Bodem ontzien en verrijken voor oogstzekerheid

Vroeg rooien en niet-kerende grondbewerking zijn belangrijke maatregelen waarmee de gebroeders Vedelaar de bodemgezondheid in ere houden.Als je in een gortdroog jaar als 2018 toch fatsoenlijke opbrengsten van je percelen haalt, is dat het gevolg van een aantal gunstige factoren. Deels zijn dat gelukkige omstandigheden, maar zelf kun je ook veel doen om je bedrijf weerbaar te maken of houden tegen weersextremen.Dat blijkt uit de ervaringen van Joop Vedelaar, die met zijn tweelingbroer Gerard in maatschap akkerbouw en loonbedrijf Gebroeders Vedelaar aan de Zuidwesterringweg in Nagele runt. “Dit is een mooie locatie. Onze grondsoort is goed opdrachtig, na elke 300 meter ligt een sloot en bij elk perceel hebben we een bron”, doet Vedelaar, die zelf op de tweede boerderij bij Emmeloord woont, de vochtvoorziening uit de doeken. De basis is goed.De haspel op een gewas zetten is, zeker vergeleken met minder fortuinlijke collega’s in het land, zo gepiept. Alle percelen zijn gedraineerd voor de eventuele afwatering. “We hebben het goed voor elkaar hier, maar bodemgezondheid krijgt bij ons ook veel aandacht. Ik ben ervan overtuigd dat planten beter groeien in een goede structuur.”Joop Vedelaar bekijkt de structuur van de grond waar een groenbemester is ondergewerkt. Bodemgezondheid is een groot goed op akkerbouwbedrijf Vedelaar. - Foto's: Ruud PloegBewust vroeg leverenMet een pakket aan maatregelen probeert Vedelaar zijn bodem zowel te ontzien als te verrijken. Dat begint met een vroege teelt, zodat er tijdig kan worden geoogst. “20 jaar geleden waren de kavels op 1 november leeg. Nu niet meer. De machines zijn erop gemaakt om nog laat te kunnen oogsten. Dus de keuze voor extra kilo’s of het gemak van later oogsten, omdat het beter uitkomt, is verleidelijk.” De bouwplannen in de akkerbouw zijn in die jaren getransformeerd van eenvoudig naar complete groenteteelten, ziet Vedelaar. “Iedereen zoekt een manier om geld te verdienen. Gewassen als peen en knolselderij worden laat gerooid. Dat scheelt koelkosten. Voor de grond is het echter allemaal niet zo goed.”Veel klanten kiezen voor late levering van bieten, wij gaan voor de vroegOm grenzen te bewaken, is 10 november voor Vedelaar een belangrijke datum. Dan probeert hij de kavels leeg te hebben. Dat past wat arbeidsfilm betreft ook beter bij het loonwerk; dat vindt vaak later in het seizoen plaats. “Veel klanten kiezen voor late levering van bieten, wij gaan voor de vroeg”, illustreert hij.De vrije fritesaardappelen groeiden goed bij Vedelaar, ondanks de droogte.Snel schakelenKeuzes die makkelijk gemaakt zijn, want de broers zijn het eigenlijk altijd eens. “Dat is het mooie van ééneiige tweeling zijn; we zitten heel erg op dezelfde golflengte. We denken over de meeste dingen hetzelfde en werken vloeiend samen.” De lijnen zijn kort in dit bedrijf, overleg vindt de hele dag door plaats binnen het team van medewerkers.Terwijl zijn trouwe viervoeter – die hem liefst overal volgt – in de mand ligt te snurken, reflecteert Vedelaar er aan de kantinetafel lustig op los. De drukste periode van het seizoen zit er eind november wel op. De tijd van machines schoonmaken, onderhoud en winterklussen als pootgoed sorteren is begonnen. Dat geeft ruimte voor andere dingen.
Als de grootste oogstdrukte voorbij is, wordt het tijd om de machines schoon te maken en ouderhoud te plegen.De woelpoot wordt toegepast bij niet-kerende grondbewerking.Ook de spitmachine is een manier om grond te bewerken in een niet-kerend systeem.Praktijk is leidendVedelaar is een kritisch ondernemer en zoekt verklaringen voor wat hij ziet. Die zoekt hij vooral bij zichzelf en bij collega‘s. De eigen praktijk is dus leidend. En collega’s ziet hij volop dankzij de loonwerktak van het bedrijf. “Biologisch, gangbaar, we komen overal. Dan zie en leer je zoveel.”Vedelaars uien zijn een slag kleiner, maar toch goed gelukt. Een schril contrast met minder fortuinlijke collega's. "Terwijl iedereen zich 300% inzet."Met de meeste van de vele onderzoeken die worden gedaan, heeft hij niet zoveel. “De een zegt dit en de ander dat, maar het plaatje is nooit compleet. Want elke situatie is anders, dus moet je per bedrijf bekijken. En op je eigen bedrijf dingen uitproberen.” Ploegloos boerenVroeg oogsten betekent dat het land vroeg winterklaar kan worden gelegd. Dat geeft de bodem rust. Wat ons brengt op een andere belangrijke maatregel: niet meer ploegen. “Zo houd je de natuurlijke gangen die wormen en dergelijke in de bodem maken in stand. Dat is dus goed voor de structuur. Het stimuleert de opdrachtigheid, waarmee je de opbrengstpotentie verhoogt. Ook maakt niet kerend werken de grond steviger, waardoor je minder inspoort.”Wormen heeft Vedelaar graag in de grond, ze zorgen voor een goede structuur.Investeren in grondbewerkingsmachinesVedelaar woelt of spit de grond, in plaats van dat hij ploegt. Hij experimenteert met het onderwerken van de groenbemesters. “Graag zou ik meer investeren in grondbewerkingsmachines. Maar zolang de overheid ons geen zekerheid geeft over de toelating van glyfosaat, koop ik helemaal niks. Ik ga geen € 60.000 neerleggen voor een machine die over 2 jaar weer bij het oud ijzer kan. Zonder glyfosaat vervalt de niet-kerende methode, zelfs ecoploegen wordt dan lastig. Dat zou jammer zijn, omdat het bodemleven en de structuur nu juist goed zijn. Maar je moet je onkruid wel kwijt kunnen. ” Overige maatregelenNaast vochthuishouding, vroege teelt en zo weinig mogelijk grondbewerking, noemt Vedelaar deze maatregelen voor een gezonde bodem en dus teelt: Veel drijfmest gebruiken, dat is goed voor de bodemkwaliteit. Natuurlijke vijanden een kans geven door zo weinig mogelijk insecticiden in te zetten. “Bij de tarwe word de insecticide bespuiting weg gelaten, de natuurlijke vijanden ruimen dan de luizen en de graanhaantjes op. ” Oogsten op rupsen. “Doen we al 10 jaar. Daar zijn allerlei meningen over, maar ik vind het een supersysteem. De machine is stabieler en het draagvlak veel groter. Je verknoeit bovenin wat meer, maar onderin veel minder.” Experimenteren met groenbemesters. “Kort of lang klepelen, nadien zorgen voor een goed zaaibed, wat past bij welke kavel. Omdat we niet ploegen, gebruiken we het suikerachtige product bioterra voor een snellere vertering van het organisch materiaal.” Experimenteren met grascompost. “Gras van slootkanten uit de buurt wordt volgend jaar bij ons op het terrein gecomposteerd en op het land uitgereden. Dat is weer extra kringlooplandbouw.”De bodem induiken met het kuilgesprek. “Met 5 collega’s uit de buurt houden we regelmatig een ‘kuilgesprek’, het initiatief hiervoor lag bij de provincie. Doel van zo’n profielkuilstudie is beter leren lijken naar de bodem en het effect erop van bijvoorbeeld meststoffen en teelttechnieken.” Wijzende vingerDat de wijzende vinger vaak op de landbouw is gericht, doet Vedelaars tenen krommen. “Natuurlijk doen we ons best. We leven van en met de natuur”, verklaart hij. “Maar we kunnen geen ijzer met handen breken. Voor verbeteringen heb je meestal geld nodig. Dat stroomt bij de meeste boeren niet binnen na een seizoen als 2018 en als veel op contract wordt geteeld. Dan bouw je geen buffer op.”Iedereen zet zich 300% in en toch lukt het bij sommigen helaas niet om een goed resultaat te behalenVedelaar is wat terughoudend in het benoemen van de resultaten in 2018, omdat het seizoen op veel plekken minder succesvol verliep. Dat contrast is pijnlijk, zowel voor telers met lage opbrengsten als telers die bovengemiddeld oogstten. “Iedereen zet zich 300% in en toch lukt het bij sommigen helaas niet om een goed resultaat te behalen.”Indekken tegen weersextremenDe oogst van 2018 geeft in elk geval aan dat Vedelaar zich goed heeft ingedekt tegen weersextremen. Het effect van niet kerend grondbewerken meet hij af aan de prestaties in de buurt. “Dat pakt positief uit. Onze opbrengsten doen zeker niet onder voor de rest in de regio.”De Innovators liggen klaar voor de vrije handel. "Dat moet je passen, je moet er niet van wakker liggen."Bij de buurman in de schuur wachten Vedelaars grove fritesaardappelen (Innovators) en zaaiuien (Hyfive) in cellen naast elkaar op een afnemer. Hij is zeer content met wat er ligt. “De uien zijn normaal gesproken nog een slag groter, maar de kwaliteit is goed. Ze zijn mooi hard en de kiemrust blijft bewaard.” Het moet raar lopen, willen deze gewassen geen mooi saldo leveren. “Dat hebben we soms ook nodig. Volgend jaar kan het weer helemaal anders zijn.”Een kiemproef voorspelt of uien rustig blijven in de bewaarschuur.Een droog seizoen is ideaal voor Vedelaar, alles gaat eenvoudiger. “Het mag de rest van mijn leven zo gaan.”Liefst vrije afzetVeel producten verkoopt Vedelaar vrij. Dat komt met een risico. “Ze kunnen zeggen; jouw aardappelen hebben we niet nodig. Dan blijf je ermee zitten. We telen meerdere gewassen en dat is voor ons een vorm van risicospreiding, net als het loonwerk. Vrije handel moet je de persoon naar zijn, je moet er niet van wakker liggen. Ik verhandel een deel op de termijnmarkt. Daarvoor heb je marktinformatie nodig, een goed netwerk dus. Want telen is één ding, maar je productie verkopen is zeker zo belangrijk. Er komen elk seizoen een paar momenten voorbij waarop je ‘ja’ kunt zeggen en dan wordt je inkomen bepaald.”Het is prima dat we aan bepaalde eisen moeten voldoen, maar wie zorgt er voor ons?De fabrieken hebben teveel macht en geen zin in marktwerking, zegt Vedelaar. “Ik kan dat niet veranderen. Wel kan ik mijn eigen weg erin vinden. Teelten worden steeds duurder en risicovoller. We moeten er steeds meer moeite voor doen door het slinkende gewasbeschermingsmiddelenpakket. Het is prima dat we aan bepaalde eisen moeten voldoen, maar wie zorgt er voor ons? Het moet wel rendabel zijn voor de akkerbouwer.”