Home

Achtergrond 25 reacties

Ammoniak beperken met techniek

Met behulp van technische maatregelen moet (een deel van) het stikstofprobleem op te lossen zijn. Maar welke maatregelen zijn er nu of in de nabije toekomst voorhanden? Een inventarisatie.

Veel technische innovaties zijn al jaren bekend, zoals luchtwassers, emissiearme vloeren en mestscheiders. Tegelijk zijn er tal van proefbedrijven, onderzoeksopstellingen en bedrijven met innovatieve ideeën om de stikstofuitstoot naar beneden te halen. Ook de kosten tussen het ene technische snufje en het andere lopen flink uiteen. Techniek heeft in ieder geval de steun van een Kamermeerderheid. VVD stelde zelfs in het stikstofdebat dat met enkel technische maatregelen voor de landbouw de stikstofproblemen op te lossen zijn. Voor de landbouw is vooral de emissie van ammoniak van belang.

Voermanagement

Onafhankelijk van elkaar betoogden stikstofdeskundige Jan Willem Erisman, kringloopadviseur Frank Verhoeven en Wageningse onderzoeker Gerard Migchels recent om de input van eiwitten in de veehouderij te beperken. Immers: wat je er als eiwit niet instopt, komt er als stikstof (ammoniak) niet uit. Migchels verwacht dat er een winst van 25% tot 40% te behalen valt, in combinatie met wat hij ‘vakmanschap’ noemt.

Ook een Wagenings rapport uit april dit jaar, een groslijst van 23 maatregelen in de landbouw om de stikstofdepositie op de Natura 2000-gebieden te verminderen, wordt het idee om minder (ruw) eiwit te voeren geopperd. Veehouders zouden in dat geval meer vrije aminozuren moeten voeren om tegenvallende productieresultaten te voorkomen.

Lees verder onder de foto‘s.


  • Koeien zo lang mogelijk laten weiden is goed voor de ammoniakreductie op het melkveebedrijf. - Foto: Ruud Ploeg

    Koeien zo lang mogelijk laten weiden is goed voor de ammoniakreductie op het melkveebedrijf. - Foto: Ruud Ploeg

  • Een (automatische) mestschuif voorkomt dat ammoniak aan de oppervlakte van de stalvloer wordt gevormd. - Foto: Bert Jansen

    Een (automatische) mestschuif voorkomt dat ammoniak aan de oppervlakte van de stalvloer wordt gevormd. - Foto: Bert Jansen

Ruw eiwit

Per diersoort is het effect van minder eiwit voeren verschillend. Voor vleeskuikens becijferen de onderzoekers dat een reductie van 10 gram eiwit per kilo voer kan zorgen voor 10% minder ammoniakemissie uit de stal. Ook in het geval van leghennen, vleesvarkens, zeugen en melkvee is het verwachte effect dat 1 gram minder ruw eiwit in een kilo (droog) voer zorgt voor 1 % minder ammoniak.

Een andere voermaatregel, onderzocht door Wageningen, is het toevoegen van benzoëzuur aan voer voor biggen en vleesvarkens. De mest van de dieren is zuurder, waardoor er minder (sterk basisch) ammoniak wordt gevormd. Door 5 gram van dit zuur toe te voegen aan 1 kilo voer, is een ammoniakreductie van 8% te boeken, becijfert de WUR.

Mest scheiden

Ammoniak uit drijfmest van rundvee en varkens wordt gevormd als urine en mest bij elkaar komen. Ervoor zorgen dat deze 2 niet meer bij elkaar komen is dus een logische oplossing. In de varkenshouderij wordt hiermee op een heel aantal bedrijven al geëxperimenteerd met een varkenstoilet. Varkens zijn immers zindelijk en mesten graag op een vaste plaats. Ook het varkensproefbedrijf in Sterksel heeft hiermee geëxperimenteerd. Verkleining van het emitterend oppervlak door het mestgedrag te sturen, levert tot 60% reductie.

Ook voor rundvee zijn er ideeën om mest en urine primair te scheiden; de eerste mogelijkheden zijn in ontwikkeling. Ondernemer Henk Hanskamp achter het eerste CowToilet rekent op een ammoniakreductie van 64%.

Lees verder onder de foto‘s.


  • Aeromix-systeem in een nieuwe stal. Door de mest te beluchten, wordt minder ammoniak gevormd, is de theorie. In de praktijk worden wisselende resultaten gemeten. - Foto: Ronald Hissink

    Aeromix-systeem in een nieuwe stal. Door de mest te beluchten, wordt minder ammoniak gevormd, is de theorie. In de praktijk worden wisselende resultaten gemeten. - Foto: Ronald Hissink

  • Aanwenden van drijfmest door middel van een zodenbemester zorgt voor minder ammoniakuitstoot, als dit ook nog wordt gecombineerd met aanzuring voor aanwending, is de reductie van ammoniakemissie mogelijk nog groter. - Foto: Michel Velderman

    Aanwenden van drijfmest door middel van een zodenbemester zorgt voor minder ammoniakuitstoot, als dit ook nog wordt gecombineerd met aanzuring voor aanwending, is de reductie van ammoniakemissie mogelijk nog groter. - Foto: Michel Velderman

Mestschuif

Een mestband of mestschuif onder de roosters van een varkensstal voert de verse mest enkele keren per dag af uit de stal en scheidt de dikke en dunne fractie. De urine wordt continu afgevoerd. Een reductie van stank en ammoniak van 70% is mogelijk.

Ook bij weidegang van melkvee komen mest en urine niet bij elkaar. De ammoniakreductie van 720 uur per jaar weiden ten opzichte van koeien die jaarrond op stal staan, is volgens Wageningse Universiteit 5%. Meer dan 1.000 uur weidegang per jaar kan zelfs leiden tot meer dan een halvering van de ammoniakuitstoot, vergeleken met een ligboxenstal met roostervloer.

Stalvloeren

Onder de bestaande Regeling Ammoniak en Veehouderij (RAV) is sinds 2015 bij nieuwbouw in bijna alle stallen een emissiearme vloer verplicht. Een bekende oplossing, maar steeds vaker bekritiseerd, door het explosiegevaar dat zich aandient door ophopende gassen. Alternatieven zijn er, maar met wisselend resultaat en vaak nog niet breed aangeboden. Voor emissie-arme vloeren zijn emissiefactoren vastgelegd in de RAV, voor veel nieuwe technieken is dit nog niet het geval. Erkende vloeren hebben minimaal een reductiefactor van 25% ammoniak, vergeleken met conventionele roostervloeren.

Rubber op roosters

Op dit gebied zijn ook nog ontwikkelingen gaande. Zo is er een rubberen coating beschikbaar voor op de roosters. Deze coating loopt bol, waardoor de urine niet op de roosters blijft liggen. Net als het installeren van een mestschuif kan dit relatief eenvoudig worden toegepast in bestaande stallen, concluderen Wageningse onderzoekers. Een eerste schatting van het effect van de rubberen coating is een reductie van 20%.

Een ander voorbeeld is het besproeien van roosters met een urease-remmer. Urease is het enzym dat aanwezig is in de urine en dat zorgt voor de vorming van ammoniak. Experimenten hiermee zijn nog in volle gang. Een eerste schatting van Wageningse onderzoekers is een reductie van 30% als een automatisch sproeisysteem in water verdunde urease-remmer over de bestaande roostervloer verspreidt.

Lees verder onder de foto‘s.


  • Detail van een emissiearmevloer. Voor melkvee zijn er verschillende emissiearme vloeren beschikbaar met roosters, kleppen of sleuven om de ammoniakemissie te beperken. - Foto: Wick Natzijl

    Detail van een emissiearmevloer. Voor melkvee zijn er verschillende emissiearme vloeren beschikbaar met roosters, kleppen of sleuven om de ammoniakemissie te beperken. - Foto: Wick Natzijl

  • Varkenstoilet op het proefbedrijf in Sterksel. Varkens mesten graag op 1 plek. Met een varkenstoilet komen mest en urine niet bij elkaar en wordt minder ammoniak gevormd. - Foto: Bert Jansen

    Varkenstoilet op het proefbedrijf in Sterksel. Varkens mesten graag op 1 plek. Met een varkenstoilet komen mest en urine niet bij elkaar en wordt minder ammoniak gevormd. - Foto: Bert Jansen

Mestopslag

In de proeftuin Veenweiden experimenteren melkveehouders met het verdunnen van mest met water. Samen met andere maatregelen zoals het hier eerder genoemde verminderen van ruw eiwit in het rantsoen, zorgde dit op bedrijven voor 22% tot 55% minder ammoniak.

In Denemarken is aanzuren van mest in de put met zwavelzuur een erkend emissiearm systeem. Mest op deze manier aanzuren levert een ammoniakreductie van ongeveer 50% op. Tot nu toe is er in Nederland wel interesse voor geweest, maar tot een erkenning is het niet gekomen. Uitgebreide succesvolle proeven van onder andere DSM met aanzuren hebben begin jaren ‘90 niet de erkenning opgeleverd.

Beluchten van mest

Een veelbesproken methode om in de drijfmestkelder de vorming van ammoniak tegen te gaan, is het beluchten van de mest. De resultaten hierover zijn echter onduidelijk. Onderzoek uit 2015 duidde op succes: 51% reductie. Twee jaar later bij een experiment op de Dairy Campus werd bij een herhaling van het experiment geen resultaat geboekt.

Bemesting

Ammoniak is niet alleen een probleem voor veehouders, ook in de akkerbouw is ammoniakwinst te halen bij het bemesten. Uit zowel dierlijke als kunstmest komt bij aanwending ammoniak vrij. Veel onderzoeken naar bemesting en ammoniak wijzen op het bemesten onder de optimale weersomstandigheden: net voor de regen en zonder zon. Dan wordt de mest het beste opgenomen door de bodem, dus minder verliezen in de vorm van uitspoeling en ammoniakvorming.

Inmiddels zijn er verschillende emissiebeperkende bemestingssystemen op de markt of in ontwikkeling. Het verdunnen van de mest met een derde deel water zorgt ook al voor minder ammoniak, dit gaat vaak met sleepslangen. De reductie wordt geschat op 40% ten opzichte van niet-verdunde mest.

Proeftuin Natura 2000

80% van de in ammoniak omzetbare stikstof zit in de dunne fractie van de mest. Door deze dunne fractie voor het uitrijden stevig aan te zuren tot een pH ≤ 5 is een ammoniakreductie tot 80% te realiseren. Dit reductiepercentage is alleen te bereiken wanneer er directe mestscheiding plaatsvindt. Achteraf mest scheiden en het aanzuren van de dunne fractie heeft een beperkt effect, is de ondervinding van boeren uit de Proeftuin Natura 2000 in Overijssel. Het aanzuren van drijfmest vlak voor toediening met een zodenbemester kan een emissiedaling van 25% betekenen.

Ook op dit gebied zitten innovators niet stil. Zo wordt in de Achterhoek gewerkt met een vloeibare meststof uit dierlijke mest, als vervanger voor kunstmest. Hiervoor is ook een speciale bemester ontwikkeld.

Lees verder onder de foto.

Voeren van vleeskuikens. Door minder ruw eiwit te voeren wordt minder ammoniak in de pluimveemest gevormd. - Foto: Theo Galama
Voeren van vleeskuikens. Door minder ruw eiwit te voeren wordt minder ammoniak in de pluimveemest gevormd. - Foto: Theo Galama

Luchtwasser

Als laatste is het ook altijd nog mogelijk om de gevormde ammoniak uit de lucht te filteren. Het principe van luchtwassers wordt al een aantal jaren toegepast en is voor veel intensieve veehouders vaste prik bij de nieuw- of verbouw van een stal. De luchtwassers staan recent onder druk. De eerder gestelde reductiepercentages zijn na een kritisch rapport uit Wageningen teruggeschroefd in de RAV. Combiluchtwassers staan nu nog te boek voor 59% ammoniakreductie, in plaats van de eerder berekende 85%.

Luchtwassers zijn gangbaar onder varkens- pluimvee- en een aantal kalverhouders, maar in melkveestallen is het nog een unicum. De vaak hogere en natuurlijk geventileerde stallen zijn minder geschikt voor het installeren van een luchtwasser. Een mogelijkheid hier zou zijn het afzuigen van de lucht in de drijfmestkelder. Een afzuigsysteem onder de roosters, gecombineerd met een systeem dat de uitgaande lucht zuivert, kan 25% van de ammoniak uit de stal reduceren.

Grote investeringen

De bovengenoemde technische maatregelen vragen soms grote investeringen of zijn het beste toe te passen bij de nieuwbouw van een stal. Andere maatregelen zijn nog in de experimenteerfase of zijn nog niet goedgekeurd in de huidige ammoniakregels. De mogelijkheden zijn er in ieder geval.

Laatste reacties

  • kleine boer

    Op dit speldenprikje van de wereld veel geld uitgeven en dan denken dat we de wereld verbeteren.....

  • Hilhorst100

    Bovenstaande weet de regering ook wel, door Nederland op slot te zetten stijgen hun grachtenpandjes lekker in waarde.

  • Henk.visscher

    bij emmisieroosters is er explosie gevaar kan de mestput niet op een eenvoudige manier worden afgezogen zodat de gassen worden worden afgevoerd en meteen worden gezuiverd

  • Attie

    2013 nog gebouwd met gewone roosters, moet nog 30 jaar mee...

  • Tinus1

    Onderafzuiging in de stal en hierachter een wasser. Ook in Denemarken een erkend systeem.

  • jvdleeuw

    jvdleeuw
    Kelderafzuiging met een kleine luchtwasser
    Gebouwd met proefstalstatus en werkt al 4 jaar lang naar volle tevredenheid.

  • mtseshuis

    Luchtmestmixen werkt gewoon, alleen het juiste systeem en toepassing kiezen... Voordeel is ook nog zuurstofrijke mest die amper stinkt en goed voor de bodem is...
    Kunnen zodenbemesters ook gelijk bij het oud ijzer...

  • korvers

    Goedendag. Ik mis de invloed van de vermindering van kas
    Kalk amoniak en salpeterzuur.Direkt resultaat gegarandeerd. Zal de invloed van de kunstmest industrie nog steeds zo groot zijn dat ze onderzoek hiervan weten tegen te houden terwijl de productie van kunstmest ontzettend veel fossiele brandstof kost met uitstoot van broeikasgassen
    Groeten Hilbrand Korver

  • wmeulemanjr1

    Helemaal mee eens Hilbrand Korver !

  • johanneshoutsma1

    Goede avond korvers,
    De CO2-footprint van nutramon-kas schijnt 2,1 kg CO2/kg N te zijn. Met een gift van 200 kg N/ha komt dus vrij bij produktie van kas: 200x2,1= 420 kg. CO2./ha
    Een opbrengst van 15 ton ds/ha is bij veel gewassen te halen met 200 kg. N/ha.
    Bij de produktie van 15 ton ds wordt ongeveer 15000x1,5 =22500 kg CO2/ha VASTGELEGD!! Waar praten we eigenlijk over?

  • Henk.visscher

    word vervolgd

  • sjoerddehoop1

    Bij luchtwassers heb je wel honderden liter chemische zuren op je erf en je moet het spuiwater weer afvoeren. Dat kost nogal wat. Moet je dat wel willen, ook voor de veiligheid rond je boerderij?
    Luchtmixen is een mooi systeem maar ook weer duur. Wanneer je jaarrond de koeien op stal hebt dan kun je / moet je wel een duur systeem aanschaffen ook voor de vee-gezondheid; minder stank en minder gevaarlijke gassen.

    Waarom niet gewoon de mest bewerken met bacteriën en dan vervolgens enige malen mixen, dat mixen gaat ook veel vlotter omdat je geen korstvorming hebt, zonder stank en zonder gevaarlijke gassen. Voor extensieve bedrijven met veel weidegang is dit wel veel goedkoper.

  • Remco1980

    Maar... is er eigenlijk een ammoniakprobleem?
    Zo ja, dan actief zijn voor behoud van huidige vergunningen en dmv bijv. emmisiearm kan je verder uitbreiden.
    Zo nee, dan is er niks aan de hand.

    Dit is een beetje links lullen continue hierboven van de boerderij.
    Maar denk je nou echt dat wij hier in NL het probleem kunnen oplossen?

  • Henk.visscher

    j.de leeuw wat kost zo'n luchtwassers en wat zijn de jaarlijkse kosten

  • kanaal

    zucht ,nog meer regels en kosten.

  • Gat

    Ze zijn brabantse regels aan het navolgen. Landelijk kunnen ze dan veel ruimte van landbouw innemen door reductie en die boer kan voor zijn afgegeven ruimte betalen.

  • j.verstraten1

    Johannes co2 is iets anders dan stikstof. Gras slaat co2 op in gras en wortelgroei. Dat gras vreten meestal koeien weer op, blijft wortelmassa over en daar kan ongeveer 4000 kg co2 per jaar in worden opgeslagen totdat je het ploegt, dan komt het weer vrij.

  • ghsmale

    stikstof probleem?? ze maken er een probleem van.
    Moderne oorlog voering maak een land kapot met regels
    welk land zal de aanslag op nederland op eisen?

  • Slak

    De stoelendans om wie de boer nog verder kan uitmelken met zijn uitvindinge, is in volle gang. Boer laat je niet in het pak naaien en gebruik je boerenverstand.
    Minder kosten maken , misschien eerder kleiner dan groter worden en de koeien in het land.
    Elke investering moet je terug verdienen en er zijn altijd lachende derden gesteund door de overheid.

  • Slak

    De stoelendans om wie de boer nog verder kan uitmelken met zijn uitvindinge, is in volle gang. Boer laat je niet in het pak naaien en gebruik je boerenverstand.
    Minder kosten maken , misschien eerder kleiner dan groter worden en de koeien in het land.
    Jammer voor de bank.

  • johanneshoutsma1

    Goede morgen verstraten,
    Korvers schrijft: "De produktie van kunstmest kost veel fossiele brandstof met uitstoot van broeikasgassen". Ik heb getracht hiervan de betrekkelijkheid aan te geven. Een plantaardige produktie teler lijkt mij met gebruik van kas in staat om meer dan 50 keer zoveel CO2 vast te leggen als bij de produktie van kas vrijkomt.
    Fantastisch toch? Het is mij bekent dat vervolgens bij omzetting naar dierlijke produkten o.a. CO2 en CH4 vrijkomt op het boerenbedrijf.
    Veel plantaardige produkten worden pas door de consument (m.i. een andere sector)
    ongestraft verademd.Jammer dat deze omzetting wordt toegerekend aan de landbouw! (de zgn. korte kringloop) Uw opmerkingen begrijp ik dan ook en hoop het verschil te weten tussen CO2 en N.

  • Muito

    Bouw je een (ongewenst maar verplicht in 2013 ivm 'emissiearme-huisvesting') luchtwasser voor 150k en een paar jaar later zeggen ze dat ie niet meer werkt. Geen benul wat voor effect een verlaging op papier van 85 naar 59 met een familiebedrijf doet die die 150k liever als buffer had gehouden. Onze eigen WUR zelfs. Thanks daarvoor.

  • famboenink@hetnet.nl

    zeer merkwaardig onderzoek over combi luchtwasser
    10 luchtwasser met reductie van 100 % procent reductie
    4 luchtwasser tussen de 80 tot99 procent reductie
    2 luctwassser tussen de 51 tot80 procent reductie
    10 lucht wasser tusen 1tot51 procent reductie
    3 luctwasser met een productie van 0 - 51 meer amoniak ?
    komt neer op gemedilde reductie van 59 procent zeer merkwaardig vooral die laatste 3 kan nooit meer zijn lijk mij ?

  • Attie

    Doe liever een donatie aan ondervoede kinderen dan hier in investeren..

  • Alco

    Men snapt nog steeds niet dat als we ammoniak uitstoot realiseren, dat we dit doen voor de andere sectoren als verkeer en luchtvaart ed.
    De landbouw op zich is altijd kringloop.

Laad alle reacties (21)

Of registreer je om te kunnen reageren.