Bepaal je bemestingsstrategie aan de hand van draagkracht

De bemesting van de eerste snede kan door het zachte weer in januari vroeg plaatsvinden. Bij onvoldoende draagkracht kan al wel een gedeelde gift kunstmest plaatsvinden. Zet zo de bodem aan het werk.De uitzonderlijk zachte januarimaand maakt een vroege bemesting mogelijk. Praktijk is dat eerst de organische bemesting plaatsvindt, later gevolgd door de kunstmestgift. Dit jaar is er echter vanwege de bijzondere omstandigheden aanleiding om na te denken over een gedeelde eerste gift van de kunstmeststikstof. DraagkrachtDe draagkracht van de bodem is in alle gevallen leidend. Onvoldoende draagkracht geeft verdichting van de bodem en dan is vroeg starten nooit lonend. Dat stellen de deskundigen Mark de Beer van Groeikracht, Wim Bussink van het Nutriënten Management Instituut en Jouke Oenema van Wageningen University, samen vast.Een vroege gedeelde stikstofgift met een voorjaarsmeststof op T-Som 180 zet de bodem aan het werk. - Foto: Ronald HissinkGevolgen van verdichtingVerdichting van de ondergrond leidt tot verminderde waterafvoercapaciteit, maar ook tot minder aanvullend vermogen van de bodem in de vochtvoorziening vanuit de ondergrond. Ook zorgt verdichting voor een minder diepe beworteling van het gras, wat ook opbrengst kost en droogtegevoeligheid in de hand werkt. Draagkracht metenHoe die draagkracht te meten is dan weer lastiger. “Gebruik je boerenverstand”, zegt De Beer. “Ga het land in en loop op je hakken door het perceel. Dan voel je de weerstand van de bodem wel. Zak je weg met je hakken dan moet je er zeker met machines ook afblijven.”Mogelijk kunnen veehouders die zelf de drijfmest uitrijden eens met een lege combinatie een rondje rijden om te zien en voelen wat er gebeurt. De Beer: “We mogen 16 februari organische mest uitrijden, maar eerder met een lege machine het land op is niet verboden.” Kunstmest strooienVoor het kunstmest strooien is het vaak eenvoudiger wat draagkracht betreft. De trekker is vaak minder zwaar en kunstmeststrooiers bevatten meestal niet meer dan 1,5 ton kunstmest. Dan is rijden met brede banden, dubbellucht of verlaagde bandenspanning wel het advies om toch ook bij deze werkzaamheden de bodemdruk per vierkante centimeter te verlagen. Uitrijden van drijfmest kan, mits de draagkracht voldoende is, zo vroeg mogelijk plaatsvinden. Toevoegen van water is bij sommige systemen verplicht, maar in andere systemen vaak ook gewenst. - Foto: Ton KastermansBemesten met drijfmest: zo vroeg mogelijkVoor het bemestingstijdstip met drijfmest geldt altijd zo vroeg mogelijk. Hoe eerder de mest uitgereden kan worden, hoe sneller de bodem aan de gang wordt gezet. Oenema geeft wel aan dat bij vroeg bemesten een risico bestaat op verlies van mineralen, en dus mindere benutting, omdat ook het risico op veel regen aanwezig is in die periode. Bussink: “Toch zien we in alle proeven dat een vroege bemesting loont.” De Beer vult aan: “Ook al lijkt het nu nat, toch is toevoegen van water aan de mest zinvol. Zeker voor de percelen die beweiden als eerste bestemming hebben. In het vroege voorjaar hoeft er niet heel veel water bij, maar het geeft toch direct een betere benutting van de stikstof en je zet direct de bodem aan het werk. Door de bemesting komt het bodemleven op gang en de omzettingen genereren enige warmte. Dat maakt het perceel ook vroeger.” Als het advies is om op een bepaald perceel 20 kuub mest uit te rijden is dat met water 25 kuub^{Mark de Beer, Groeikracht}Hij adviseert een deel water op vier delen mest. Dat betekent wel dat je de hoeveelheden op het land moet aanpassen. “Als het advies is om op een bepaald perceel 20 kuub mest uit te rijden is dat met water 25 kuub.” Perceelverdeler gratis toegankelijk en downloadenIn project Koeien & Kansen heeft Wageningen University de PerceelVerdeler ontwikkeld. Het is een stand-alone toepassing die gratis te downloaden is. Het systeem gaat uit van de beschikbare bemestingsruimte wat betreft stikstof en fosfaat. De totale hoeveelheid te gebruiken nutriënten is beperkt. Daarom is een goede verdeling nodig om over het hele jaar, en niet alleen de eerste snede, een goede opbrengst, benutting, en graskwaliteit te houden.

Daarnaast rekent het programma met weidemest; mest die koeien tijdens de beweiding op een perceel achterlaten. Oenema: “Je kunt wel heel erg focussen op de eerste snede, maar dat betekent dat je voor de latere sneden minder bemestingsruimte overhoudt. En ook van de latere snedes moeten koeien goed kunnen produceren. Met de PerceelVerdeler krijg je inzicht in de verschuivingen als je gaat stoeien met het percentage van de ruimte die je wilt besteden in de eerste snede.”

De gegevens moeten nog wel handmatig worden ingevoerd, net als de samenstelling van de aanwezige mestsoorten (putten). Als de gegevens er eenmaal in staan, is het een kwestie van bijhouden met invoeren van nieuwe analysegegevens. Ook de kali-voorziening wordt berekend, maar dat element is niet beperkt, dus kan een veehouder dat vrij aanvullen naar behoefte.Hoeveel mest per perceel?Overigens is water bijvoegen voor het sleepslangensysteem op klei en veengrond verplicht.Hoeveel mest er op de verschillende percelen moet, wordt onder meer vastgesteld in het bemestingsplan. Oenema: “Maar dat is voor de wet en belandt vaak in de la. In het project Koeien & Kansen is de PerceelVerdeler ontwikkeld (zie kader). Dat geeft een indruk hoeveel mest er op de verschillende percelen moet. Zo kan je toch al een betere verdeling van de mest per perceel maken.”Een mestanalyse is niet duur en verdient zich snel terug. Een analyse maakt naukeuriger bemesten mogelijk. - Foto: Peter RoekMestanalyse geen overbodige luxeOenema geeft aan dat dit nog geen precisiebemesting is, waarbij binnen een perceel naar opbrengstverschillen wordt gekeken. “Maar het geeft al wel een betere verdeling van de aanwezige mest, dan zonder nadenken overal een vaste hoeveelheid mest uit te rijden. De Beer geeft ook aan in elk geval een verdeling te maken in het gebruiksdoel en daar de bemesting met drijfmest op aan te passen. Daarbij mag het duidelijk zijn dat een mestanalyse van de verschillende aanwezige mestsoorten geen overbodige luxe is. Een mestanalyse kost slechts enkele tientjes en een verschil van 0,5 kilo stikstof tussen geschat en werkelijk betekent bij 25 kuub al een bemestingsfout van 12,5 kilo N. Dan is een analyse al snel terugverdiend. Bussink geeft aan dat bij blijvend ongunstige omstandigheden wat betreft draagkracht, in elk geval bij bereiken van de T-som de kunstmest gegeven moet worden om enkele weken later alsnog de drijfmest toe te dienen.Tijdstip toedienen kunstmeststikstofOver het tijdstip van toedienen van kunstmeststikstof variëren de meningen enigszins. Kunstmeststikstof strooien mag al vanaf 1 februari. Op deze datum ligt dit jaar de temperatuursom (T-som) al rond de 200 graden. Het advies van Bussink is om voor een weidesnede te wachten tot T-som 300 en voor een maaisnede 350-400 graden. “Dat geeft de beste stikstofbenutting en het meeste eiwit van eigen land. Iets vroeger strooien heeft weliswaar een licht positief effect op de opbrengst, maar voer is vaak niet beperkend, hoewel de voervoorraad de laatste twee jaar wel flink is geslonken.” De Beer ziet echter dat de opbrengstverschillen wel flink kunnen zijn en adviseert daarom bij 180-200 graden een gedeelde gift en bij 250 graden alle kunstmest te geven. De kanttekening is dan wel een voorjaarsmeststof te gebruiken.Kijken naar bodemtemperatuur niet genoegEnkele jaren geleden werd geadviseerd om ook naar bodemtemperatuur te kijken. Toch biedt dat niet genoeg houvast om het juiste tijdstip van bemesting aan te geven. Bussink: “Wachten op een bodemtemperatuur van 8 graden kost meestal opbrengst in vergelijking met kunstmesttoediening op basis van de T-som. Je bent met bodemtemperatuur te laat en dat kost groeidagen.” Temperatuursom leidendDe temperatuursom is het totaal van de gemiddelde dag- en nachttemperatuur per dag, negatief niet meegerekend, vanaf 1 januari van het jaar. De temperatuursom geeft een indicatie voor het moment van toedienen van kunstmeststikstof, afhankelijk van de keuze tussen opbrengst of stikstofbenutting en van het gebruiksdoel weiden, lichte maaisnede of zware maaisnede.

De temperatuursom is te vinden onder de module RE-gras op de site van NMI. Op de site van NMI staat ook nog achtergrondinformatie over de T-som en de toepassingen ervan. Ook is er een verwijzing naar de GrassN app van meststoffenleverancier Yara, waarin ook met de T-Som gerekend wordt.T-SomDe Beer laat zich ook leiden door de T-Som. “Maar, net als bij vroeg toedienen van drijfmest, zet je door iets eerder al een deel van je kunstmest te geven, de bodem al vroeg aan het werk.” Hij adviseert twee derde van de adviesgift te geven in de vorm van een voorjaarsmeststof, op basis van ammoniummeststoffen of op basis van ureum mits voorzien van ureaseremmers. Die voorkomen omzetting van ammonium (NH₄) in ammoniak (NH₃). Kun je al vroeg drijfmest uitrijden, dan ben je al bezig met een gedeelde stikstofvoorziening van je gras en is nog eens splitsen van de kunstmestaanvulling weinig zinvol^{Wim Bussink, Nutriënten Management Instituut}Bussink ziet in een gedeelde kunstmestgift alleen toegevoegde waarde, als dit ook de eerste bemesting betreft. “Kun je al vroeg drijfmest uitrijden, dan ben je al bezig met een gedeelde stikstofvoorziening van je gras en is nog eens splitsen van de kunstmestaanvulling weinig zinvol.”Voorjaarsmeststof nodigDe deskundigen zijn het wel eens over het feit dat bij vroege bemesting met kunstmeststikstof een voorjaarsmeststof nodig is. In een voorjaarsmeststof is het aandeel nitraatstikstof laag of nul. Daarnaast is voor de eerste snede aanvullen met zwavel op vrijwel alle grondsoorten een must. Mogelijk zelfs op veengrond, stelt De Beer. “Het zwavel leverend vermogen kan dan op papier goed zijn, maar de zwavelvoorziening komt pas op gang als ook de mineralisatie op gang komt. Kijk daarom naar de hoeveelheid zwavel in je graskuilen. Is dat te laag, dan moet je toch met kunstmest voor de eerste en vaak ook nog voor de tweede snede aanvullen.”