Celgetal vraagt actie; droogzetrichtlijn leidend

Het licht oplopende tankcelgetal is reden voor waakzaamheid en strak volgen van de droogzetrichtlijn. Nieuw onderwerp van discussie is droogzetten op kwartierniveau.Mastitiskiemen zijn altijd en overal aanwezig. Dat is een gegeven waarmee veehouders moeten omgaan. Het verlagen van de besmettingsdruk en het verhogen van de weerstand helpen om de zaak beheersbaar te houden. Dat is de laatste jaren heel goed gelukt. Zelfs na de introductie van selectief droogzetten in 2012 bleef het celgetal maar dalen. “Het antibioticagebruik is met 65% gedaald ten opzichte van 2013”, zegt Christian Scherpenzeel, uiergezondheidsdeskundige, dierenarts en hoofd rundveedierenartsen bij Royal GD. “Een enorme prestatie van de melkveesector.”De laatste twee jaar lijkt daar echter een kentering in te komen. In 2018 werd met 173.000 (cellen per milliliter melk) het laagste gemiddelde tankcelgetal bereikt in Nederland. In 2019 klom dat echter weer op naar 176.000. Over 2020 stelde Qlip een celgetal van 182.000 vast.“Dat is geen dramatische toename, maar we moeten er samen voor zorgen dat dit niet uit de hand loopt”, stelt Otlis Sampimon, Area Veterinary Manager bij Zoetis._{Tekst gaat verder onder de tabel}Het tankcelgetal heeft een zeer gunstige ontwikkeling doorgemaakt ondanks de introductie van selectief droogzetten. De laatste twee jaar lijkt het tankcelgetal echter iets op te lopen.Tekort jongvee en warme zomers spelen rolVerschillende factoren spelen een rol in deze lichte toename van het tankcelgetal. Een daarvan is de leeftijd van de koeien. Oudere koeien hebben nu eenmaal een iets hoger celgetal dan vaarzen of tweedekalfs dieren. De gemiddelde leeftijd is in de periode 2018-2020, met twee maanden gestegen naar 4 jaar en 9 maanden, zo blijkt uit cijfers van de CRV-jaarstatistieken.De koeien zijn mogelijk wat gezonder geworden, maar ook speelt mee dat er weinig jongvee op de bedrijven aanwezig was. In de jaren 2016 en 2017 is er flink gesneden in de jongveebezetting om binnen de fosfaatreferentie zoveel mogelijk koeien te kunnen houden. Ook ontkwamen veel boeren niet aan selectie onder de koeien. Toen zijn veel celgetalkoeien opgeruimd. Sampimon: “Dat er nu te weinig vervanging is, kan betekenen dat koeien met een hoog celgetal of een chronische infectie, die normaal vervangen zouden worden, langer blijven lopen omdat er geen nieuwe vaars klaar staat.” Scherpenzeel deelt die mening en voegt toe: “Door het langer aanhouden van deze chronisch geïnfecteerde koeien neemt de besmettingsdruk op het bedrijf naar de overige gezonde koeien ook weer toe.”Naast de leeftijd van de koeien speelt ook het weer een rol. De laatste zomers zijn erg warm geweest, zeker nde zomer van 2020. De hittestress die de koeien ervaren, heeft effect op de weerstand van de dieren. Niet zozeer tijdens de warme periode zelf, maar ook in de periode daarna. Je ziet dan problemen opduiken op gebied van klauwen, vruchtbaarheid, maar zeker ook uiergezondheid. Scherpenzeel: “Dan zien we met name infecties met omgevingskiemen als E. coli en Klebsiella.”Het celgetal van de geleverde boerderijmelk loopt licht op, zo blijkt uit cijfers van Qlip. Dit is een trendbreuk met de voorgaande jarenlange daling. - Foto: Hans PrinsenKoeien worden ouder, mede door een lage jongveebezetting. Mogelijk worden chronisch geïnfecteerde koeien daardoor langer aangehouden. - Foto: Bert JansenLicht toenemend celgetal vraagt actieDe lichte toename van het tankcelgetal is reden voor waakzaamheid, aandacht en ook actie. “Wij werken al verschillende jaren met het traject MAX 10”, zegt Sampimon. Het is een hulpmiddel dat via de dierenarts op het erf wordt gebracht en waarbij alle factoren van de droogstand in kaart worden gebracht. “Het is er op gericht dat het aantal nieuwe infecties maximaal 10% is. Dat wil zeggen dat maximaal 10% van de dieren die met een laag celgetal de droogstand zijn ingegaan, na afkalven een verhoogd celgetal mogen hebben.”Eenmaal in lactatie is het belangrijk dat een verhoogd celgetal snel wordt opgespoord en aangepakt. Scherpenzeel: “Hoe sneller je erbij bent, hoe beter het is. Ook daar speelt de leeftijd van de koe een rol. Hoe jonger het dier, en hoe korter de infectie aanwezig is, des te groter is de kans op genezing. Je moet je dus altijd afvragen of de prognose, ofwel de slagingskans, van de behandeling goed is.”Een precieze behandeling kan dan ook niet zonder bacteriologisch onderzoek met antibiogram. Met een aangetoonde ziekteverwekker en gevoeligheid, weet je wat je doet. Als een koe wel geneest, geen vlokken meer in de melk, maar bacteriologisch gezien niet helemaal schoon is, bestaat de kans dat het dier chronisch geïnfecteerd raakt. Zo is S. aureus bijna altijd wel aanwezig in elke koeienomgeving. Juist deze mastitisverwekker laat schommelingen zien in het celgetal. Het is een permanente bron voor infectie en zulke uitbehandelde of onbehandelbare koeien moeten eigenlijk het veld ruimen.Alleen geïnfecteerd kwartier droogzetten met antibiotica?Een ander fenomeen dat op dit moment in de uiergezondheid speelt is de discussie over droogzetten per kwartier. Nu wordt, volgens de richtlijn, een koe met een celgetal lager dan 50.000 cellen per milliliter melk, of een vaars lager dan 150.000 cellen per milliliter melk, drooggezet zonder antibiotica. Dat is leidend.Christian Scherpenzeel: ‘Nog vooral wetenschappelijke discussie’Wanneer een veehouder een koe mét droogzetantibiotica behandelt, gaat in alle vier kwartieren een injector. In veel gevallen is er echter maar één kwartier geïnfecteerd, dus zou het kunnen volstaan om alleen dat kwartier met antibiotica te behandelen.“In het licht van het oplopende celgetal is dit niet iets wat breed in te voeren is. Het is nog vooral onderwerp van (wetenschappelijke) discussie in de zoektocht naar een mogelijk nog verdere verlaging van het antibioticagebruik, zonder toename van het risico op mastitis”, zegt Christian Scherpenzeel, uiergezondheidsdeskundige, dierenarts en hoofd rundveedierenartsen bij Royal GD.Betsie Krattley: ‘Vooral bioboeren hebben interesse’Betsie Krattley, dierenarts bij Universitaire Landbouwpraktijk (ULP) Harmelen, merkt dat er veehouders zijn die interesse hebben om droogzetten op kwartierniveau te implementeren op hun bedrijf. “Vooral de bioboeren hebben er interesse in, maar als dat soort dingen succesvol is, zie je vaak dat reguliere bedrijven ook interesse hebben.” Ze geeft aan dat koeien bij verhoogd celgetal op de laatste mpr (melkcontrole) nu nog alle vier kwartieren droog gezet worden met antibiotica, omdat er een kans is dat er inmiddels ook een ander kwartier geïnfecteerd is. “Hoe ouder de mpr op het moment van droogzetten, hoe minder nauwkeurig, dus dan is het inderdaad verstandig alle vier kwartieren droog te zetten met antibiotica. Maar als je een week voor droogzetten onderzoek doet ben je al veel beter bezig en kun je het risico verkleinen”, oppert Krattley. Voorwaarden zijn dan wel nauwkeurige diagnostiek en een lage infectiedruk op het bedrijf.Scherpenzeel is ook voorzichtig. “Als één kwartier een verhoogd celgetal heeft, zou het kunnen zijn dat de andere drie kwartieren op dát moment wel een laag celgetal hebben, maar die zouden ook een hogere vatbaarheid kunnen hebben voor infectie. Het wetenschappelijke bewijs voor deze onderlinge afhankelijkheid is echter dun.”Otlis Sampimon: ‘Alleen onder deskundige begeleiding’Otlis Sampimon, Area Veterinary Manager bij Zoetis, is positief over het idee, maar ook hij is voorzichtig. “Als je dit wilt doen, moet je over een zeer recente en goede celgetalmeting beschikken.” Een vierkwartierenschaal-test (CMT) is dan zeker ontoereikend. De vloeistof slijmt pas bij een celgetal van 350 à 400.000 cellen per milliliter melk. Een nauwkeuriger celgetalmeting is dan nodig. “Daarnaast zou ik de kwartieren die niet behandeld worden met antibiotica, altijd beschermen met behulp van een teatsealer. En dan nog zou ik het alleen uitproberen, onder deskundige begeleiding, op bedrijven die al een uitstekende uiergezondheidsstatus hebben. Want er zit wel degelijk risico aan deze manier van werken.”Er wordt nagedacht over de mogelijkheid om bij droogzetten alleen het kwartier met verhoogd celgetal te behandelen en de overige kwartieren te beschermen via een teatsealer. - Foto: Henk Riswick