Eerste keer uienteelt lijkt goed geslaagd

Kwaliteit boven opbrengst plaatsen en bovenop de onkruidbestrijding zitten. Dat is de basis voor een geslaagde teelt op het Noord-Overijsselse zand, volgens Karel Kuizenga.Goudgele kleur, mooie vorm, goed hard en voorzien van een fijn dun nekje. De eerste uienoogst van zandboer Karel Kuizenga zit erop en het resultaat mag er zijn. Hij schat dat ze goed te bewaren zijn tot de jaarwisseling, maar heeft ze in de aflandpool verkocht. Proef van enkele jarenHier in het onderste puntje van de Veenkoloniën vond akkerbouwer Karel Kuizenga het tijd voor een nieuw gewas in zijn traditionele bouwplan van aardappelen, granen en bieten. In navolging van enkele collega’s in zijn regio en aangejaagd door coöperatie Agrifirm Plant ging hij voor uien. “Ik had zin in iets nieuws.” Hij ziet het als een proef van enkele jaren. Ter voorbereiding bezocht hij informatiebijeenkomsten over de teelt. Hij zaaide eind maart voor het eerst, op 5 hectare. Teelttechnisch is dat, enkele obstakels daargelaten, zeer geslaagd. Kuizenga rekende met een opbrengst van 50 ton per hectare, maar dat valt hoger uit: ruim 60, wellicht zelfs meer dan 65 ton. Naam: Karel Kuizenga (36). Plaats: Kloosterhaar (Ov.). Bedrijf: Kuizenga, de oudste in een gezin van 6 kinderen, heeft in maatschap met zijn vader een akkerbouwbedrijf van gemiddelde omvang. Op 5 hectare teelt hij uien. Verder bestaat het bouwplan uit zeker de helft aardappelen, zetmeel en consumptie. Een kwart is granen, zomer- en wintertarwe. Tevens teelt Kuizenga suikerbieten. Cichorei verbouwden ze ook, maar de opbrengsten vielen de laatste jaren tegen. Kuizenga boert op dalgrond. Foto's: Ruud PloegDuurste gewasMet een kostprijs van minstens € 2.500 per hectare zijn uien zijn duurste gewas. Hoe de afzet verloopt is afwachten, zoals gebruikelijk in uien. Daar staat Kuizenga, die dat vrije toch niet echt gewend is, heel relaxed in. “Ik lig er absoluut niet wakker van als de prijzen eens slecht zijn, hoewel je natuurlijk niet wilt telen voor een prijs onder de kostprijs. Het rendement van uien moet je over meerdere jaren beoordelen, is mij gezegd. Bovendien is 5 hectare een te behappen areaal, een ingecalculeerd risico”, redeneert hij nuchter. Een doel heeft hij echter zeker wel: “10 cent per kilo is een goede prijs voor afland uien, maar het mag uiteraard ook meer zijn. Ik vrees dat ik dat dit seizoen niet ga krijgen.” De oogst wordt geladen door een collega van Kuizenga. Dat gebeurde onder mooie omstandigheden.Voor de buien geladenHet is de eerste week van september. De uien zijn maandag en dinsdag vlak voor de regen geladen, nadat ze twee weken in het zwad hebben liggen drogen. Net op tijd, want nu blijven de buien maar komen. Dit eerste seizoen heeft Kuizenga afzettechnisch voor semi-veilig gekozen. Hij heeft zijn productie toevertrouwd aan Agrifirm Plant, vast toeleverancier. Bovendien doet jongere broer Michiel de planning van de uien bij de coöperatie; veel vertrouwder wordt het niet. In de toekomst ziet Kuizenga het wel zitten om zelf de uien te verkopen. “Dan maak je meer kans op de hogere prijzen. In de pool moet je uitgaan van het gemiddelde over een periode.” Wat areaal betreft ziet hij zichzelf, bij gebleken succes, wel uitbreiden naar 10 of 15 hectare.Michiel Kuizenga kijkt naar de uien. Via een band rollen ze naar de vrachtwagen. De opbrengst viel dik mee met zeker 60, maar waarschijnlijk meer dan 65 ton per hectare.Teelt in de vingersDe teelt in de vingers krijgen heeft nu prioriteit. Een geslaagde teelt begint met de rassenkeuze; vroeg en met hoge scores op de kwaliteitsaspecten. Het werd de RS07751481 en een klein deel Hybound. De zaai en oogst laat Kuizenga door een loonbedrijf doen en de uien zijn door een collega geladen. De rest doet hij zelf. “Je moet er bovenop zitten, zoals in elk gewas”, weet hij. “Regelmatig erdoorheen lopen, dan weet je wat er speelt en kun je actie ondernemen.”De 5 hectare uien zijn in ruim een dag geladen. Kuizenga ziet zich in de toekomst wel uitbreiden in de uien.VerrassingenIn zo’n eerste seizoen kom je voor verrassingen te staan, merkte Kuizenga. Zo dacht hij dat zijn grond niet stuifgevoelig was. “Maar dat viel tegen”, geeft hij toe. “Uien blijven lange tijd een open gewas en dat geeft de wind kans. Dus is er na opkomst alsnog drijfmest op gekomen als antistuifdek. Papiercellulose is beter, maar ook flink duurder. Mest heeft goed gewerkt, maar ik nam er een groot risico mee. De uien stonden in het vlagbladstadium en waren dus erg gevoelig. Drijfmest kan leiden tot verbranding bij felle zon.” De les: volgend jaar gelijk na het zaaien drijfmest op het uienperceel. Lange tijd was het droog dit teeltseizoen, maar twee maal beregenen was voldoende om het gewas aan de gang te houden. “Zo’n jong gewas verdampt nog niet veel, dat scheelt.” De opkomst noemt Kuizenga ‘perfect’. “Nagenoeg alle zaadjes zijn uien geworden en het gewas bleef goed gezond.” Karel Kuizenga bekijkt zijn eerste uienoogst. Hij is zeer tevreden met het resultaat. Nu de afzet nog.Strijd tegen onkruidDe grootste hobbel in de uienteelt op zand is onkruid. “Het ging redelijk goed”, recapituleert de Overijsselse teler. “Behalve een plek hondspeterselie. Daar was ik net iets te laat bij. Dat onkruid heeft van mij, en dus ook de uien op die plek, gewonnen. Het kost daar wel de helft van de opbrengst. Ik heb van alles geprobeerd, maar het kwam steeds terug. Dan betaal je leergeld.” De les: volgend jaar onkruid nog vroeger aanpakken. Maar er kwam ook nog hulp uit onverwachte hoek. In deze regio worden intensief aardappelen geteeld, met veel opslag als gevolg. “Maar daar hebben de coloradokevers korte metten mee gemaakt. Ze hebben de opslagplanten totaal kaalgevreten. Meestal zie je ze liever niet, maar nu kwamen ze goed van pas.” Over het teeltresultaat is Kuizenga zeer tevreden, de afzet is nog afwachten. “Hopelijk trekt de markt voor eind november aan, anders pakt de prijs wel erg laag uit; een cent of 4 à 5 per kilo.”
Een vrachtwagen wordt geladen met Noord-Overijsselse uien. Ze zijn afland verkocht in de Agrifirm-pool.Overzichtsfoto van het erf van de familie Kuizenga.Uienteelt op zand neemt jaar op jaar toeDe uienteelt in Overijssel en Drenthe, op lichte gronden dus, groeit de laatste jaren. Dat is te zien aan data van het Centraal Bureau voor de Statistiek. In Overijssel nam het areaal toe van 85 hectare in 2015 naar 140 hectare in 2016. De Drentse teelt, ook veelal op zand, groeide van 444 hectare in 2015 naar 532 hectare het jaar erop. Ook het aantal telers neemt jaar op jaar toe in deze provincies.
Ook het landelijke uienareaal groeide in 2017 door, volgens voorlopige cijfers van 25.080 naar 26.690 hectare. Die groei is waarschijnlijk het meest gerealiseerd langs de oostgrens van Nederland, omdat daar maagdelijke grond te vinden is voor de uienteelt.
Over de kwaliteit van uien van het zand bestaan twijfels. “Uien van zandgronden vormen een bedreiging voor het imago van de Nederlandse ui”, zei Gijsbrecht Gunter, voorzitter van het Comité Uienhandel van het GroentenFruit Huis, een tijd geleden. Luuk Kok van Agrifirm Plant reageerde: “Als het niet te doen was, waren we er allang mee gestopt. Je moet harde uien kiezen die goed in de huid zitten. Niet gaan voor de hoogste opbrengst.”