Zonnekroon vervanger van mais in biovergister

Zonnekroon is bij Duitse boeren in opmars als energiegewas in de biovergister. Een coöperatie van boeren wil ermee de Nederlandse markt op.De zonnekroon is een geelgebloemde, manshoge plant die niet alleen populair is bij boeren, maar ook bij bijenhouders en Duitse recreanten. Vier boeren werkten de afgelopen jaren aan de ontwikkeling van de plant. Ze peilen nu de internationale markt.In Nederland is de vergister nog niet zo populair; zo’n honderd boeren hebben een biogasinstallatie op het erf staan. In veel gevallen zijn dit co-vergisters, waarmee naast mest ook plantaardige producten worden verwerkt tot biogas. Met name door aantrekkelijke subsidies zijn Duitse boeren speciaal voor de vergister energiegewassen gaan telen, voornamelijk mais en in toenemende mate de zonnekroon.De gele zonnekroon wordt in het najaar geoogst. - Foto's: Hasselblad H2FDoor z’n gele bloem lijkt de zonnekroon van afstand op een zonnebloem. De Silphium Perfolatium, zoals het gewas officieel heet, is een vaste plant die tot wel 3,5 meter hoog kan groeien. De plant wordt gezaaid in het voorjaar en vanaf het tweede groei-jaar in het najaar gemaaid. In de winter sterven de bladeren af, maar het complexe wortelstelsel blijft ondergronds aanwezig. Het daaropvolgende jaar is de plant weer op volle lengte terug. Donau SilphieCoöperatie Hahnennest, een viertal boeren in Ostrach, Zuid-Duitsland, werkt sinds 2007 met zonnekroon als potentieel energiegewas. De hoge energiewaarde van de plant was al langer bekend, maar het relatief lastige zaai- en ontkiemproces zorgde ervoor dat het niet echt aantrekkelijk was voor biogasproducenten. Sinds 2015 is ‘Donau Silphie’, zoals de organisatie de plant heeft gedoopt, de basis van een jaarlijks stijgende productie van groene energie. De plant heeft een relatief laag drogestofgehalte van 25% en brengt 20 ton droge stof op per hectare. Ter vergelijking: bij energiemais is dit respectievelijk 34% en 21,5 ton droge stof. De biovergister maakt van diezelfde hectares zonnekroon 840 kilo biogas, resulterend in 81.400 kWh. Bloemen in trek bij bijenIn Duitsland is in het afgelopen jaar 480 hectare zonnekroon gezaaid door de coöperatie. 180 hectare daarvan is in eigendom van Hahnennest. De boeren hebben naast de productie van biogas nog twee manieren gevonden om geld te verdienen aan de zonnekroon. De bloemen blijken erg in trek te zijn bij bijen. Rondom de velden staan verschillende kasten die imkers uit de omgeving beheren. De honing kan als streekproduct worden verkocht in lokale winkels. Ook recreanten zijn onder de indruk van de hoge planten. Rondom oogsttijd trekken de hakselaars veel bekijks.Kostbaar zaaiprocesHet oogsten van het zaad gebeurt met de hand. Tussen augustus en oktober zijn de bloemen wisselend zaaddragend. De zaden worden chemisch en thermisch behandeld, zodat de moeilijk ontkiemende zaden succesvol kunnen worden gezaaid. Een kilo zaden kost grofweg € 450. De zaden van de zonnekroon zijn plat, een reguliere zaaimachine krijgt er maar lastig grip op. Het eerste jaar groeien de planten niet verder dan een centimeter of 15 en valt er feitelijk nog niets te oogsten. Een voor de hand liggende procedure om het groeiproces te verbeteren, is het voorkiemen in kassen en de stekjes in een later stadium planten. Maar dit is een kostbaar proces. Bij Hahnennest hebben ze daarom voor een andere oplossing gekozen. De zonnekroon staat in bloei, de plant kan maximaal 3,5 meter hoog worden.Om te voorkomen dat de biovergister in het eerste jaar werkeloos is, is er een mogelijkheid om op hetzelfde perceel ook mais te zaaien. Hahnennest heeft hier een kopstuk voor op de zaaimachine ontworpen. Op elke vierkante meter komen vier zonnekronen te staan, daartussen staan rijen mais met een afstand van 75 centimeter. Daartussenin staat de jonge zonnekroon.In het oogstseizoen kan de mais gewoon worden gehakseld. De zonnekroon is op dat moment niet meer dan een klein plantje met enkele bladeren. Het grootste gedeelte van de plant bevindt zich in deze beginperiode voornamelijk onder de grond. Het tweede jaar zal de plant uitgroeien tot 2 à 3 meter hoogte en kan de Silphie voor het eerst worden geoogst. Dit kan met een reguliere grashakselaar en het gewas kan net als mais worden ingekuild.BodemvruchtbaarheidIn absolute getallen is de opbrengst van mais hoger. Maar waar mais jaarlijks opnieuw moet worden gezaaid, blijft de zonnekroon het jaren doen. Daarnaast is de monocultuur van mais slecht voor de vruchtbaarheid van de bodem.Zonnekroon heeft weinig natuurlijke vijanden, onkruid heeft weinig kans. Alleen in de eerste twee jaar is het nodig bestrijdingsmiddelen te gebruiken, omdat de wortels nog in ontwikkeling zijn. Ook slakken kunnen zich in het eerste jaar tegoed doen aan de beginnende plant. Dit hoeft echter geen bedreiging voor de voortgang van de plant te zijn. Duitse boeren geven rondleidingen door de zonnekroonvelden.Het ondergrondse wortelstelsel houdt veel (nitraathoudend) water vast. “De uitspoeling wordt zo beperkt tot een minimum”, aldus Alexandra Kipp van Hahnennest. Jaarlijks bemesten moet voor zonnekroon genoeg zijn om de opbrengst op peil te houden. Zonnekroon bouwt in de loop van de jaren een duurzame humuslaag op. “De verwachting is dat er na tien jaar zonnekroon weer volop andere gewassen kunnen worden verbouwd”, stelt Kipp.Het inzaaiproces is een investering van een slordige € 1.950 per hectare. “Duitse gebruikers van de plant als energiegewas verdienen in ongeveer vijf jaar hun investering terug”, vertelt Kipp. Zonnekroon is vanwege deze hoge investering niet geschikt als tijdelijk wisselgewas, om de bodem te verrijken.