Dorp pakt dreigende leegstand aan

In het Brabantse Elsendorp bepalen inwoners zelf de toekomst van het buitengebied. 35 boeren en andere ondernemers in het buitengebied werken aan een plan om de dreigende leegstand tegen te gaan.In de gemeente Gemert-Bakel is al veel agrarische leegstand en in de nabije toekomst gaan nog meer boeren stoppen. De verwachting is dat een kwart tot een derde van de boeren in het gebied in 2030 is gestopt. Dat levert behalve lege schuren ook andere problemen op. Zo moeten ze ‘voetbalvelden vol’ asbest saneren, legt Willy Donkers van het Dorpsoverleg Elsendorp uit. Wethouder Anke van Extel – Van Katwijk spreekt van ‘een aandachtsgebied’. “Er moet wat gebeuren, je kunt er niet overal een Bed & Breakfast van maken.”Lees onderaan dit artikel: familie Swinkels sloopt varkensstal en start campingVersnelde verduurzamingEr speelt nogal wat in de intensieve veehouderij. In 2020 moeten bedrijven voldoen aan de emissie-eisen, wat voor een aantal het einde zal betekenen. Daarnaast is er de POV stoppersregeling voor varkenshouders, en de aanstaande sanering met overheidsgeld. Verder worden in Brabant per 2022 de milieumaatregelen strenger. En in 2024 moet niet alleen alle asbest zijn gesaneerd, in dat jaar stoppen ook de nertsenhouders. Daar bovenop komt dan nog het gebrek aan bedrijfsopvolgers.
_{Artikel gaat verder onder de tweet.}Willy Donkers vertelt over de proeftuin #elsendorp. Een pilotproject over #vab’s wat samen met @Brabant en @gemGemertBakel getrokken wordt. #kansenzienpic.twitter.com/e154TDtDd9— Anke van Extel (@ankevanextel) 13 april 2018WensenkaartAnderhalf jaar geleden werd in Elsendorp besloten tot een zogenaamde ‘proeftuin VAB’ (Vrijkomende Agrarische Bebouwing). De 1.150 inwoners staan bekend om hun gemeenschapszin. Boeren, burgers en buitenlui komen samen tot een visie voor dit gebied. Daarbij heeft het dorp het voor het zeggen.Het dorpsoverleg stapte er in op voorwaarde dat ze met één overheid te maken zouden krijgen. De gemeente en de provincie stemden daarin toe. De proef startte met een verkenning onder 100 deelnemers. Vijf maanden lang werden keukentafelgesprekken gehouden bij boeren en andere ondernemende bewoners van het buitengebied. Willy Donkers, projectleider Dorpsoverleg Elsendorp: “We wilden weten of boeren op een andere wijze verder willen, willen stoppen en er willen blijven wonen. Dit leverde een wensenkaart op voor de toekomst van Elsendorp.”‘Niet alle ondernemers hebben plannen om te gaan stoppen’Uiteindelijk doen er straks 35 ondernemers mee aan het project, van wie de helft geen boer is maar wel ondernemer met een agrarisch pand. Donkers: “Dat vinden we veel. Uit de gesprekken bleek dat niet iedereen in het project durfde te stappen, maar ook niet alle ondernemers hebben plannen om te gaan stoppen.”
_{Artikel gaat verder onder de foto.}Voorjaar in het buitengebied van Elsendorp. De komende jaren stopt hier naar verwachting een kwart tot een derde van de veehouders met het bedrijf. - Foto's: Van Assendelft FotografieLeefbaarheid en verduurzamingWensen met betrekking tot sloop, herschikking van het agrarisch gebied, nieuwe vormen van (agrarisch) ondernemen, asbest saneren, energieopbrengsten, waterbeheer, kwaliteit van wonen, werken en leven en recreatie zijn inmiddels in kaart gebracht en verwerkt in een concept-beleidsvisie. Proeftuin Elsendorp moet leiden tot een verbetering van de leefbaarheid en verduurzaming in het gebied.Op 12 maart tekenden het dorp, de gemeente en de provincie een samenwerkingsovereenkomst. De deelnemers zijn ingedeeld in clusters. Over enkele maanden moet er voor elk cluster een aparte samenwerkingsovereenkomst liggen van de ondernemers. Wie zijn handtekening zet, gaat voor het gemeenschappelijk belang, dat boven individueel ondernemersbelang op korte termijn wordt gesteld. Donkers: “De deelnemende ondernemers krijgen de vraag voorgelegd ‘wat ga je doen voor de gemeenschap?’ Het voordeel voor de deelnemers zit hem in vlottere procedures, minder rompslomp en minder kosten.”
_{Artikel gaat verder onder de tweet.}Willy Donkers (Dorpsoverleg Elsendorp), wethouder Anke van Extel – van Katwijk (gemeente) en gedeputeerde Erik van Merrienboer (provincie) ondertekenen samenwerkingsovereenkomst #proeftuin#Elsendorp. Het startpunt van de volgende fase. https://t.co/zxKXQbR54upic.twitter.com/DFe8OmGDp0— gemeenteGemert-Bakel (@gemGemertBakel) 12 maart 2018GewaardeerdTot nu toe wordt de werkwijze van de proeftuin gewaardeerd, aldus de organisatoren. De dorpsgemeenschap heeft echt de leiding. De gesprekken vinden plaats in het dorpshuis. Er komen nieuwe bestemmingsplannen. Maatwerk, in overleg met de burgers. De deur staat open voor functieverandering, ruil, et cetera. Een harde deadline is er niet, maar Donkers verwacht dat het binnen tien jaar is afgerond.‘Regels moeten dienstbaar zijn aan het collectief belang’Weinig vertrouwenDe overheid geniet weinig vertrouwen in het buitengebied. Dat bleek uit gesprekken met honderd ondernemende bewoners. Daarom moeten ambtenaren ‘meeveren’, aldus gedeputeerde Erik van Merrienboer (Ruimte en Financiën). “Er moet maximaal gebruik kunnen worden gemaakt van de ruimte die er binnen de regels is. Als dat meerwaarde voor Elsendorp oplevert, moeten we flexibel omgaan met knellende regeltjes. Regels moeten dienstbaar zijn aan het collectief belang.”De ruimte is volgens hem te halen uit de nieuwe Omgevingswet. Daarnaast is Proeftuin Elsendorp akkoord bevonden voor de Crisis- en herstelwet die de mogelijkheid biedt om duurzame projecten naar voren te halen.GebiedsfondsWilly Donkers van Dorpsoverleg Elsendorp legt uit dat gemeente, provincie en dorpsoverleg ieder garant staan voor eenderde van de kosten van in totaal € 90.000. Dit zijn vooral de kosten voor het inhuren van de bureaus. Inzet van ambtenaren is daar niet in meegerekend. Het dorpsoverleg wil die kosten op termijn terughalen uit een gebiedsfonds.ZLTO was alleen bij de startgesprekken van het project betrokken. Jacques Dings, bestuurder van de lokale ZLTO en zelf glastuinbouwer, hoopt dat er iets positiefs uit voorkomt. “Als ondernemer hoop je dat er nieuwe kansen komen. Het aantal agrariërs neemt af. Er moeten nieuwe activiteiten in het buitengebied komen, we willen niet dat het verloedert.”KettingreactieDings hoopt op een kettingreactie als de

schouders er onder gezet worden. “Er komt niemand met een zak geld, de initiatieven moeten vanuit de mensen zelf komen en de financiën ook. Dat is goed, want wie een initiatief neemt staat er ook achter.” Dings ziet het aanpassen van de bestemmingsplannen als een mogelijke hindernis.Familie Swinkels krijgt nieuwe mogelijkhedenJe krijgt kansen die je anders niet zou krijgen, meent Geert Swinkels. Samen met zijn vrouw Marijke, hun zoon Paul en schoondochter Jenna doen ze mee aan Proeftuin Elsendorp. Het doel: de leegstaande varkensstal ombouwen tot een camping.Het probleem met leegstaande stallen is dat je het wel wilt afbreken, maar dan niet zeker weet of je er ooit weer wat mag bouwen. “En dan ben je alles kwijt,” legt Geert Swinkels uit. Vandaar dat de familie de gebouwen lieten staan, in afwachting van nieuwe mogelijkheden. Die kwamen er dankzij het proeftuinproject. 
_{Artikel gaat verder onder de foto.}Familie Swinkels uit Elsendorp. Met vlnr Paul, Jenna, Geert en Marijke.VarkenspestIn 2001 stopten Geert en Marijke met de varkens, nadat in 1997 de stal geruimd was wegens varkenspest in de omgeving. Ze hielden zich bezig met het fokken van beren, maar door de veranderde regelgeving na de varkenspest werd dat erg moeilijk. Swinkels zag groots uitbreiden als enige andere optie, maar daarvoor vond hij de investeringen te groot.Na een paar jaar asperges kweken stopten Geert en Marijke met het boerenbedrijf. Beiden gingen in loondienst, de stallen bleven staan. “Een bewuste keuze voor de toekomst, daarom laten veel boeren hun stallen staan.” In 2011 begon zoon Paul als hovenier. De lege stallen zijn nu in gebruik als opslag. Geert laat zich inmiddels als vrije zelfstandige inhuren. “Er is werk genoeg.”CampingDe kampeervakanties die Paul en Jenna de afgelopen jaren hielden, bleken inspirerend. Jenna: “Wij gingen met de tent op vakantie en dachten: dat kunnen we thuis ook. Het is er mooi en er is ruimte. Ik heb ook een toeristische opleiding gedaan.” Ze ontwikkelden plannen voor een camping, met 60 ruime staanplaatsen. Dat alles in een landelijke uitstraling. Een gedeelte van de gebouwen moet ervoor verbouwd worden tot bijvoorbeeld een receptie en wasruimtes, enkele gebouwen worden gesloopt. Het moet ecologisch en milieuvriendelijk worden.Oude agrarische werktuigen wil Paul tentoonstellen. Ze willen workshops geven, in barbecueën bijvoorbeeld. Paul: “We willen dan ook graag met de gasten uitstapjes naar boeren in de omgeving maken, om ze dichter bij de boer te brengen en te laten zien hoe eten wordt gemaakt.”Mooie instapPaul: “Dat het project hier is gekomen, is een mooie instap.” Terwijl de werkgroep voortgang boekt met de plannen, weet de familie Swinkels al wat het straks wil gaan doen. Ze zetten groots in op de camping, waar Jenna zich mee gaat bezighouden. Paul blijft het hoveniersbedrijf erbij houden voor het inkomen, Marijke en Geert verlenen hand- en spandiensten naast hun werk. En dan op den duur ruilen ze van huis. Marijke: “De nieuwe generatie is aan zet.”GezamenlijkDe Proeftuin startte met een bijeenkomst in het dorpshuis, waarna er diverse keukentafelgesprekken en gesprekken met mensen uit de omgeving kwamen. Langzaam kregen de plannen vorm. Geert: “Met ons alleen of met de buurt, later met deskundigen van ZLTO er bij, het kadaster en ambtenaren van de gemeente, gespecialiseerd op recreatief gebied. Je zit gewoon ineens met alle partijen aan tafel. Het is gewoon beter om gezamenlijk iets op te willen zetten.”Het gebied is ingedeeld in clusters. Zo is er een gebied voor intensieve landbouw, voor natuurgerichte landbouw en voor recreatie en toerisme. De familie kon mooi aanhaken op het cluster voor recreatie en toerisme. Alle plannen in dit gebied worden samengevoegd.GenietenHet hele gebied moet op de kaart komen als fraaie plek waar je als toerist kunt genieten. De werkgroep Dorpsoverleg Elsendorp onder leiding van Willy Donkers werkt de plannen verder uit en gaat langs de instanties. “Dat handelen ze voor ons af,” legt Geert tevreden uit.Marijke: “Elsendorp is een beetje bijzonder. We lopen voorop als het gaat om gezamenlijke projecten. Postcoderoosprojecten voor zonnepanelen, buurtkracht.nl, de inzet van zorgteams, asbest verwijderen: wij doen het samen. Hier gaan mensen bij elkaar zitten om het samen op te lossen. Iedereen beseft dat je samen sterker bent.”