Egyptische oase smacht naar investeerders

Egypte wil graag buitenlandse investeerders. Voor land- en tuinbouw zijn er mogelijkheden, zoals in de oase Siwa in de Sahara. Maar een makkelijk land is het niet. De recente aanslagen op koptische kerken maken dat nog eens duidelijk.De Egyptische overheid trekt graag buitenlandse investeerders aan, maar tegelijkertijd staan de waterbronnen er onder grote druk door overbevolking. Nederlandse kennis en ervaring met betrekking tot watermanagement en landbouw zouden goed van pas komen.Ouderwetse irrigatie met kanaaltjes. Foto's: Harm van der WiltOase SiwaLandbouw hoort al bij Egypte sinds de tijd van de farao’s. Net als toentertijd is landbouwactiviteit er gecentreerd rondom de schaarse waterbronnen. De Nijl is veruit de grootste en bekendste. Maar in de woestijn richting de Libische grens, zo’n negen uur rijden van Caïro, ligt Siwa. Een van de laatste natuurlijke oases in de wereld.Boerderijen zijn verantwoordelijk voor de meeste bedrijvigheid in de regio, en zijn gelegen rondom de zoutmeren, het enige water dat zichtbaar is aan het aardoppervlak. Het water dat voor landbouw wordt gebruikt, is afkomstig uit een gigantische reserve onder de grond. Dit water is niet hernieuwbaar. Grootschalige waterconsumptie zou de oase uiteindelijk doen uitdrogen, waardoor het voor de plaatselijke bevolking onmogelijk zou worden om er nog te leven, laat staan groente of fruit te verbouwen.De traditionele indeling in bevloeide percelen. Zonder aangevoerd water van elders of vanuit de grond groeit hier niks.Samenwerking is de sleutel“Het probleem is dat mensen hun eigen putten boren om bij het water te komen”, legt Dr. Mounir Neamatalla uit. Hij is de oprichter van Environment Quality International en de grootste investeerder in Siwa. Een van zijn investeringen is een boerderij. “Wij gebruiken natuurlijke waterbronnen die er al zijn.” Ook maakt hij gebruik van geavanceerde, zuinige irrigatie.Nu wordt door de meeste traditionele boerderijen ‘overstromingsirrigatie’ gebruikt. Een systeem waarbij water door open kanalen kleine stukken land overstroomt. Dit is een erg verspillende vorm van watergebruik. Ook slaan sommige nieuwe, grote boerderijen in de regio hun eigen putten en pompen het water omhoog. Hierdoor wordt veel te veel water gebruikt om de oasis in balans te houden, aldus Neamatalla.Het woestijnonderzoekscentrum DRC raadt investeerders daarom aan om het veel duurzamere systeem van druppelirrigatie te gebruiken. Het centrum helpt investeerders ook om uit te zoeken wat voor soorten groenten en fruit het meest geschikt zijn voor het stuk land in kwestie. Ze nemen bodemmonsters en meten de hoeveelheden zout en andere mineralen.Citrus is een van de teelten. Van woestijnland naar landbouwgrondDe Abu Sherouf-regio is een gebied dicht bij het oude deel van Siwa. Het is een gebied waar woestijnland wordt omgezet in landbouwgrond. Het land is geschikt voor granaatappels, olijven, aardappelen, sinaasappels, knoflook, uien en dadels. Al het woestijnland dat grondwater bevat, is al verkocht. Volgens Dr. Neamatalla is dat echter eerder een kans dan een probleem voor nieuwe investeerders.“Nederlandse landbouwers staan er internationaal gezien erg goed op. Ik zou ze graag samenbrengen met lokale zakenmensen. Zo kan de gemeenschap van Siwa profijt hebben van Nederlandse kennis en technologie. Egyptische bedrijven zouden het interessant vinden om samen te werken, omdat Nederlanders hen toegang kunnen bieden tot nieuwe afzetmarkten in Noord-Europa. Samenwerken betekent dat Nederlandse investeerders zaken doen met reeds bestaande boerderijen, zodat er geen nieuwe grond omgeploegd hoeft te worden, wat weer meer druk op de oase zou uitoefenen.”Dadels.CultuurbewustCamilla Ainley verhuisde tien jaar geleden van Londen naar Siwa. Zij had er in het begin moeite mee om haar boerderij te starten. “De eerste jaren waren erg moeilijk. De mensen hier waren wantrouwig, zoals wellicht in elke kleine stad. Ik zou adviseren om hier eerst een jaar te wonen om de mensen te leren kennen en contacten te leggen. Zolang je hier mensen kent, ben je beschermd. Dit is een tribale gemeenschap die samen wordt gehouden door sociale regels: je bent wie je vrienden zijn, wie je kent. Je moet vertrouwen opbouwen, anders buiten mensen je uit. Ze laten bijvoorbeeld gaten in je contract en zetten je later af. Je kan niet buiten hun sociale structuur handelen. Ik let erg op hoe ik mijzelf hier gedraag.”Om deze reden zou Camilla vrijgezelle mensen niet adviseren om in Siwa te komen wonen. “Als je een bedrijf begint, doe het in koppels. Een vrijgezelle westerse man in een conservatieve, islamitische gemeenschap? Dat gaat niet werken.” Camilla heeft nog een advies voor buitenlandse investeerders door te waarschuwen voor de optimistische kijk die Siwanezen wel eens geneigd zijn te hebben: “Ze zeggen dat je jouw geld zo hebt terugverdient in een paar jaar tijd, maar in werkelijkheid maak je veel meer kosten.”Dr. Muharram Fouad laat zien dat geen zwarte grond, maar zand de bodem van de Tayiba-boerderij bedekt.Zelf toezicht houdenDe Nederlander Cornelis Hulsman woont in Caïro, heeft tien jaar geleden land in Abu Sherouf gekocht en verbouwt daar olijven. “De Siwanezen zijn heel vriendelijke mensen, maar om hier echt iets van de grond te krijgen, moet je heel veel tijd in Siwa zijn. Het is beste is om daar te wonen, zoals Camilla Ainley en andere buitenlanders dit hebben gedaan. Ik kan dat niet, omdat mijn werk in Caïro is. Daardoor kost het veel meer tijd om dingen echt goed van de grond te krijgen.”Mohammed Mohammed Ismail, hoofdingenieur op de Tayba-boerderij. Na vier jaar was er goed rendement.Een succesvolle ondernemerMohammed Ismail is hoofdingenieur op de Tayba-boerderij die in Abu Sherouf ligt. Het land dat hij bebouwt, werd in 2007 gekocht voor 2.000 Egyptische ponden (EgP, destijds rond € 250) per feddan, de oppervlakte-eenheid die gebruikt wordt in Egypte. Een feddan staat gelijk aan 0,42 hectare. “Tayiba heeft sinds 2007 zo’n € 5.000 per feddan geïnvesteerd”, legt Mohammed uit. “Dit is inclusief de bewerking van het land en het boren van putten die 65 meter diep zijn. Gedurende de eerste vier jaar hebben wij voornamelijk geld geïnvesteerd en leverde het land weinig op. Maar na die vier jaar hebben we een goed rendement op onze investeringen teruggekregen. We hebben nu een inkomen van ongeveer € 5.000 per feddan per jaar. We verbouwen olijven, sinaasappels, dadels en granaatappels. We mixen onze producten, zodat we om kunnen gaan met de fluctuaties in de marktprijzen van onze producten. We hadden vroeger ook schapen en andere dieren, maar we vonden dat dit ons niet genoeg opleverde en dus hebben we ze verkocht.”Gevaarlijk landVeiligheid is een heikel punt als het om Egypte gaat. De recente aanslagen op twee koptische kerken bewijzen dat. Delen van Egypte zijn een no-go-area voor Europeanen (zie kaartje) in verband met terrorismedreiging van vooral IS. Het ministerie van Buitenlandse Zaken raadt reizigers richting andere delen van het land aan om speciale voorzorgsmaatregelen te nemen. Nieuw in dit laatste reisadvies is dat de kustlijn tot Matruh nu ook geel gekleurd is.
Siwa, helemaal in het westen, ligt in een rustig deel van het land. Sinds de revolutie in 2011 is er geen geweldincident geweest. Toch geldt het advies om hier alleen heen te reizen als het echt nodig is. Voor Caïro en omgeving geldt een iets minder zware waarschuwing, al zijn daar wel terroristen actief geweest.
Gezien de gebeurtenissen is het niet te verwachten dat dit advies in de nabije toekomst afgezwakt zal worden. Elke ambassade maakt zijn eigen afwegingen, gebaseerd op hun eigen informatie en belangen.
Een negatief reisadvies van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken betekent echter wel dat men onverzekerd het gebied intrekt. Het Center for Arab-West Understanding heeft in verband met buitenlandse studenten die in Egypte stage lopen een eigen reisadvies gemaakt dat op informatie van zowel Egyptische autoriteiten als ambassades is gemaakt. Siwa is daarin een veilig gebied.
Dat niet iedereen zich laat afschrikken, blijkt uit het feit dat een Nederlandse studente op het punt staat te vertrekken naar Siwa voor een stage bij een landbouw onderzoeksproject.
Terrorisme is trouwens niet het enige gevaar, er is ook veel corruptie en bureaucratie in Egypte. Grote bedrijven weten hier in het algemeen beter mee om te gaan dan kleinere en middelgrote. Rechtszekerheid kan ook een probleem zijn. Het is daarom zeer belangrijk om met mensen samen te werken die te vertrouwen zijn en de situatie kennen, zegt de Britse Camilla Ainly. Tegelijkertijd heeft zij zich nog nooit onveilig gevoeld in Siwa. “Wanneer je eenmaal onderdeel bent van de gemeenschap, wordt er naar je omgekeken. In feite voel ik mij hier veiliger dan in Europa.”