Biodiversiteitsmonitor, zonder beloning geen vooruitgang

Een goed verdienmodel voor gebruik van de Biodiversiteitsmonitor lijkt nog ver weg. Hieraan koppelt ZuivelNL besluitvorming voor de verdere uitrol.De Biodiversiteitsmonitor is sinds eind vorig jaar ondergebracht in een nieuwe stichting. Aan het roer zitten naast ZuivelNL (LTO, NMV en NZO), het Wereld Natuur Fonds (WNF) en Rabobank. De stichting heeft als doel de Biodiversiteitsmonitor te beheren en door te ontwikkelen, zo staat te lezen in de statuten.De melkkoeien van veehouder Meeuwis Millenaar in Dussen (N.-Br.). Op de achtergrond plasdras. Millenaar is ook ondernemerscoach natuurinclusieve bedrijfsvoering.Het instrument kreeg in de afgelopen periode weinig publiciteit. Op de achtergrond is echter wel doorgewerkt. Zo is er gesproken met BoerenNatuur over invulling van de onderdelen natuur en landschap en kruidenrijk grasland.Handvatten om bij te sturenDe Biodiversiteitsmonitor is in 2017 gelanceerd door FrieslandCampina, WNF en Rabobank. Inmiddels is de rol van FrieslandCampina overgedragen aan de Duurzame Zuivelketen, onderdeel van ZuivelNL. Doel van de monitor is om inzicht te geven in de impact van individuele melkveebedrijven op de biodiversiteit, dichtbij en verder weg. De monitor biedt veehouders handvatten om waar nodig te kunnen bijsturen.Sleutelwoord in dit proces is, in ieder geval voor veel melkveehouders, ‘verdienmodel’. Melkveehouders die zich inspannen en kosten maken om de biodiversiteit te stimuleren, zouden hiervoor moeten worden beloond, of in ieder geval gecompenseerd. Bijvoorbeeld door consumenten, overheden, leveranciers en financiers. Dit moet resulteren in een stapeling van beloningen, zo is de gedachte.Om de plasdras ligt een strook kruidenrijk grasland.De BiodiversiteitsmonitorMet de Biodiversiteitsmonitor wordt aan de hand van kritische prestatie indicatoren (kpi’s) de impact van individuele melkveebedrijven op de omgeving in kaart gebracht. Het gaat om de kpi’s: percentage blijvend grasland, percentage eiwit van eigen bedrijf, stikstofbodemoverschot, ammoniakemissie, uitstoot van broeikasgassen, percentage kruidenrijk grasland, natuur en landschap.

Gegevens van de eerste 5 kritische prestatie indicatoren komen rechtstreeks uit de Kringloopwijzer. Voor invulling van de laatste 2 wordt gesproken met BoerenNatuur. Uitgangspunt in het systeem is een integrale aanpak.

Met de Biodiversiteitsmonitor willen initiatiefnemers melkveehouders concrete en praktische handvatten bieden voor het versterken van biodiversiteit en het creëren van mogelijkheden van een verdienmodel daarvoor. Het gaat om een beloning van individuele prestaties van melkveehouders, ook door andere partijen dan zuivelondernemingen.Het perceel voor akkervogels is ingezaaid met een mengsel van luzerne (75%) en een natuurbraakmengsel dat bestaat uit kruiden en granen (25%).Nog geen goed verdienmodelVriend en vijand zijn het erover eens dat er tot op heden nog geen goed en breed inzetbaar verdienmodel bestaat. Wel zijn er wat bescheiden successen. Neem een marktinitiatief als de PlanetProof-melkstroom of gesubsidieerde projecten in provincies als Drenthe en binnenkort Noord-Brabant.Minder succesvol is tot nu toe het initiatief van de Rabobank met rentekorting op leningen voor melkveehouders in Drenthe die werken aan biodiversiteitsherstel. Rabobank bevestigt dat het verstrekken van nieuwe zogenoemde impactleningen binnen de pilot nog moeizaam verloopt. De bank is bezig haar product aan te passen en komt hier in de loop van dit jaar op terug.Onder meer de NMV trok binnen ZuivelNL aan de remAlle betrokken partijen zijn stellig dat een goed verdienmodel essentieel is voor het slagen van de Biodiversiteitsmonitor. Maar duidelijk is dat een stapeling van beloningen voor de meeste melkveehouders nog wel even op zich laat wachten.Tegelijkertijd hebben melkveehouders via ZuivelNL al wel tonnen in ontwikkeling van het instrument geïnvesteerd. De kosten per veehouder zouden, begrijpelijk, verder oplopen als een partij als BoerenNatuur zorg gaat dragen voor de invulling van de arbeidsintensieve onderdelen natuur en landschap en kruidenrijk grasland.Onder meer de NMV trok daarom binnen ZuivelNL aan de rem. Melkveehouders zitten niet te wachten op een nieuw instrument met bijhorende kosten zonder helderheid over het verdienmodel, zo is de klacht. Komende tijd zal daarom bij de verdere uitrol meer aandacht zijn voor het creëren van verdienmodellen.Een perceel voor akkervogels, met name veldleeuweriken en patrijzen.Verplichting volgens ZuivelNL niet aan de ordeZuivelNL geeft aan dat het de bedoeling is dat de Biodiversiteitsmonitor op termijn beschikbaar komt voor alle melkveehouders. Van een toekomstige verplichting vanuit de brancheorganisatie is geen sprake. LTO stelt wel dat het voor de hand ligt dat individuele zuivelondernemingen de Biodiversiteitsmonitor gaan gebruiken als instrument om de inzet op biodiversiteit inzichtelijk te maken.Ook in de nieuwe visie van de Duurzame Zuivelketen staat ten aanzien van biodiversiteit een aantal opvallende doelen, zoals een integrale sectormeting in 2022 en het vaststellen van een verbeteringspercentage een jaar later. Toch gaan zuivelondernemingen deelname aan de Biodiversiteitsmonitor niet verplicht stellen, zo laten meerdere partijen weten.ZuivelNL geeft aan dat een veehouder het instrument kan gebruiken als het hem wat oplevert en dat de organisatie kiest voor een spoor van stimulering. Een vergelijking met bijvoorbeeld verplichte deelname aan KoeKompas vindt ZuivelNL niet opgaan, omdat het daar gaat om invulling van wettelijke zaken.Melkveehouder Meeuwis Millenaar in een perceel kruidenrijk grasland met onder meer cichorei, klaver en smalle weegbree.De NMV vraagt zich hardop af wat de consequenties zijn van een verdere uitrol van de Biodiversiteitsmonitor zonder helderheid over het verdienmodel. “Het moet niet zo zijn dat er straks alleen een registratiemodel ligt waar boeren op worden afgerekend”, aldus bestuurslid Jan Aantjes. “Dat leidt tot veel frustratie onder boeren en die fout is volgens mij al eerder gemaakt.”Succes is afhankelijk van hoe boeren door andere partijen financieel beloond wordenOok Inge van Schie van de LTO-vakgroep melkveehouderij is helder. “Als melkveehouders met de Biodiversiteitsmonitor aan de slag gaan, hoort daar een verdienmodel bij.” En wat LTO betreft gaat het dan niet om herverdeling van melkgeld. Het succes van het gebruik van de Biodiversiteitsmonitor is volgens LTO afhankelijk van hoe boeren door andere partijen financieel beloond worden.”Ook ZuivelNL noemt het verdienmodel essentieel indien extra inspanning wordt gevraagd. Tegelijk is het volgens ZuivelNL wel zo dat de Biodiversiteitsmonitor helpt biodiversiteit inzichtelijk te maken vanuit een praktische invalshoek. “Hiermee wordt voorkomen dat biodiversiteitselementen – op een manier die niet realistisch is of niet aansluit bij de praktijk – door anderen naar het boerenerf worden gebracht.” Ook wijst ZuivelNL op het belang van biodiversiteit voor de melkveehouders zelf.Melkveehouders hoeven zich geen zorgen te maken dat het Wereld Natuur Fonds straks de dienst gaat uitmaken, aldus Natasja Oerlemans van het WNF.‘Boer speelt cruciale rol in herstel van natuur’De aanwezigheid van een partij als het Wereld Natuur Fonds in het bestuur van de Stichting Biodiversiteit zal de wenkbrauwen van menig melkveehouder doen fronsen. ‘Gaat WNF straks bepalen wat wij moeten gaan doen?’ en ‘Straks worden we met onze eigen cijfers door het WNF om de oren geslagen’, zijn logische gedachten.

Natasja Oerlemans, hoofd Voedsel en Landbouw bij WNF, begrijpt deze scepsis. “Vooral nu het stikstofdossier alle partijen op scherp heeft gezet”, aldus Oerlemans. Ze betreurt het polariserende effect. Juist in een periode waarin verschillende partijen elkaar hard nodig hebben. “De boer speelt een cruciale rol in herstel van de natuur”, aldus Oerlemans.

Het doel van de opgerichte stichting is volgens haar helder: het beheren en doorontwikkelen van de Biodiversiteitsmonitor. Daarvoor baseert de stichting zich op onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek. “Melkveehouders hoeven zich geen zorgen te maken dat het WNF straks de dienst gaat uitmaken”, aldus Oerlemans. “En de data blijven eigendom van de melkveehouders.”

Alleen stimulans via melkprijs onvoldoende
Oerlemans geeft aan trots te zijn op waar de partijen nu gezamenlijk staan met de Biodiversiteitsmonitor. Tegelijk ziet ook zij dat er een bestendiger verdienmodel moeten komen om de Biodiversiteitsmonitor tot een succes te maken en de biodiversiteit naar een hoger plan te tillen. Alleen een stimulans via de melkprijs is onvoldoende. Ook andere partijen moeten hun steentje bijdragen.

Daar wordt volgens Oerlemans aan gewerkt. Zo is hier binnen het Deltaplan Biodiversiteitsherstel een werkgroep actief mee bezig. Een actieve rol vanuit de zuivelondernemingen en ZuivelNL is volgens haar essentieel om deze nieuwe vormen van beloning mede aan te jagen. Ook ziet ze een rol voor de toeleverende bedrijven.

Ze heeft er vertrouwen in dat er op termijn een goed verdienmodel gaat komen, al is het een proces van de lange adem. Een aantal veehouders laat al zien dat het kan. Dat de urgentie groot is, bewijzen bijvoorbeeld de uitspraak van de Raad van State over de Nederlandse stikstofaanpak en het recente advies van de commissie-Remkes. Een advies waar de overheid volgens haar niet omheen kan.Een strook kruidenrijk grasland van 18 meter breed als toevluchtsoort voor vogels. Het gaat om een strook grond naast het maisland. Op de oever van de zandwinput een rietkraag die ook allerlei vogels aantrekt.Wie is verantwoordelijk?Interessante vraag is bij wie veehouders zich na introductie van het instrument kunnen beklagen als het verdienmodel langer op zich laat wachten dan gedacht of zelfs uitblijft. De initiatiefnemers? De banken? De ngo’s? De zuivel? Niemand lijkt het antwoord echt te weten.ZuivelNL geeft aan dat met het faciliteren van de Biodiversiteitsmonitor de zuivelsector straks haar deel heeft ingevuld. Het is aan andere partijen om op biodiversiteit te belonen en te stimuleren zoals afgesproken in het landelijke Deltaplan Biodiversiteitsherstel in 2018.Het klopt dat er in dat jaar afspraken zijn gemaakt. Desalniettemin zijn de verschillende partijen niet verplicht hun beurs te trekken en gaat veel op basis van goed vertrouwen. Ook blijken voornemens in de praktijk niet altijd tot het gewenste effect te leiden.Het is dan ook niet verwonderlijk dat er vanuit de melkveehouderij en zuivel kritisch wordt meegekeken naar de verdere uitrol van de Biodiversiteitsmonitor. Dat betekent niet dat melkveehouders niet willen werken aan het verbeteren van de biodiversiteit, maar wel tegen een eerlijke prijs.Ons aanbod bestaat uit een volledig pakket van begeleiding, registratie en controle, vertelt Alex Datema van BoerenNatuur.Biodiversiteitsmonitor 1.0Voor het verzamelen van gegevens voor de Kritische Prestatie Indicatoren natuur en landschap en kruidenrijk grasland wordt gesproken met BoerenNatuur. Door diens ervaring met agrarisch natuurbeheer lijkt dat de aangewezen partij om deze taak voor haar rekening te nemen.

“Eigenlijk hebben we het nu over de Biodiversiteitsmonitor 1.0”, zegt BoerenNatuur-voorzitter Alex Datema. Met het optuigen van de monitor is volgens hem een mooie stap gezet, maar er is meer nodig om het instrument tot een succes te maken.

Aan de ene kant wil een melkveehouder met behulp van de monitor kunnen zien hoe zijn bedrijf ervoor staat. Dat is nu tot op zekere hoogte mogelijk op basis van cijfers afkomstig uit de Kringloopwijzer. Wat betreft prestaties op het gebied van natuur en landschap en kruidenrijk grasland ontbreekt het nog aan data.

BoerenNatuur is met ZuivelNL in gesprek of zij deze datastroom in de toekomst wil verzorgen. De agrarisch collectieven, de leden van BoerenNatuur, weten als geen ander hoe ze deze gegevens moeten genereren. Dat doen zij ook nu al voor hun 10.000 leden, waaronder ongeveer 6.000 melkveehouders.

“Ons aanbod bestaat uit een volledig pakket van begeleiding, registratie en controle”, legt Datema uit. Afgelopen jaar was er een pilot 2019 met 400 melkveebedrijven verbonden aan 4 verschillende zuivelondernemingen. De helft van de bedrijven deed al aan gesubsidieerd agrarisch natuurbeheer, de andere helft nog niet.

Verdienmodel ook boterzacht
Uit de pilot blijkt volgens Datema dat de wijze waarop BoerenNatuur te werk gaat, wordt gewaardeerd. Ook technisch gezien lijken er geen belemmeringen te zijn om het bestaande ICT-netwerk voor genoemd doel in te zetten. Wel waren ook hier de deelnemers kritisch over het verdienmodel achter de Biodiversiteitsmonitor.

“Dat is de andere kant van het verhaal”, zegt Datema. Hij bevestigt geluiden uit de melkveehouderij dat het verdienmodel ondanks een aantal succesvolle marktinitiatieven tot nu toe boterzacht is.

Het is volgens Datema noodzakelijk dat er gewerkt wordt aan een structurele beloning voor inzet op biodiversiteit. De praktijk wijst uit dat het veel tijd kost derde partijen te overtuigen van het belang van de Biodiversiteitsmonitor. Toch denkt Datema dat er uiteindelijk wel een verdienmodel ontstaat.

Kijk alleen maar naar de gevolgen van de nieuwe Farm to Fork-strategie van de Europese Commissie. In een pilot wordt al onderzocht of de Biodiversiteitsmonitor ook een rol kan spelen in een herverdeling van GLB-gelden.

Meerwaarde niet onderschatten
Datema begrijpt de angst voor een eventuele verplichting van deelname aan de Biodiversiteitsmonitor. Hetzelfde gebeurde immers met de Kringloopwijzer en KoeKompas. Tegelijk moet volgens hem de meerwaarde van dergelijke instrumenten niet worden onderschat.

Collega’s in het buitenland kijken volgens hem vaak met jaloezie naar de instrumenten waarmee de Nederlandse zuivel zich op de wereldmarkt weet te onderscheiden. “Kwaliteit is voor een exporterend land van essentieel belang. En dan gaat het steeds vaker niet alleen over de kwaliteit van een product, maar ook over de vraag hoe het geproduceerd is.”

Wil Nederland echt stappen zetten richting een betere biodiversiteit, dan moet er een goed verdienmodel komen. “Zonder beloning geen vooruitgang”, aldus Datema. “Dan blijft de monitor slechts een statisch geheel.”