‘Afzetruimte mest weer bovenaan de agenda’

Nieuw jaar, nieuwe kansen. Bij de start van het vorige jaar dachten we: dit jaar wordt alles anders. Het wordt het jaar van de transitie, de grote verbouwing van het platteland. De stikstof-geldpotten zouden opengaan en er zou beweging komen, eindelijk.Nou, die beweging kwam er, maar op een heel andere manier. Een belangrijke rol daarin speelde de nummer 1 van de FoodAgriTop50 van het jaar: Caroline van der Plas en haar BBB. De daverende overwinning van de BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen maakte het draagvlak voor het – uiteindelijk gevallen – kabinet broos. Het was de voorbode van de politieke omwenteling bij de landelijke verkiezingen in het najaar.Toekomst laat zich niet voorspellenEn zo begint ook dit nieuwe jaar in de verwachting dat er veel gaat veranderen. Zij het heel anders dan vorig jaar. Enige constante in het verhaal: verandering komt, maar is slecht te voorspellen.De nieuwe Tweede Kamer heeft meteen flink gedebatteerd over landbouw en natuur. Het bewijst hoe belangrijk dit thema voor de winnende partijen is. Het debat leverde een paar aardige ideeën op, zoals een drempelwaarde van 1 mol stikstofneerslag bij vergunningverlening. Als dit lukt, dan kan dat een hoop beweging geven. Het zou projecten mogelijk maken die weinig impact op de natuur hebben maar nu toch vastlopen.Met de nadruk op als. Juridisch is dit niet eenvoudig. Ook heel kleine beetjes tellen nu eenmaal voor de wet, zeker als er geen stikstofruimte is. Het PAS is daar ook op gesneuveld. Maar het is het proberen waard. Dat geldt ook voor nieuwe gesprekken in Brussel. Maar ook daar geeft ervaring uit het verleden weinig moed. Vorig jaar rond deze tijd struikelde de toen nog kersverse minister Piet Adema bijna over een teveel aan optimisme wat betreft coulance in Brussel.Afzet mest blijft heet hangijzerToen ging het over verlenging van de derogatie. Die kwam er uiteindelijk wel, maar met strenge voorwaarden en met als eindpunt: helemaal geen derogatie meer vanaf 2026. De gevolgen tekenen zich nu af. Het is krap op de mestmarkt. Afzetkosten in de varkenshouderij zijn vorig jaar met een derde gestegen tot gemiddeld € 88.000 per jaar. In 2023 heeft dat het financiële resultaat van de bedrijven niet merkbaar getemperd dankzij hoge varkensprijzen. Maar het geeft wel te denken, om nog maar te zwijgen over de impact voor de melkveehouderij.Dit is wel zeker: de mestafzet gaat de gemoederen in dit nieuwe jaar flink bezighouden.