‘Een nulstand bij zwijnen is niet realistisch’

Voorzitter Jan Workamp van de Taskforce Roadmap preventie Afrikaanse varkenspest is van de totaalbenadering. “De kracht van het plan zit in de integrale aanpak.”Veehouderijman Jan Workamp heeft ervaring met preventieplannen. Hij leidde al de totstandkoming van de roadmap strategische aanpak vogelgriep. Vandaar dat het ministerie van LNV hem vroeg voorzitter te worden van de Taskforce Roadmap preventie Afrikaanse varkenspest (AVP). Een plan waarin 4 provincies, LNV, 3 natuurbeschermingsorganisaties en de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) afspraken maken hoe ze de kans op introductie van Afrikaanse varkenspest in Nederland verder verkleinen. Het betreft zowel de kans op besmetting van wilde zwijnen als van boerderijvarkens. Beide zijn ongewenst en introductie leidt tot grote economische en maatschappelijke schade voor de varkenshouderij.In een Kamerbrief op 29 mei spreekt minister Schouten haar waardering uit voor de organisaties die elkaar vonden in dit plan en schrijft ze dat deze samenwerking belangrijk is om te voorkomen dat AVP in Nederland toeslaat. _{Lees verder onder foto}JJan Workamp (62) is voorzitter van de Roadmap Preventie introductie Afrikaanse varkenspest. - Foto: Koos GroenewoldIs de roadmap Preventie introductie Afrikaanse varkenspest een goed plan, zoals de minister betoogt?“Ja, zonder meer. Het is al winst als de verschillende groepen met uiteenlopende belangen bij elkaar komen en meer begrip krijgen voor elkaars standpunten en respect voor ieders belangen. De wil om een akkoord te bereiken overwint dan het verschil van inzichten. Uiteindelijk wil niemand AVP in Nederland; over het doel waren alle partijen het snel eens. Het plan beschrijft hoe dat doel wordt bereikt. De kracht van het plan zit in de integrale aanpak. Alle betrokken partijen zijn zodoende verantwoordelijk en de diverse kansen op insleep van AVP worden verkleind. Alleen focussen op minder wilde zwijnen dekt het uitbraakrisico onvoldoende af. Er zijn vier aandachtsgebieden: de varkenshouderij, wilde zwijnen, menselijk handelen en bestrijding aan de bron. De totale aanpak bepaalt de effectiviteit van de maatregelen.” Leveren varkenshouders niet in met deze totaalaanpak, zij willen immers liefst handhaving van de nulstand?“Nee, van inleveren is geen sprake. In plaats van landelijk zoveel minder wilde zwijnen, is nu gekozen voor een gebiedsgerichte aanpak, gebaseerd op de lokale risico’s. Een potentieel risicogebied is een omgeving met veel varkensbedrijven en veel zwijnen en ook nog eens veel wegen met parkeerplaatsen. Het risico van achtergelaten, besmet vlees is hier veel groter dan op een plek waar geen wilde zwijnen lopen. In zo’n risicogebied is strakke monitoring van het aantal zwijnen, en zo nodig het terugdringen ervan, belangrijk om de kans op een AVP-uitbraak te beperken. Alle partijen steunen deze aanpak. Een nulstand is wettelijk niet haalbaar en ook niet realistisch. Bovendien werkt alleen kijken naar de ander ook niet.”Er ligt niets vast over een concrete reductie van de zwijnenpopulatie?“Nee, dat blijft een lastige discussie als je getallen wilt noemen. Vooral omdat er nog geen goed monitoringssysteem is voor zwijnen. Ik ga ervan uit dat partijen elkaar vinden en dat zodra in hoog-risicogebieden het aantal wilde zwijnen toeneemt of onvoldoende krimpt, wordt gekozen om aanvullende maatregelen te nemen. Het gaat ook om vertrouwen in elkaar. POV-voorzitter Linda Janssen zei ‘nu samen aan de slag’, zo is het ook.” Menselijk handelen vormt voor sommige gebieden het grootste risico op insleep van AVPHoe wordt de uitvoering van de aanbevelingen gecontroleerd?“Er is een stuurgroep die tweemaal per jaar bij elkaar komt. Dan worden de aanbevelingen geëvalueerd. Door het traject dat is afgerond weten de partijen in de stuurgroep elkaar nu te vinden en kunnen ze elkaar er op aanspreken als de naleving van afspraken achterblijft. Regionaal komen provincies, natuurorganisaties en faunabeheerders voortaan ook regelmatig bij elkaar om te bespreken of nieuwe jachttechnieken werken en hoe het ervoor staat met de zwijnenpopulatie. De nieuwe wijze van bepalen van het aantal wilde zwijnen komt daar nog bij.”In tegenstelling tot het vogelgrieppreventieplan zijn bij deze overeenkomst veel meer partijen en subpartijen betrokken. Kan dat ten koste gaan van de uitvoering van de roadmap?“Met 2 partijen afspraken maken is altijd makkelijker dan met meer. Maar de situatie is zoals deze is. De diversiteit van de taskorce heeft er juist ook voor gezorgd dat alle betrokkenen inbreng hebben en ook de verschillende risico’s afnemen. Iedereen staat achter de afspraken.”Begin 2021 staat de eerste scan geplandDe Producenten Organisatie Varkenshouderij gaat een hygiënescan ontwikkelen voor de varkenssector. De POV bekijkt daarvoor eerst of er bruikbare scans voorhanden zijn. Meerdere modellen zijn al in omloop. Het streven is om vanaf januari 2021 de scan in te voeren.
Bij de POV is gebleken dat varkenshouders goed op de hoogte zijn van de risico’s van insleep en verspreiding van Afrikaanse varkenspest, maar nog niet altijd juist daar naar handelen om introductie te voorkomen. Ook zijn alle wasplaatsen voor vrachtverkeer en omkleedruimte voor bezoekers nog niet altijd in orde. Soms is dat een gebrek aan urgentie. Is het sec voor de varkenshouderij een goed akkoord?“Dat vind ik wel. De bereidheid van alle betrokken partijen om samen te werken is ontstaan. Door op een deelterrein te focussen, verklein je de kans op AVP-introductie onvoldoende. De kracht zit in de integrale aanpak. Zo is er ook contact ontstaan tussen de POV en de vereniging van hobbydierhouders. Het lijkt erop dat onvoldoende in beeld is hoeveel varkens hobbymatig worden gehouden en waar deze zitten. Dat beeld is nodig voor een goede risico-inschatting. Dit soort contacten ontstaat tijdens zo’n traject.”Over naar de hygiënescan. Van varkenshouders wordt ook wat gevraagd. Voor hen voelt dat mogelijk als weer een verplichting?“Dat zou erg jammer zijn. Aandacht voor bedrijfshygiëne helpt ook om andere ziekterisico’s te verkleinen en dus de kostprijs te verlagen. In de pluimveehouderij wordt al vijf jaar met zo’n scan gewerkt. De ervaring leert dat er altijd zaken te verbeteren zijn. Veehouders die de hygiëne goed voor elkaar hebben, plukken daar de vruchten van. Er zijn bijvoorbeeld pluimveehouders van wie de dieren mycoplasma synoviae-vrij (ademhalings- en gewrichtsaandoening, red.) blijven met aanvullende hygiënemaatregelen. Dubbele winst dus. Ik weet dat op veel varkensbedrijven de hygiëne goed voor elkaar is, maar bij sommige kan het beter. Als er gaten in de hygiënedeken zitten, is het goed deze te dichten en het risico van ziekte-insleep te verkleinen. Voor de pluimveehouder maakt de scan deel uit van de IKB-regelgeving. Voor bedrijven met uitloop komen er aanvullende vragen in de scan. Het ziekterisico is bij uitloop nu eenmaal groter. In de pluimveehouderij is dat aangetoond, in relatie tot vogelgriep. Deze sector is wat dat betreft ervaringsdeskundig.”_{Lees verder onder foto}Jan Workamp (62) heeft onder meer gewerkt als sectormanager pluimvee bij de GD, voor De Heus veevoeders en heeft hij veehouderijlessen gegeven in het MBO-onderwijs. - Foto: Koos GroenewoldTot slot. Neemt met dit plan de kans op AVP af in Nederland?“Ja, dat is zeker het geval. De optelsom hoeveel alle plannen samen bijdragen aan de procentuele vermindering van de kans op AVP, kan volgens mij niemand maken. De pluimveesector heeft een aantal opeenvolgende jaren te maken gehad met vogelgriep. Dan kun je bedrijfssituaties vergelijken en data analyseren. Met AVP is dat gelukkig niet het geval. Er is natuurlijk ook al veel gebeurd op preventiegebied. Denk aan waarschuwingsborden om geen etensresten achter te laten op parkeerplaatsen, flyers uitdelen, LNV heeft een preventieteam in het leven geroepen en een dubbele R&O van veewagens die terugkeren uit risicolanden. Tevens is er verruiming geregeld voor wilde-zwijnenbeheer, zoals de bewegingsjacht en het gebruik van een geluidsdemper.Mogelijk wordt nog meer gedaan op het gebied van vliegverkeer en toeristen. Stel dat iemand uit Vietnam op Schiphol landt met vlees bij zich. Het is nu eenmaal bekend dat mensen uit Aziatische landen soms vlees bij zich hebben. Het ministerie van LNV bekijkt hoe te voorkómen is dat dit vlees van reizigers vanaf Schiphol verder Nederland in komt. In het slechtste geval blijkt dit vlees besmet te zijn en wordt het ook nog eens opgegeten door wilde zwijnen of uitloopvarkens. Menselijk handelen vormt voor sommige gebieden, zoals de Veluwe, het grootste risico op insleep van Afrikaanse varkenspest.”POV tevreden over het preventieplanPOV-voorzitter Linda Janssen laat weten dat ze tevreden is over de gemaakte afspraken. Het was de eerste keer dat de varkenshouderij aan één tafel zat met provincies, LNV en terreinbeheerders. De varkenshouderij probeert al meer dan tien jaar afspraken te maken over wildbeheer. Maar ondanks afspraken tussen LNV en de varkenshouderij groeit het aantal wilde zwijnen alleen maar, betoogt Janssen. In dit plan is gezamenlijk met provincies en terreinbeheerders gekeken hoe de kans op insleep van AVP verkleind kan worden. Ook is meer begrip ontstaan over en weer en zijn de diverse partijen naar elkaar toegegroeid, zegt Janssen. “We gaan nu echt aan de slag samen en de resultaten worden gemonitord en indien nodig vindt bijsturing plaats. Elke partij heeft aangegeven volop mee te werken.”
Het resultaat is al zichtbaar, zegt de POV-voorzitter. Op plekken waar voorheen niet bejaagd mocht worden, mag dat nu wel, inclusief middelen die voorheen niet gebruikt mochten worden. Ook draagt de varkenshouderij haar steentje bij. Janssen: “We zijn blij met de afspraken om de wilde-zwijnenpopulatie risicogericht en gebiedsgericht te reduceren en met het draagvlak wat er voor deze aanpak bij provincies en terreinbeheerders is.”