken moeten worden tegengegaan.’ Dát beeld hebben de landbouworganisaties in Europa met hun ijzersterke lobby neergezet. Al in 2016 pleitte het Europees Parlement voor wetgeving zodat boeren eerlijke verkoopwaarden tegemoet kunnen zien. ‘Boeren zijn de meest kwetsbare schakel in de voedselketen. Risico’s in die keten zijn niet gelijk verdeeld’, vond ook de Commissie Veerman, die op verzoek van de Europese Commissie in 2016 een advies uitbracht. Bij zijn afscheid vorige maand als ZLTO-voorzitter moest Hans Huijbers nog zijn hart luchten over de retailers: ‘De kreet ‘altijd de laagste’ is de grootste schande die er is”, zei Huijbers toen.Supermarkten in hetzelfde schuitjeUiteraard zou het veel beter zijn als supermarkten elkaar zouden beconcurreren op het aanbieden van gezond en duurzaam voedsel. Maar ook zij opereren in een sterk concurrerende markt met hijgende aandeelhouders in hun nek en veel gemakzuchtige consumenten, die vooral gefocust zijn op koopjes. Ook supermarkten opereren in een sterk concurrerende markt met veeleisende aandeelhouders en gemakzuchtige consumenten die vooral gefocust zijn op koopjes - foto: Joris Telders. ‘Het boerenprobleem in Europa los je niet op door supermarkten overal de schuld van te geven’, twitterde CBL, de koepelorganisatie van supermarkten, eind 2017.De nieuwe Europese richtlijn voegt weinig toe, want in de meeste lidstaten zijn al specifieke nationale regels om leveranciers te beschermen tegen oneerlijke handelspraktijken. In 2014 schreef de vorige Nederlandse regering nog dat ‘zelfregulering de meest aangewezen route is om problemen met oneerlijke handelspraktijken bij inkoopmacht tegen te gaan’. Volgens de toenmalige regering zou meer wetgeving weinig toevoegen: ‘Boeren en tuinders produceren van bepaalde producten meer dan de markt kan opnemen. Dit leidt tot prijsbederf. Deze lage prijzen voor boeren en tuinders zijn in het algemeen het gevolg van een te groot aanbod.’ Voor het inkomen van boeren is het nodig dat de keten beter georganiseerd wordtDe prijsvorming van landbouwproducten is vooral een resultaat van vraag en aanbod. De zelfvoorzieningsgraad voor granen in Europa is bijna 120%. Oftewel: er wordt veel meer geproduceerd dan geconsumeerd. Voor mager melkpoeder is dat 180-190%. Ook voor varkens- en kippenvlees ligt dat percentage boven de 100%. Met name voor oliehoudende producten heeft Europa een relatief lage productie.Superheffing heeft jarenlang gezorgd voor een redelijk marktevenwicht. De extra productie-uitbreiding bij het loslaten van de superheffing heeft direct geleid tot prijsdalingen. Dat geeft aan hoe overproductie doorwerkt in boereninkomens. Voor het inkomen van boeren is het nodig dat de keten beter georganiseerd wordt. Dat biedt meer soelaas dan een nieuwe toezichthouder. Zolang boeren alleen grondstoffen leveren aan de levensmiddelenindustrie wordt het nooit wat.Boeren leveren alleen grondstoffen. Voor hun inkomen is het nodig dat de keten beter georganiseerd wordt - foto: Mark Pasveer.Brusselse steun is wassen neusOngedifferentieerde bulkproducten – zoals melk, graan en aardappelen – kan iedereen in de wereld produceren. Daardoor hebben boeren een zwakke marktpositie. De toegevoegde waarde van verwerking en branding van producten ontstaat verderop in de keten. Dat vereist ook een duidelijkere merkenstrategie waardoor het voor supermarkten moeilijker is om een dergelijk product niet in het schap te hebben. De steun die boeren krijgen met de nieuwe Europese richtlijn is een pyrrusoverwinningDe wetgevende voorstellen van de Europese Commissie over de oneerlijke handelspraktijken brengen boeren niet datgene wat beloofd wordt. De steun die boeren krijgen met de nieuwe Europese richtlijn is een pyrrusoverwinning.De richtlijn is geen oplossing voor lage prijzen waarmee boeren regelmatig geconfronteerd worden. Daarvoor zijn toch echt andere marktstrategieën nodig.