Energieneutrale productie op duurzaam veebedrijf

Van Tilburg heeft een energieneutraal bedrijf. Hij wekt zelf stroom op en gebruikt geen gas meer.Mede dankzij hun inspanningen op het gebied van duurzaam en energiezuinig produceren, behoren Jan Pieter en Margaretha van Tilburg tot de tien kanshebbers voor de prijs Agrarisch Ondernemer van het Jaar 2019.Jan Pieter (44) en Margaretha (41) van Tilburg hebben in Hellum (Gr.) een veebedrijf met 140 melk- en kalfkoeien, 80 stuks jongvee en 120 hectare land (in eigendom).De stal van Van Tilburg werd in 2014 gepresenteerd als ‘de energiezuinigste stal van Europa’. “Daarmee wilden we collega-melkveehouders prikkelen en uitdagen om zo een competitiegevoel te creëren”, aldus Jan Pieter van Tilburg die bijna 5 jaar na dato moet concluderen dat dit niet helemaal is gelukt. “We hebben veel schouderklopjes gekregen, maar van navolging was nauwelijks sprake.”Toch ziet hij de laatste maanden dat de aandacht voor klimaat en CO₂-reductie in de sector toeneemt. “Melkfabrieken zijn er actief mee bezig en stimuleren duurzame productie. De boel komt in beweging.”Windmolen en zonnepanelenVan Tilburgs bedrijf is sinds 3 jaar van het gas af. Het jaarlijkse verbruik ging van 5.000 naar 0 kuub. Op het erf staan twee EAZ-molens. Een is van Van Tilburg en een is van de dorpscoöperatie.Met een 15 meter hoge EAZ-windmolen en 80 zonnepanelen voorziet van Tilburg in zijn energiebehoefte. De molen is jaarlijks goed voor 30.000 kilowatt en de zonnepanelen leveren 25.000 kilowatt.Van Tilburg is van het gas af. Naast de molen zorgen ook 80 zonnepanelen voor energie.“Ons stroomverbruik is 55.000 kilowatt. In 2014 verbruikten we in totaal nog 102.000 kilowatt aan stroom en gas”, aldus Van Tilburg, die niet meer energie wil produceren dan hij nodig heeft. “Ik wil het netwerk ontzien. De windmolen past daarom goed op ons bedrijf. Die levert energie op het moment dat ik het nodig heb.”Melk koelen met glycolwaterHet lage stroomverbruik is grotendeels te danken aan de wijze waarop de melk wordt gekoeld. Dat gebeurt met glycolwater van 0 tot 2 graden, opgeslagen in een buffervat van 4.000 liter. Het koude water wordt gebruikt om de melk nog voordat die de tank ingaat voor te koelen tot 5 graden. Door het ijskoude water langs de melk te laten stromen, koelt de melk sterk af. In combinatie met een platenkoelsysteem onderin de melktank heeft Van Tilburg geen koelmachine nodig om de melk in de tank te koelen.Een beeld uit de machinekamer. Met behulp van ijskoud glycolwater wordt de melk nog voordat die de tank ingaat voorgekoeld tot 5 graden.De warmte die vrijkomt bij het koelen van de melk wordt teruggewonnen en hergebruikt voor het verwarmen van het reinigingswater én het verwarmen van de woning van Van Tilburg. Dit gebeurt via het zogenoemde ECO200-systeem. “Dat systeem is voorzien van een warmtepomp. Daarmee lukt het om water tot 56 graden te verwarmen. Dat is voldoende om het in huis warm te houden.”Investering in 8 jaar tijd terugverdiendDe meerkosten van de innovatieve melkkoeltechniek, de warmteterugwinning en een energiezuinig lichtplan bedroegen bij de stalbouw € 65.000. Het lukte van Tilburg om dit investeringsbedrag binnen 8 jaar terug te verdienen. “De gasprijzen zijn gestegen en dat maakte de investering een stuk interessanter.” Gasloos produceren, is een kwestie van willen, niet van kunnenVolgens Van Tilburg kunnen melkveebedrijven over het algemeen gemakkelijk overstappen op gasloos produceren. De warmte van de melk is een uitstekende voedingsbron voor een warmtepomp, zo stelt hij. “Wat is het je waard om van het gas te gaan? Voor melkveehouders is het een stuk sneller rond te rekenen dan voor burgers. Gasloos produceren is een kwestie van willen, niet van kunnen.”Van Tilburg boert gasloos en heeft een laag stroomverbruik. In de toekomst wil hij het dieselverbruik op zijn bedrijf graag verminderen.Gevraagd naar zijn beweegredenen om energiezuinig en duurzaam te produceren, antwoordt Van Tilburg: “Ik vind het leuk, maar ik doe het zeker niet alleen uit idealistisch oogpunt. De investeringen verdienen zichzelf terug. Dat geld is ook welkom. Vanwege de vele grond onder ons bedrijf zijn we zwaar gefinancierd.”Rekening houden met omgevingVoor de melkveehouders – die sinds 2015 asbestvrij zijn – stopt hun hang naar duurzaamheid niet bij energieneutraal produceren. Ze telen voederbieten, veldbonen en tarwe om de aankoop van krachtvoer te drukken. Ze verbruiken 26 kilo krachtvoer per 100 kilo melk. Van het krachtvoer is 40% afkomstig van eigen land. Het percentage eiwit van eigen land is 78.De melkveehouders verbruiken 26 kilo krachtvoer per 100 kilo melk. 40% van het krachtvoer is afkomstig van eigen grond.De grondgebonden veehouders houden rekening met hun omgeving. Ze werken met bloemrijke akkerranden en passen volop weidegang toe. Ook stonden ze de lokale dorpscoöperatie toe een tweede EAZ-molen op hun erf te plaatsen en stelden ze een deel van hun dakoppervlakte beschikbaar voor nog eens 60 coöperatieve zonnepanelen. Jan Pieter en Margaretha van Tilburg doen het vooral voor het dorp. De vergoeding is minimaal.Mest koelen in 2019Van Tilburg wil dit jaar beginnen met het koelen van de mest. Dat moet de emissies van ammoniak en methaan reduceren. Hij weet nu nog niet hoe ver de mesttemperatuur omlaag moet om de uitstoot significant te verminderen. “Dat gaan we actief meten.” De kosten van de mestkoelinstallatie zijn € 20.000. Dat is exclusief leiding- en straatwerk. Van Tilburg heeft bij de provincie Groningen subsidie aangevraagd. Hij gaat uit van een terugverdientijd van 8 jaar. De veehouder wil op termijn ook graag een elektrische shovel aanschaffen en elektrisch mest gaan mixen. “Het dieselverbruik moet omlaag”, zegt Van Tilburg, die een toekomstige overstap op biologische productie niet uitsluit. Jan Pieter van Tilburg is 18 april één van de sprekers op de Agri Duurzaamheidsdag.