‘Boer niet de schuld geven’

Boeren de schuld geven van allerlei milieuproblemen is veel te makkelijk, vindt Roos Vonk. Ze vindt het terecht dat boeren daar zat van zijn.Boeren zitten klem tussen lage marges, milieuregels en burgers die meer dierenwelzijn willen maar zelf alleen op de prijs letten. Alleen door schaalvergroting kunnen ze het hoofd boven water houden. Maar op termijn heeft dat veel ongewenste gevolgen voor milieu, natuur, klimaat en volksgezondheid (fijn stof, dierziekten). Alles in de natuur grijpt in elkaar, boeren weten dat als geen ander. Een voorbeeld: een landschap met een monocultuur van raaigras trekt veel ganzen en weinig weidevogels, vlinders en bijen. Omdat die weer een rol spelen in de hele ecologische keten (inclusief akkerbouw), heeft dat desastreuze gevolgen.‘Eerste verantwoordelijkheid ligt bij overheid, supermarkt en consument’Boeren creëren die situatie, maar de eerste verantwoordelijkheid ligt bij overheid, supermarkt en consument. Als consumenten meer willen besteden aan milieu, klimaat en dierenwelzijn, kunnen boeren meer verdienen per dier, dus minder dieren houden en milieu- en diervriendelijker werken. Grondgebonden veehouderij kan weer de standaard worden. De boer wordt dan weer iemand die dichtbij de natuur staat; die voor ons eten zorgt en bij wie dieren naar hun eigen aard kunnen rondscharrelen. Iemand waar burgers blij mee zijn en trots op zijn.Ander prijsbeleidDat begint met erkennen dat verdere industrialisering en opschaling niet de oplossing is. Alleen een ander prijsbeleid en verdienmodel kan een duurzame veesector aantrekkelijk maken, waarin ook weer plaats is voor het kleinschalige gezinsbedrijf. Dat dit nog niet is gebeurd komt door:de banken, die boeren opjutten om op te schalen;de politiek van CDA en VVD, al tientallen jaren is gericht op korte termijn, lapwerk en schaalvergroting waardoor kleine bedrijven omvallen; de supermarkten, die lage prijzen afdwingen.Als boeren gezamenlijk optrekken voor hogere marges, bijvoorbeeld binnen LTO, kunnen ze een sterkere vuist maken tegenover supermarkten en zeggen: wij willen een dier- en natuurvriendelijker productie, dus moet de prijs per product omhoog. Nederland kan vooroplopen in het afbouwen van vervuilende productie en het ontwikkelen van innovaties, zoals plantaardig vlees en zuivel. Die ontwikkeling is al gaande, kijk naar de internationale opmars van de Vegetarische Slager.Nieuwe producten en productiewijzenDoor de klimaatcrisis en groeiende betrokkenheid bij dierenwelzijn, zullen in de veesector uiteindelijk minder dieren per boer mogelijk zijn. Er zullen boeren moeten afbouwen of omschakelen, en de staat zal hen steeds minder makkelijk compenseren voor ontwikkelingen die ze konden zien aankomen. ‘Met politici kun je onderhandelen, met natuur en klimaat niet.’In plaats van die ontwikkelingen af te wachten, kunnen boeren zelf initiatieven nemen en zich, met hulp van banken en supermarkten, richten op nieuwe producten en productiewijzen. Met politici kun je onderhandelen (ook over importheffingen op goedkoop vlees uit het buitenland), met natuur en klimaat niet. Je kunt niet tegen de insecten zeggen: we hebben een plan voor 2050, dus wachten jullie nog even met uitsterven. Of tegen de extreme weersomstandigheden die bij klimaatverandering horen: als wij beloven om minder koeien te houden, gaan jullie dan iets minder tekeer?Helden van de samenlevingBoeren weten dat je geen deal kunt sluiten met het klimaat. Het is aan hen om nu te zeggen: het roer moet om; wij willen met banken, supermarkten en beleidsmakers aan tafel om een koerswijziging te bespreken; wij willen voedsel maken met meer aandacht voor natuur en de eigen aard van dieren, en dat kan alleen als we uit deze impasse van te lage marges worden verlost. Als boeren dat doen, zijn ze straks niet meer de boosdoeners maar de helden van de samenleving.