Deze maatregelen tegen hittestress bij varkens zijn hot

Hittestress is een belangrijk item in de varkenshouderij. Om de impact ervan te voorkomen of verminderen, zijn er meerdere opties.In het kort:84% van de bedrijven heeft hittemaatregelen genomenKoelen met nevel populairste maatregelLuchtvochtigheid monitoren bij nevelkoeling is van belangDe gevolgen van een hitteperiode achtervolgen de varkenshouder ook als de hitte weer is verdwenen. Tijdens een hitteperiode is er meer uitval van dieren en loopt de voerconversie op. Na enige tijd komen de naweeën, vooral op zeugenbedrijven: onder andere meer terugkomers, drachtproblemen en kleinere biggen. Een investering om de stal koel te houden is dan ook snel terugverdiend.Een groot aantal varkenshouders heeft de afgelopen jaren al geïnvesteerd in hittemaatregelen. Na een financieel goed 2019 hebben veel varkenshouders meer investeringsruimte en dat merken ook installateurs van koelingsinstallaties. In de eerste helft van 2020 was het een topdrukte, waarbij de installateurs de levering van de gewenste materialen voor koeling of de installatiewerkzaamheden van koelingsinstallaties nauwelijks konden bijbenen. Daarnaast zijn door de coronacrisis de benodigde materialen lastiger te leveren. Late beslissers vissen daarom soms achter het net.Hoeveel investeren varkenshouders in koeling?Uit een inventarisatie van Boerderij blijkt dat de investeringen per bedrijf nogal verschillen. De meeste bedrijven hebben tussen de € 5.000 en € 20.000 geïnvesteerd, en dat bedrag is nauwelijks beïnvloed door de bedrijfsgrootte. Wie nog wil investeren, denkt aan bedragen tussen € 1.000 en € 5.000 per bedrijf. Van de bedrijven die nog plannen hebben om te investeren in hittemaatregelen, is 37% van plan om een systeem met nevelkoeling aan te leggen.Van de varkenshouders die de enquête van Boerderij over hittemaatregelen hebben ingevuld, heeft 84% maatregelen getroffen tegen hittestress. Ruim meer dan de helft heeft deze investering in de laatste drie jaar gedaan. Varkenshouders hebben vooral geïnvesteerd in een installatie met nevelkoeling.Van de bedrijven die hittemaatregelen hebben getroffen, heeft 65% geïnvesteerd in een vernevelingsinstallatie voor de luchtinlaat of het grondkanaal. Daarnaast heeft 29% gekozen voor voeraanpassingen en op 17% van de bedrijven is er gekozen om minder dieren per hok te houden tijdens de hitteperiode. Voor 67% van de bedrijven bleken tijdens de laatste hitteperiode de genomen maatregelen afdoende te helpen.Als er geen maatregelen getroffen zijn, geeft 40% aan dat de stal voldoende koel is door isolatie, spouwmuren of grondbuissysteem. 17% van de varkenshouders geeft aan dat er geen goede oplossing mogelijk is en 12% geeft aan dat er geen budget is om maatregelen te treffen.Een warmtewisselaar in de luchtinlaat is een duurder, maar geavanceerder systeem om de varkensstal te koelen. - Foto: Bert JansenWat kost een vernevelingsinstallatie?“Met een investering van € 5.000 in een hogedrukvernevelingsinstallatie die buiten voor de luchtinlaat geplaatst wordt, kan een varkenshouder een stal van 2.000 vleesvarkens de inkomende lucht zeker met 8 graden koelen”, geeft Eddy Cornelissen van Cornelissen Systems aan. Hij benadrukt dat de luchtvochtigheid daarbij wel een rol speelt.Cornelissen haalt de onderdelen veelal uit Italië, wat de installatie wel duurder maakt dan met Chinese onderdelen. Maar de installateur kiest liever voor kwaliteitsonderdelen die langer meegaan en ook te vervangen zijn.Dennis van Ingen van Hittestress.nl, een onderdeel van TS Group Holland, deelt de mening van Cornelissen. Hij adviseert bedrijven om vooral te investeren in een systeem met maximale koeling en niet te bang te zijn om meer te investeren.Voor elk bedrijf en elke stal maakt Van Ingen een plan op maat. Daarbij kan de hogedrukverneveling die juist in of na de luchtinlaat geplaatst wordt, de binnenkomende lucht maximaal 12 graden koelen. “Met verneveling na de luchtinlaat, in de laminaire luchtstroom, schakel je de windinvloeden van buiten uit, waardoor er meer koelcapaciteit ontstaat”, aldus Van Ingen.Volgens hem moet een gemiddelde varkenshouder rekenen op een investeringsbedrag tussen de € 10.000 en € 25.000 voor een complete hogedruknevelinstallatie aangelegd en al. “Dan praten we wel over een compleet systeem met regelkast, pompen, sensoren, nozzles, extra ventilatoren en monitoring van temperatuur en luchtvochtigheid.”8 tips voor nevelkoelingBepaal het aantal nozzles op aantal en soort dieren en het gewicht in de stal.Begin op tijd met koelen, voordat beton en mest zijn opgewarmd.Automatiseer het nevelsysteem, zodat deze op tijd aan en weer uit wordt gezet.Kies voor een puls/pauzesysteem op basis van temperatuur en luchtvochtigheid.Pas op voor legionellabesmetting, maak gebruik van een virusfilter of uv-lamp.Plaats de buitenvoeler / sensor op de juiste plaats (achter de koeling en niet in de zon).Plaats een meter voor relatieve vochtigheid in de stal.Liefst nevelinstallatie in de inlaat monteren en niet buiten, om weersinvloeden te beperken.Van Ingen maakt een hitteplan op basis van aantal en soort dieren in de stal, in plaats van lengte en inhoud van de stal in combinatie met de maximale ventilatiecapaciteit. Dit omdat de stal, het beton en de mest ook opwarmen. “Zorg dat je een installatie aanschaft die bij 40 graden buitentemperatuur ook nog functioneert, zodat je investering niet nutteloos is geweest”, aldus Van Ingen.Het is ook mogelijk om hogedrukverneveling in de afdelingen te monteren. Ramzy Yousef van Agromax is van mening dat koeling bij de dieren meer effect heeft en noemt richtbedragen tot € 5.000 voor een stal van 1.200 vierkante meter. Wel waarschuwt hij dat de installatie nooit constant mag draaien en de installatie op een klimaatcomputer aangesloten moet worden om de luchtvochtigheid te controleren en boven 80% luchtvochtigheid moet stoppen met koelen.Risicomanagement luchtvochtigheidHogedruknevelkoeling is een eenvoudige manier om de temperatuur in varkensstallen af te laten koelen met een relatief lage investering. Een dergelijke installatie kan ook risico’s met zich meebrengen als de luchtvochtigheid in de stal te hoog wordt. “Een goed klimaatmanagement door te meten is dan ook van groot belang”, geeft klimaatspecialist Frans Lemans aan.Hittestress bij varkens openbaart zich niet alleen bij een hoge temperatuur, maar ook bij lagere temperaturen en een hoge luchtvochtigheid. “Als het buiten 32 graden is met een luchtvochtigheid van 40% en je gaat met pad- of nevelkoeling terug koelen naar 28 graden met een luchtvochtigheid van 85%, geeft de temperatuurmeter 5 graden lager aan, maar hebben de varkens wel meer hittestress.Niet alleen de temperatuur is een graadmeter van hittestress, ook de luchtvochtigheid is van groot belang.Airco als koelingWil je als varkenshouder een geavanceerder systeem voor koeling dat minder risico met luchtvochtigheid met zich meebrengt, dan is een warmtewisselaar in de luchtinlaat een optie. Om het water in de wisselaar af te koelen, worden koudwatermachines, ook wel chiller of airco genoemd, geplaatst. “Zeker voor het koelen van de dek- en kraamstal is het gebruik van deze chiller ideaal”, aldus Mischa Hermkens van Inno-plus.Hij signaleert dat hiermee de binnenkomende lucht eenvoudig van 35 graden naar een afdelingstemperatuur van 23 graden teruggebracht kan worden. Doordat de luchtvochtigheid van de binnenkomende lucht fors daalt, voelt het prettiger aan voor de dieren.Het investeringsbedrag is fors, dat ligt voor een bedrijf met 1.000 zeugen op € 90 per zeugenplaats, voor 2.000 zeugen is dat € 75 per zeugenplaats. Hermkens heeft berekend dat de terugverdientijd onder de tien jaar ligt. Naast de voordelen van een goede koeling in de stal voor de dieren en een productie die op peil blijft, is het voor medewerkers in de stal ook prettiger werken.Met een chiller breng je de luchtvochtigheid van de binnenkomende lucht naar beneden. - Foto: Bert JansenVoeraanpassingen als hittemaatregelEen belangrijke strategie om hittestress te voorkomen is het verlagen van de voergift. Biggen en vleesvarkens zetten namelijk ongeveer de helft van de door het lichaam opgenomen energie (het voer) om in warmte. Bij zeugen is dit percentage zelfs wat hoger.

Van de varkenshouders die Boerderij heeft ondervraagd, heeft 30% voeraanpassingen gedaan tijdens een hitteperiode en 10% is nog van plan hiermee te starten. Naast minder voer tijdens de hitteperiode kan er ook gekozen worden voor aangepaste voertijden, vitamines over het voer strooien, brijvoer met meer – en gekoeld – water of een speciale zomerbrok met een aangepaste eiwit-vetverhouding. Overleg met een voerspecialist over welke voeraanpassingen op het bedrijf toepasbaar zijn.