Droogte redt aardappelseizoen niet

Hectareopbrengsten in Noordwest-Europa zijn matig tot gewoontjes. Er zijn veel meer aardappelen gepoot, de vraag is flink afgenomen; een lastig jaar.De Franse akkerbouwer Franck Martinache in Sebourg graaft een rug Agria’s uit. Mooie gave knollen, maar de grofte houdt niet over. Hij schat de opbrengst op zo’n 45 ton per hectare. Gezien de droogte die Noord-Frankrijk voor het derde jaar op rij teistert valt de opbrengst hem nog enigszins mee, maar het haalt het niet bij zijn streefopbrengst van 50 ton.De Franse akkerbouwer Franck Martinache voert een proefrooiing uit in zijn Agria's. Hij schat de opbrengst op zo'n 45 ton per hectare - foto: Martijn Knuivers.De oogst valt dus kleiner uit dan verwacht. Maar veel zal dat niet uitmaken, verwacht de akkerbouwer. Een krap aanbod zal de markt niet helpen als de vraag nog harder krimpt. Want of de aardappelopbrengst nu 95% of 90% is van het langjarig gemiddelde, nu door corona de vraag naar fritesaardappelen met 15% tot 20% is gekelderd, zijn er nog steeds veel te veel aardappelen.Dit kan nog wel eens twee jaar zo dooretteren, sombert Martinache, want een spoedig vaccin en snelle terugkeer van het oude leven met festivals, feesten en kermissen ziet hij nog niet gebeuren.Verwerking ingekaktMartinache kan hierin nog wel eens gelijk hebben. Feit is in ieder geval dat de verwerking van aardappelen door de lockdown en het afblazen van events een flinke knauw heeft gekregen. Ter illustratie, van maart 2020 tot en met juli 2020 verwerkte de Nederlandse fritesindustrie 1.242.400 ton aardappelen tot frites, blijkt uit de verwerkingscijfers van de VAVI.De consumptie van frites is nog meer gekelderdTer vergelijking: van maart 2019 tot en met juli 2019 was dat 1.553.300 ton aardappelen. Er is dus 310.900 ton minder aardappelen tot frites verwerkt. Let wel, verwerkt.De consumptie van frites is nog meer gekelderd, omdat een groot deel van de geproduceerde frites niet opgegeten is, maar is opgeslagen in vrieshuizen. De fritesindustrie moest namelijk de contracten wel respecteren, dus werden veel contractaardappelen toch maar tot frites verwerkt. Ondanks dat er geen afname voor was.Veel aangetast blad in Markies in Noord Frankrijk. Volgens adviseurs geen alternaria, maar aantasting door de lastig te bestrijden bonenspintmijt - foto: Martijn Knuivers.In België is het van hetzelfde laken een pak, aldus Romain Cools, secretaris van Belgapom. Cools verwacht dat het nog wel tot 2022 kan duren eer de aardappelmarkt weer op het niveau van voor de coronacrisis zit.Cools zegt dat de Belgische aardappelverwerking is gekrompen, maar minder sterk dan in omringende landen, omdat de Belgische aardappelverwerkers verhoudingsgewijs nog veel frites konden exporteren.Het is zonneklaar dat ook de Belgische fritesindustrie het zwaar heeftBoerderij kon het statement van Cools niet verifiëren aan de hand van harde cijfers. Boerderij vroeg de verwerkingscijfers van 2020 van de Belgische fritesindustrie op, maar Belgapom geeft deze pas in februari 2021 vrij. Alleen de verwerkingscijfers van 2019 zijn nu beschikbaar. Die zijn uitstekend, maar toen was corona nog geen item.Het is zonneklaar dat net als de Nederlandse verwerkers ook de Belgische fritesindustrie het zwaar heeft. De Belgische fritesfabrikant Bart’s Potato Company uit Vleteren bijvoorbeeld verkeert in financiële problemen en heeft inmiddels een beroep gedaan op de Wet op de Continuïteit van de Onderneming (WCO).NEPG: hoge opbrengstSommige telers hadden nog hoop dat de droogte alsnog voor een evenwicht in de verstoorde markt zou zorgen, maar de meest recente opbrengstschattingen maakten daar subiet een einde aan. Ferdi Buffen, directeur van het Duitse handelshuis Weuthen schatte laatst een EU5-opbrengst ergens tussen de 26 en 28 miljoen ton aardappelen.De North European Potato Growers (NEPG) zit zelfs nog iets hoger en raamt de aardappelopbrengst in Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk op 27,9 miljoen ton. Dat komt onder andere door het grotere areaal.Overal in Noordwest-Europa zijn de opbrengsten maar gewoontjes, maar er is overal wel meer uitgepoot - foto: Henk Riswick.In Nederland kromp het areaal iets (minus 2,4%) en in België en het Verenigd Koninkrijk bleef het areaal nagenoeg constant (+0,1 en +0,3%), maar in Duitsland en Frankrijk werden ondanks de oproep van diverse partijen flink meer poters de grond in gedouwd.In Duitsland werd in 2020 zo’n 3.700 hectare extra gepoot (+2%) en in Frankrijk 6.610 hectare, een toename van 4,5%. Over alle vijf landen steeg daardoor het aardappelareaal met 1,4%.Er waren toch gebieden die af en toe getrakteerd werden op buienOok blijkt de hectare-opbrengst minder slecht dan verwacht. Het was wederom droog, zeker in België, Noord-Frankrijk en Noordrijn-Westfalen, maar er waren toch gebieden die af en toe getrakteerd werden op buien. Zo viel in Belgisch Limburg in het laatste weekend van augustus 5 millimeter regen, tegen 50 millimeter in West-Vlaanderen.In Nederland werden bijvoorbeeld Flevoland en Noord-Holland toch geregeld van vocht van boven voorzien. Plekgewijs viel er zelfs ineens te veel regen. Gevolg van de karige neerslag zijn lage tot gemiddelde hectareopbrengsten. Echter in de regel wel hogere hectareopbrengsten dan in 2019 en 2018.Zo meldt het Belgische aardappelinstituut een iets lagere aardappelopbrengst dan het langjarig gemiddelde en ligt de hectareopbrengst in de proefrooicijfers van verwerker Aviko Potato in Nederland op het langjarig gemiddelde.Afland rooien in Duitlsland. De grond is er zo hard en droog, dat de vrachtwagen niet op het asfalt maar zelfs het land op kan - foto: Henk Riswick.De NEPG komt tot eenzelfde conclusie. België, Duitsland en Frankrijk plussen in 2020 ten opzichte van 2019, aldus de NEPG. In Nederland wordt eenzelfde hectareopbrengst verwacht en in het Verenigd Koninkrijk een iets lagere opbrengst. Over alle vijf landen resulteert dat in een 2,3% hogere hectareopbrengst dan 2019.Areaal en hectareopbrengst samen levert een 3,8% hogere totaalopbrengst in de EU-5 op dan in 2019 en een 6,7% hogere totaalopbrengst dan het langjarig gemiddelde. Kortom, een enorme bult aardappelen.Weinig hoop op goede marktprijsDe één na hoogste aardappeloogst ooit, een ingeklapte verwerking en een naderende harde brexit geven in ieder geval weinig hoop op een goede afloop van aardappelseizoen 2020-’21. Zeker wat betreft de financiële afloop van de vrije aardappelen.Het contractdeel voorkomt bij velen echte misère. De termijnmarkt noteerde vorige week voor aprillevering € 7 per 100 kilo. Dat is in feite de huidige marktprijs van € 3 met daarbij een beetje bewaarvergoeding.De één na hoogste aardappeloogst ooit, een ingeklapte verwerking en een naderende harde brexit geven weinig hoop op een goede afloop van aardappelseizoen 2020-’21 - foto: Henk Riswick.De Belgische telers Kim en Jo Biets verwachten in ieder geval weinig aan hun vrije overtonnen te verdienen. “De contractprijs is om uit de kosten te komen. De overtonnen zijn normaal gesproken om een inkomen te krijgen om van te kunnen leven .Ze noemen het nog een geluk dat ze niet blijven zitten met de overtonnen, maar dat de fritesfabriek de overtonnen van de vroege aardappelen nog meeneemt. Hetzelfde gaat op voor de Belgische teler Johan Watté. Voor hem staat de financiële afronding goeddeels vast.In die zin dat de eerste 37 ton per hectare op contract is verkocht voor € 18,80 per 100 kilo, levering juni. De volgende 2,5 ton per hectare wordt afgerekend op basis van termijncontracten. Daarboven zijn de aardappelen vrij.Harry Geling (63) heeft in Oploo (N-Br.) een akkerbouwbedrijf met 60 hectare. Daarvan bestaat 11 hectare uit fritesaardappelen - foto: van Assendelft Fotografie.Vijf keer beregend op zandgrondHarry Geling teelt op zandgrond Fontane-fritesaardappelen voor Aviko. Dit jaar pootte hij de aardappelen zonder specifieke reden relatief laat, op 25 april. “Het was wel een gunstige periode. De grond was goed bewerkbaar en prima vochthoudend.”

Het was op dat moment al droog en die droogte zette door. “Ik heb dit seizoen vijf keer beregend met grondwater; de eerste keer op 12 juni en de laatste keer op 11 augustus. Het ging telkens om 25 tot 30 millimeter. Op deze zandgrond is beregenen een must. In 2018 en 2019 heb ik nog vaker met de haspel op het land gestaan.”

Door te beregenen hield Geling de groei in het gewas en zorgde hij ervoor dat er op het eind geen doorwas ontstond. Al waren de meerkosten van dit beregenen – met dieselmotor – in totaal ruim € 8.000 voor 11 hectare.

Weinig regen
Veel regen viel er dit seizoen niet in Oploo. “De regen leek Oploo precies te mijden. Het waren telkens relatief kleine buien die weinig water brachten, terwijl 5 kilometer verderop een keer 49 millimeter op een dag is gevallen.”

Door het late poten doorstonden de aardappelen de hittegolf van begin augustus relatief goed. “Het gewas was duidelijk wat vitaler en stond mooi groen op het veld”, aldus Geling.

In het weekend van 11 september is het loof van de aardappelen doodgespoten. Eind deze maand verwacht Geling te gaan rooien. “Ik ben tevreden hoe de aardappelen erbij staan. Uit proefrooiingen blijkt een onderwatergewicht van 390 en de verwachte hectareopbrengst zal zo’n 65 ton zijn. Dat is iets bovengemiddeld.”

Wat dit jaar wel opvalt, zijn de grote verschillen in het aantal knollen per plant in het perceel. “In voorgaande jaren was er veel meer uniformiteit. Ik heb er niet echt een goede verklaring voor.”Franck Martinache in het Noord-Franse Sebourg is parttime akkerbouwer en parttime buitendienstmedewerker voor Aviko Potato Frankrijk - foto: Martijn Knuivers.Geluk gehad met de buienFranck Martinache in het Noord-Franse Sebourg is parttime akkerbouwer en parttime buitendienstmedewerker voor Aviko Potato Frankrijk. Zijn vader zit nog fulltime in het bedrijf. Ze telen 57 hectare industrieaardappelen, 35 hectare Fontane en 15 hectare Agria voor Aviko Potato en 7 hectare Lady Amarilla. Deze laatste gaan naar Portugal en Spanje voor chips.

Met dat laatste ras stopt hij waarschijnlijk, vanwege haar gevoeligheid voor droogte en hoge input van meststoffen. “Het is eigenlijk net zo’n juffertje als de Innovator.”
In het najaar neemt Martinache een maand vakantie op om op het eigen bedrijf en in loonwerk bij enkele telers aardappelen te rooien. Hij heeft daar een nieuwe vierrijge Grimme Varitron voor aangeschaft, ingeruild op een tweerijige Dewulf R3060. De rooier is gelijk ook de enige nieuwe machine op het bedrijf.

De rest van de inventaris bestaat uit oudere, maar wel goed onderhouden machines. Dat doet hij om de kosten laag te houden. Alleen de rooier dus elke vijf jaar nieuw. Deze moet in korte tijd 220 hectare rooien, en dan kan hij zich geen stilstand veroorloven.

Fontane 42 tot 45 ton
De Fontane brengt dit jaar 42 tot 45 ton per hectare op. Dat is eigenlijk 5 tot 8 ton te weinig. “Bij deze opbrengst schrijft de opbrengst nog net zwarte cijfers, maar het houdt niet over. En dat al voor het derde jaar op rij. De Agria’s zitten rond de 45 ton, met een owg rond de 420 gram.

“Ik ga voor kwaliteit in plaats voor de kilo‘s. bemest ze bewust iets schraal, zodat het owg wat hoger is en de knol wat steviger. Agria kan lastig te bewaren zijn, zeker als het owg wat lager is.

De Fransman had dit jaar nog enigszins geluk met de buien. Sinds 20 augustus 100 millimeter, nog net op tijd. Een collega enkele kilometers verderop kreeg nagenoeg niks, en noteert opbrengsten van rond de 35 ton.

Martinache slaat alle aardappelen op in kisten, bewust niet los. Hij heeft verhoudingsgewijs veel kleine percelen, en zo zijn de aardappelen in de bewaring beter te scheiden. Stel dat er een probleem is in een perceel, dan blijft dat probleem in die partij en infecteert het niet de rest van de box.Johan Watté teelt in Zwalm in de Vlaamse Ardennen 97 hectare Fontane fritesaardappelen - foto: Leo Tholhuijsen.37 tot 55 ton Fontane per hectare“Waar we nu naartoe gaan, is een van mijn beste percelen, er zijn er ook die een stuk minder goed staan”, zegt Johan Watté. “Dit hier is de beste grond, lichte leemgrond. Beter dan deze kun je hier niet hebben. Het is hier ook droog en heet geweest, maar begin augustus was al een behoorlijk deel van de knollen in de maat.”

Watté teelt in Zwalm in de Vlaamse Ardennen 97 hectare Fontane fritesaardappelen. Hij is enigszins positief gestemd over de verwachte opbrengst. “In augustus hebben we zo’n 75 millimeter water gehad. Waar het loof nog niet weg was, zijn de aardappelen behoorlijk gaan groeien.“

“Ik denk dat ik tussen 37 en 55 ton per hectare kan gaan uitkomen. Dit perceel 55 ton. In normale jaren ligt hier de top op 60 ton per hectare. Nu gemiddeld richting 50 ton per hectare. Ik denk 5 ton boven de 43 ton netto van 2019.”

Twee keer bodemherbicide spuiten
Watté plantte tussen 16 en 24 april. ” Over de opkomst van het gesneden pootgoed ben ik opnieuw tevreden. Snijden scheelt € 250/ha aan pootgoedkosten. Om de aardappels proper te krijgen, moest ik door de droogte op de helft van het areaal twee keer bodemherbicide spuiten.”

Watté twijfelt er niet aan of hij aan zijn contractverplichtingen kan voldoen. “Per hectare is 37 + 2,5 hectare gecontracteerd. Die komen er zeker. De kiemremming wordt nog wel een uitdaging. Zonder mechanische koeling moet ik ze goed houden tot in juni.”

Uitgaand van gemiddelde grondkosten van € 1.000 over alle hectares (eigendom, kort- en langlopende pacht) ligt de kostprijs bij Watté op € 5.850 per hectare.Geert Knottenbelt is farm manager op het Schotse landbouwbedrijf Luffnes Mains in East Lothian - foto: Boerderij.Aardappelen staan er prima bijDe Nederlander Geert Knottenbelt is farm manager op het Schotse landbouwbedrijf Luffnes Mains in East Lothian. Het bedrijf ligt aan het water, aan de Forth of Firth, een prachtige omgeving en goede grond voor aardappelen. Er is in deze hoek niet veel akkerbouw, op korte afstand beginnen de schapen. Op het bedrijf wordt 160 hectare aardappelen geteeld.

“We hebben in april droog en goed weer gehad, hoewel het wel koud was. In mei en juni is er nauwelijks regen gevallen, we hebben veel moeten irrigeren. Daarna kon je echter nauwelijks meer in de tuin zitten, wat wel prima weer was voor de knolvorming van de aardappelen. Phytophthora was wel een probleem in augustus. Hij heeft flink moeten spuiten.

Aardappelen tien dagen vroeger
Op dit moment ziet het gewas er prima uit, goede kwaliteit. Hij schat dat de aardappelen tien dagen vroeger zijn dan vorig seizoen. “Vorig jaar hebben we gemiddeld 52 ton per hectare kunnen oogsten, dit jaar komen we denk ik wel rond de 56 ton uit. Het verschilt wel erg, er zijn ook percelen met 48 ton.”

Het bedrijf teelt witte, rode en salade aardappelen, verschillende variëteiten zoals Maris Peer, Sylvana, Estima en Maris Piter. Afgelopen jaar zijn ze gestopt met fritesaardappelen.

We zitten te ver van de fabrieken vandaan en de contractprijzen waren niet goed genoeg.
“Ja, en dan de markt. Daar is dit jaar door corona veel te vroeg al te veel paniek veroorzaakt. De grote verwerkers gooiden de aardappelen overal maar neer waar ze ze kwijt konden. Het gaat de laatste tijd wat beter, fish-and-chipszaken en ook McDonald’s zijn weer deels open, maar je moet wel 45 minuten in de rij staan, dat helpt ook niet echt.”

“Wij telen de helft op contract; dat is dan met wat ze hier noemen de Medium Retail Price, geen vaste afnameprijs dus. Nee, over die markt kan ik me echt kwaad maken.”Frans Meerse (31) heeft in Lelystad (Fl.) een akkerbouwbedrijf met 32 hectare land. Daarvan bestaat 10,5 hectare uit tafelaardappelen - foto: Ton Kastermans Fotografie.Goed aardappeljaar in 12 uur weggespoeldFrans Meerse teelt op lichte klei voor Agrico de tafelaardappelrassen Chateau, Gourmandine en Cerisa. De aardappelen zijn bedoeld voor het specialiteitsegment van Albert Heijn.

Dit seizoen begon erg droog voor de teler. “De grond was vrij hard en qua bewerking kreeg ik de grond niet naar mijn zin.” Op 10 april besloot Meerse een eerste keer te beregenen en twee dagen later pootte hij de aardappelen. Daarna bleef het droog.

Chateau en Cerisa deden het goed, maar Gourmandine kwam wat lastig op gang. Het groeiseizoen verliep voorspoedig. “Eind mei stond er een mooie ‘pruik’ op. De onkruiddruk was wel hoog en we moesten een keer extra spuiten.”

In juni besloot Meerse door de aanhoudende droogte een tweede keer te beregenen. De teler lag echter nog steeds op schema. Ook tijdens de natte julimaand en de hittegolf van begin augustus.

Aardappelruggen een grote pudding
“Het zou een topjaar worden. De ruggen waren goed gevuld, de maatsortering mooi uniform. Ik was tevreden.” Na de hittegolf beregende Meerse op 12 augustus een derde keer. Amper twee dagen later werd zijn bedrijf getroffen door een zeer lokale wolkbreuk. “De boel verzoop gewoon, zelfs de sloten liepen over.”

In 12 uur tijd viel er twee keer 55 millimeter. Kort erna kreeg Meerse nog eens 10 en 30 millimeter op zijn dak. “De aardappelruggen waren doorweekt, het was een grote pudding. Met vrienden hebben we de dag erna sleuven gegraven om het water weg te laten lopen, maar het land herstelde slecht. Ook het wisselvallige weer daarna hielp niet. Daar ben ik een paar dagen ziek van geweest.”

Meerse gaat de aardappelen in het weekend van 18 september rooien, maar de oogst zal schraal zijn. Hij verwacht 30% oogstbaar product; 15 ton per hectare. Alleen Cerisa lijkt het iets minder slecht te doen.Thomas Küthen teelt 42 hectare Fontanes in het Duitse Kempen - foto: Henk Riswick.‘Dit jaar voorzichtig inschuren’Thomas Küthen (40) teelt 42 hectare Fontanes in het Duitse Kempen (Noordrijn-Westfalen). Naast Fontanes teelt Küthen 12 hectare asperges, die hij via huisverkoop en rechtstreeks aan restaurants afzet.

Daarbij staat er een kas van 1,3 hectare op het erf voor aardbeien die Küthen via huisverkoop en de groothandel afzet. Het voordeel van deze drie takken is de risicospreiding, wat in tijden van een onzekere afzetmarkt, dit jaar voor fritesaardappelen, prettig is.

Voor oogst 2020 verwacht Küthen een hectareopbrengst van ruim 60 ton voor zijn Fontanes. De kwaliteit doet niet onder voor andere jaren. Het onderwatergewicht zit op 420 gram. Küthen: “Ik heb liever een onderwatergewicht van 380 gram; het wordt straks dus voorzichtig inschuren.”

Vorst begin mei
De eerste Fontanes zijn eind maart gepoot en 27 augustus doodgespoten met Quickdown. Omdat het gebruik van Reglone is weggevallen heeft Küthen ervoor gekozen om 8 hectare Fontanes dit jaar voor te kiemen om zo de rijpheid naar voren te halen, als test. Ziektedruk was er dit seizoen nauwelijks, wel haalde de vorst begin mei het voordeel van vroeg poten onderuit.

De hittegolf in juli/augustus met dagen van 38 graden heeft voor veel stress gezorgd in het gewas, wat later in de bewaring ongunstig kan uitpakken. Maar dat is afwachten. De Fontanes zijn vijf maal beregend om de groei erin te houden, want er is vanaf april tot begin september tussen 30 tot 35 millimeter neerslag gevallen in Kempen.

De bodem neemt water goed op geeft Küthen aan, vergeleken met meer zanderige gronden, waardoor per keer beregenen 40 millimeter is toegediend. De grond is goed en de beregeningscapaciteit is hoog, waardoor de opbrengst altijd prima uitkomt. Omdat Küthen één bewaarschuur heeft wil hij zijn schuur jaarlijks vol met aardappelen hebben.

Ook voor oogst 2021 verwacht hij het aardappelareaal stabiel te houden. Küthen: “Als ik komend seizoen de kans zou hebben om 5 hectare extra te poten, zou ik dat doen, omdat ik de aardappelen dan tot mei 2022 kan bewaren. Voor die tijd is er hopelijk een goed verkoopmoment.”Louise Wright is aardappelteler in het noorden van Lincolnshire - foto: Boerderij.Minder angst voor een tweede golfLouise Wright is aardappelteler in het Noorden van Lincolnshire. Zij is ook lid van het Potato Forum van de National Farmers Union. De hoofdmoot bestaat uit tafelaardappelen, voornamelijk Melody, maar ook een beetje Lanorma en Sapphire.

Tijdens het poten was het al droog, daarna viel er iets regen. Dat resulteerde in een diep goed ontwikkeld wortelgestel. “Beregenen kunnen we hier niet, we zijn afhankelijk van regenval. Phytophthora zijn we dit seizoen niet tegengekomen, vanwege en het mooie weer en de strakke spuitintervallen.”

Het loofdodingsmiddel diquat is er niet meer. “We zijn daarom wat zuiniger geweest met kunstmest tijdens poten. Hierdoor sterft het gewas aan het einde wat sneller af. Een deel van de grond is goed doorlaatbare, kalkrijke grond, maar een ander deel bestaat uit keiharde kleigrond. Dat geeft een mooie blanke schil, maar laat poten en dus een late oogst kan problemen geven.“

Veel land huren
“We rooien pas als de schil huidvast is. Daarom liever wat schraler bemesten en genoegen nemen met een iets lagere opbrengst, dan lang laten uitgroeien met het risico op gebagger tijdens de oogst. Het is ook zaak het land niet te veel aan gort te rijden. We huren veel land. Omdat we willen groeien,