Eén Europa, hoe lang nog?

Een interview met een professor ‘Europees denken’ komt dicht bij mijn gevoel: Europa en de euro zijn gedoemd te mislukken.Zondag 2 december zag ik een interview in het programma Buitenhof met de Engelsman John Gray, professor ‘Europees denken’. Over Europa, de euro en de crisis. Gray’s uiteenzetting over de huidige problemen, het ontstaan en de gevolgen was duidelijke taal. Het gezicht van Gerrit Zalm, directeur ABN Amro en de volgende spreker, werd er niet vrolijker op naarmate het gesprek met Gray vorderde. Hij zag het huidige Europa als een ‘droom’ van de politiek. Zijn stelling is: politici mogen niet dromen, dromen zijn voor mensen in de particuliere sfeer. Met deze uitspraak kwam hij heel dicht bij mijn gevoel dat Europa en de euro zoals mij vader placht te zeggen ‘een doodgeboren kindje met een waterhoofdje’ zijn. Met andere woorden: gedoemd te mislukken.Identiteit staat in de weg
De politiek droomt van een federale staat Europa net als de Verenigde Staten. Het verschil zit hem in hoe de VS zijn ontstaan en hoe Europa dan moet ontstaan. Amerika is gevormd uit staten die geen eigen identiteit hadden, allemaal bestonden uit immigranten en zeker geen eigen eeuwenoude cultuur hadden. Het huidige Europa bestaat uit staten die al eeuwen een eigen identiteit, cultuur en geloofsbelevenis hebben.Hoe is dit te verenigen in één staat zonder de eigen ‘waarde’ aan te tasten? Ieder lid van de Europese Unie heeft zijn eigen staatsvorm en eigen binnen- en buitenlands beleid en, nog erger, zijn eigen sociale en fiscale beleid. Maar de droom is één natie te zijn met één munt en met behoud van de eigen waarde, maar wel met wereldmacht. De droom van iedere ‘eurofiel’, of moet ik zeggen machtswellusteling.Europese Droom brokkelt af
We zien dat nu de bomen niet meer tot de hemel groeien hier niets anders uit voortkomt dan afgunst en ongelijkheid, maar vooral een deels bankroet van enkele staten, omdat hun mentaliteit duidelijk afwijkt van de mentaliteit van de bedenkers van de Europese Droom. Deze droom begon met de Benelux en daarna de ‘zes’. Toen ging het alleen nog over economie en onderlinge handel.Ik heb toen de Europese Unie met Midden- en Zuid-Europese landen moest worden uitgebreid mijn bedenkingen gehad, net als Gray. Hoe wil je van een rijk deel verwachten dat ze het arme deel versneld erbij trekken en blijven steunen? Dit bleek vorig jaar met het Polen-meldpunt. Een deel van de bevolking voelt zich terzijde geschoven door werkwillende Polen die hier de plaats innemen van onze werklozen. Of deze benadering al dan niet terecht is, het gevoel van onbehagen leeft. Hiermee start de afbrokkeling van de droom.Het feit dat de Grieken er in onze optiek op los geleefd hebben, evenals Berlusconi met zijn imperium, zet in Noord-Europa kwaad bloed. De wil om te blijven inleveren ten gunste van deze potverteerders brokkelt af. Hier komt nu de steunaanvraag van Spanje bij om even de nodige miljarden te storten om hun tekorten, mede ontstaan door wat wij de topvoetbalclubs van de wereld noemen, te dekken.Geen oorlog, wel onvrede
Dat de Europese Unie oorlog in Europa heeft uitgebannen, de graag gebruikte smoes van de politiek, is maar ten dele waar. We hoeven maar te denken aan de Balkan-oorlog na de val van de USSR. Als deze eurocrisis nog een poosje doorzet, zal geen oorlog ontstaan, maar wel onvrede, die zich zal uiten in demonstraties, relletjes en oproer. Geen oorlog, maar wel de nodige slagvelden, met gewonden en doden, zoals in iedere revolutie.Geschiedenis
Maar nu waarom ik ervan overtuigd ben dat de Europese Unie een doodgeboren kindje is met en waterhoofd. Dat is gelegen in de geschiedenis, het vak dat door veel scholieren als nutteloze tijdverspilling wordt gezien. Maar wie niet weet waar hij vandaan komt, zal nooit weten waar hij staat en nog minder waar hij heen gaat. Hier zit ook het manco  van onze politici. Zij hebben met deze grote EU het wiel weer willen uitvinden, de droom van veel grote (Europese) leiders vanaf de farao’s tot Stalin.De geschiedenis leert ons dat alle supermachten het nooit echt lang hebben volgehouden als er geen sterke dictator aan het hoofd stond met een goede betrouwbare legermacht om zowel de buitengrenzen als de interne vrede te bewaken. Laat ik teruggaan in de tijd. Dan zien we dat het machtige nationalistische Duitsland een kort leven beschoren was. Ook Napoleons Europa, bijeengeharkt met militair vertoon en de leus ‘Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap’ was geen blijvertje. En de Spanjaarden, eens heerser over een groot deel van de wereld (in Europa en Zuid-Amerika), waren ook gedoemd tot verval.Nog even eerder: Alexander de Grote, een groot heerser. Zijn bijeengeharkte gebieden, bestaand uit soevereine landen, vielen uiteen toen de militaire macht afnam. Ook de Romeinen, eens heerser van het Vaticaan tot de Rijn, vielen ten prooi aan destructie. Het laatste voorbeeld is het communistische bolwerk van de bolsjewieken, eens het door ons gevreesde Rusland met al haar fazalstaten, al dan niet bezet door de tsaar en Lenin/Stalin of later als oorlogsbuit ingelijfd. Deze grootmacht, die reeds eeuwen bijeen werd gehouden door een militaire macht van een despoot, kwam ten val door onvermogen en het feit dat alle voorheen soevereine staten hun kans schoon zagen om weer baas in eigen huis te worden.Provincies van Europa
Er is een gezegde: eigen volk eerst. Waarom zou dit met Europa niet gebeuren? Zolang er genoeg weelde wordt gegenereerd en de mensen nog geloven in ‘morgen wordt het beter’ willen ze wel een beetje van hun eigen ik inleveren, maar zo gauw ze het gevoel krijgen meer in te moeten leveren dan de ander, gaan ze de straat op. Dat geldt zeker in een open en democratische wereld als de Europese Unie.
Dit sombere scenario is volgens mij alleen te voorkomen door het economische, sociale en fiscale beleid centraal onder te brengen en dus de soevereine staten tot provincies van Europa te maken, meer uitvoerend dan sturend.Nivelleren en stroomlijnen
Iedere Europeaan die denkt dat de huidige droom werkelijkheid wordt voordat Europa bankroet is, is een notoire optimist die elke realiteitszin mist. Wil Europa niet ten onder gaan, dan zullen we volgens mij meer moeten doen aan Europese eenwording door zo snel mogelijk de inkomensverschillen tussen de landen te nivelleren, eenzelfde sociaal en fiscaal beleid invoeren en  alle elkaar overlappende en tegenwerkende burelen stroomlijnen. Doen we dit niet, dan geen we ten onder aan bureaucratie en te zware belastingdruk. Europa en zeker het Europa van voor 1989 wordt te duur om de concurrentie met de wereld aan te kunnen en dit betekent automatisch einde Europa, einde hoogconjunctuur.
Als we nog enkele jaren zo doormodderen in Brussel, maar vooral in de nationale parlementen, komen we op het punt dat de (ex-)ontwikkelingslanden als China en India ons via het IMF moeten helpen met kredieten, zoals wij hen hebben geholpen voor 2000 om onze handel te versterken met hun goedkope productie. Straks moeten zij hetzelfde doen om hun economie aan de praat te houden.
Gray liet zich ontvallen dat de Engelsen zoeken naar een mogelijkheid om de invloed van Europa op hun beleid te verkleinen of om zich meer op de buitenwereld te richten en het Europese navelstaren af te zweren. Deze Engelse politiek is ook niet nieuw. De Engelsen hebben vele eeuwen meer naar de wereld gekeken dan naar Europa.Na ons de zondvloed
Ik hoop met Gray dat we in 2025 dit stukje als zwartkijkerij kunnen versnipperen, maar net als hij ben ik er niet gerust op na alles wat tot ons komt en wat er door de politiek in de kruiwagen wordt gedumpt om het zo gemakkelijker voor zich uit te kunnen schuiven. De mentaliteit van de Zonnekoning, na ons de zondvloed, doet in vele lidstaten van de EU nog steeds opgeld, ondanks de grote uitdagingen waar we voor staan. Uitdagingen die meer van sociale dan van financiële aard zijn en daardoor nog moeilijker op te lossen.