Aanbod bandharken neemt in rap tempo toe

Gras oprapen met een pick-up, en doorgeven aan een transportband die het via oliedruk zowel links als rechts aflegt. De bandhark kan het.De laatste jaren zien we voorzichtig steeds meer bandharken verschijnen. Welke aanbieders zijn er op de markt, en welke verschillen zijn er? Een overzicht van wat er nu te koop is.Fabrikanten: minder zanddeeltjes in het zwadDoordat de laatste jaren steeds meer vlinderbloemige gewassen op de percelen verschijnen, kan het interessant worden om een bandhark te overwegen. Volgens de fabrikanten is het risico op zanddeeltjes in het zwad, en dus in de kuil, een stuk lager. Echter, elk wetenschappelijk of onafhankelijk onderzoek in deze ontbreekt. Aan de andere kant is het wel logisch dat het een schoner product oplevert. Het gras wordt namelijk niet meer door de stoppel heen geveegd, maar direct van de bodem opgeraapt.De Reiter levert op twee manieren schoon werk: laat geen gewas liggen, en harkt tegelijk heel weinig verontreinigingen mee. - Foto: Koos van der SpekPopulair in Canada en VSHet principe van de bandhark is niet nieuw. Met name in de Verenigde Staten en Canada is dit werkingsmechanisme populair. In deze landen telen boeren veel luzerne. Na het maaien is het zaak om dit vlinderbloemige gewas voorzichtig in de kuil te brengen. Een cirkelhark heeft het risico dat hij de eiwitrijke blaadjes te ruw behandeld, waardoor ze van de stengel vallen. Je eiwitvoordeel kan zo snel verdwijnen. Een bandhark pakt dit gewas op en legt het op een band. Deze band transporteert het naar de gewenste richting, zonder de blaadjes te beschadigen.Tot 20 kilometer per uurOok een hoge capaciteit is een kenmerk van de bandhark. Alle fabrikanten geven aan dat een flinke snelheid haalbaar is op een vlak perceel. Op dergelijke percelen stellen de fabrikanten dat een topsnelheid van 20 kilometer per uur mogelijk is. Bij een werkbreedte van 9 meter haal je dan toch al snel een theoretische capaciteit van 18 hectare per uur. De praktijk is echter dat dit niet overal gehaald kan worden. Met name bij een zware (en natte) snede, kan de capaciteit tegenvallen. _{Tekst gaat verder onder het kader} Geen garantie op schoon productFabrikanten zullen vertellen dat een bandhark het ruw-asgehalte (RAS, dit is met name zand) in de kuil zal verlagen. Een ander positief gevolg zou zijn dat de messen van opraapwagen, hakselaar en pers minder te lijden hebben, en dat deze met een hogere snelheid het luchtige zwad kunnen verwerken. Onafhankelijk onderzoek op dit punt ontbreekt.Ook ruwvoerspecialisten als Sjon de Leeuw van PPP-Agro zijn sceptisch over het argument dat een bandhark veel minder RAS in de kuil brengt. Immers: het gaat niet enkel om de hark, ook de afstelling van de pick-up van opraapwagen, hakselaar of pers hebben hun aandeel. Zeker als onervaren chauffeurs op een opraapwagen zitten, kunnen de gevolgen fors zijn. De praktijk kent voorbeelden te over.Vermindering van RAS-gehalteDe vuistregel die ruwvoerspecialisten aanhouden zegt: voor elke gram ruw as extra per kilo droge stof verdwijnt er 1 VEM. Bij een grasopbrengst van 11 ton droge stof per jaar levert 1 gram RAS een verlies op van 24 kilo meetmelk per hectare. Omgerekend kun je in theorie bij 10 gram minder RAS per hectare een meeropbrengst van € 83,70 aan melkgeld per jaar realiseren (zie afbeelding). Bij een grasareaal van 40 hectare praat je dus over een voordeel van € 3.480 per jaar.
Kosten bandharkDe bruto aanschafprijs van een bandhark met een werkbreedte van 9 meter komt op zo’n € 97.000. Grofweg mag je stellen dat de netto aanschafwaarde 10 tot 20% lager ligt, dus tussen de € 77.600 en € 87.300. Voor de afschrijving is een vast percentage van de aanschafwaarde van 9% per jaar gebruikt. Dit betekent een afschrijving van € 7.421 per jaar. Over onderhoudskosten valt nog niet veel te zeggen. Gebruikers die we hebben benaderd, stellen dat deze kosten vaak onder € 1/hectare per jaar blijven.Lees meer over een lager ruw-asgehalte in de digitale versie van de Grasdagspecial. WendbaarheidWat opvalt in Nederland, is dat in korte tijd het aantal aanbieders van bandharken fors is toegenomen. Van één merk een jaar of tien geleden, tot zes merken vandaag de dag. De merken Roc, Kuhn, Reiter en Sip bieden inmiddels een bandhark aan. Ploeger en Samasz verkeren nog in de ontwikkelingsfase met hun getrokken bandhark. Het Nederlandse Ploeger levert inmiddels al een zelfrijder. _{Tekst gaat verder onder de toelichtingen op de verschillende merken} Vier merken toegelichtRoc: pionier vanaf het beginHet Italiaanse Roc biedt een grote variatie in werkbreedtes. Importeur Landkracht Agri verkoopt de typen RT 730, RT 870 en de RT 1000. Door de korte constructie van het frame is de wendbaarheid groot. De industriële band wordt hydraulisch aangedreven. De pick-ups lopen op een geveerd (en dempend) tandemstel met elk vier wielen, met een glijslof als back-up. Het wielstel is individueel verend opgehangen, zodat de wielen de schokken kunnen dempen. Een extra oliekoeler is niet nodig, omdat de dikke dissel vol zit met veel olie. Ook maakt Roc een RT 380-frontbandhark.Foto: RocKuhn: steeds meer aanbodReesink Agri importeert de bandharken van Kuhn. Er zijn twee Merge-Maxx modellen, de 760 en de 950. Bijzonder is de kortgewasrol en de geleidingsplaat voor elke pick-up. Volgens Kuhn is het de combinatie van de ophanging en het pick-updesign die het gras in de richting van de afvoerband forceert. Deze bestaat uit rubber en canvas en kan door de hydraulische aandrijving elke gewenste richting op draaien. Optie: een of twee zwadborden. De pick-ups lopen elk op twee grote glijsloffen en de werkdiepte is met een slinger handmatig instelbaar. Beide pick-ups hebben een drukontlasting via vier grote veren.Foto: KuhnReiter: oprapen zonder curvebaanReiter bouwt sinds enkele jaren bandharken volgens een geheel eigenzinnig principe. De fabrikant biedt een breed scala van bandharken aan via importeur Duport. Er zijn veel Reiter Respiro-modellen; de R9, R7 RD, R6 RD, R3.5 en R3. Het bijzondere aan de Reiter is de flexibele curvebaanloze pick-up met kleinere diameter. De slepend gemonteerde tanden rapen het gewas op, maar laten stenen liggen. Een aangedreven rol boven de pick-up trekt het gewas luchtig uit elkaar en werpt het op de afvoerband. Een oliekoeler boven op de dissel zorgt ervoor dat de olie uit het eigen circuit op de juiste temperatuur blijft.Foto: Koos van der SpekSip: in verstek naast de trekkerSip verkoopt de frontbandharken van Reiter ook onder eigen naam, als de Air 300 F Compact, Air 300 F en Air 350 F. Sip-importeur Zonna verkoopt daarnaast de nieuwe Air 500 T-getrokken bandhark. Bijzonder aan deze machine is dat de bandhark in verstek achter de trekker wordt getrokken. Pick-up en rotor zijn afkomstig van Reiter. De Air 500 T kan zowel links als rechts achter de trekker volgen. De olie van het eigen oliecircuit wordt gekoeld door een oliekoeler. De diepteregeling van de machine gebeurt via de bedieningskast in de trekker. De bandhark is te gebruiken in combinatie met een front-bandhark.Foto: ZonnaRoc eerste bandhark, Sip nieuwkomerDe eerste bandhark in Nederland was een Roc, de laatste nieuwkomer in de bandharkenwereld is Sip. De Sloveense fabrikant biedt een versie aan die afwijkt van de andere drie machines. Waar de concurrentie de bandhark recht achter de trekker laat werken, laat Sip de Air 500 T-getrokken bandhark in verstek achter de trekker volgen. Het voordeel is dat je niet over het op te rapen materiaal hoeft te rijden.Extra aandacht op kopakkerDe Sip vergt echter extra aandacht op de kopakker. Je hebt dan meer ruimte nodig, en de machine neigt ertoe om bij een snelle bocht te kantelen. Roc valt op vanwege de compacte bouw van de RT-getrokken bandharken. De bandhark zit kort op de achteras, zodat de machine zeer wendbaar is. Ook Kuhn heeft hier over nagedacht en plaatst het scharnierpunt van de dissel verder van de trekker af, zodat de machine altijd het spoor van de trekker volgt en dus niet binnendoor komt.Pick-upVan de vier die nu leverbaar zijn, is er vooral verschil in de techniek qua grasopname, de pick-up. Roc en Kuhn rapen het gras op met een traditionele pick-up, waarbij een curvebaan de hoek van de pick-uptanden aanstuurt. Reiter en Sip pakken dit aan door de tanden slepend te monteren in combinatie met een aangedreven rol boven de pick-up. Sip koopt deze techniek dan ook in bij Reiter. Kuhn wijkt af van Roc door rechte tanden en een kortgewasrol met geleidingsplaat te gebruiken om het gras op te rapen, in tegenstelling tot Roc, dat kromme tanden gebruikt om het gewas op te rapen. Daarnaast gebruikt Roc een rij tanden meer dan Kuhn.Flexibele pick-upReiter – en dus Sip – heeft een flexibele pick-up ontwikkeld met een kleinere diameter dan de concurrentie. De slepend gemonteerde tanden nemen het gras op en brengen het boven op de pick-up, waarna een bovenliggende, getande rol het gras mee doorvoert. Ploeger maakt ook gebruik van deze techniek van Reiter.Maak overwogen keuzeDoor de afschrijvingskosten op te tellen bij de variabele kosten van diesel, onderhoud en verzekering zijn de jaarlijkse gemiddelde kosten van de bandhark en een cirkelhark berekend (zie tabel). Voor de kosten van onderhoud, verzekering en afschrijving is KWIN Veehouderij 2019-2020 geraadpleegd.
In deze berekening van de bandhark van 9 meter zijn meegenomen afschrijving (9% aanschafprijs), diesel (€10/ha/jaar), onderhoudskosten en verzekering (4-6% aanschafsprijs). Voor de cirkelhark (10 meter) zijn behalve lagere dieselkosten van €4/ha/jaar dezelfde kosten gebruikt.
Bij een gemiddelde opbrengst van 11.000 kilo droge stof per hectare, moet je volgens deze berekening bij 50 hectare grasland RAS minimaal met 14 gram verlagen om een bandhark aantrekkelijker te maken dan een cirkelhark. Bij 100 hectare is dat 8 gram RAS minder per kilo droge stof. Op 150 hectare is een bandhark al rendabel bij een ruw-asvermindering van minimaal 6 gram per kilo droge stof.Prijzig alternatiefDe bandharken zijn en blijven op het eerste gezicht een duur alternatief voor de alom bekende en populaire cirkelhark. De brutoprijs van een getrokken bandhark (zie tabel) komt gemiddeld neer op zo’n € 87.500. Voor dit bedrag heb je dan wel een flexibele machine waarmee je elk gewenst zwadtype en zwadgrootte kunt maken. Volgens fabrikanten zouden ook de messen van de invoer van persen, hakselaars en opraapwagens langer mee moeten gaan, en is een hogere capaciteit haalbaar met deze machines, omdat het gras luchtig wordt neergelegd. De praktijkresultaten en onafhankelijk onderzoek moeten dit nog wel hard maken. ^{De technische gegevens en de prijzen in deze tabel zijn van de grootste, breedste machines die elk merk aanbiedt. Sip is de smalste, maar deze kan prima werken in combinatie met een frontbandhark waarna de werkbreedte rond de 10 meter uitkomt.}