Zo verbetert gentechniek het welzijn van varkens

De University of Pennsylvania in de Verenigde Staten onderzoekt het welzijn van varkens. Want ook in de VS worden welzijnsregels aangescherpt. Die zijn echter nog niet zo streng als in de EU.Varkenshouders in de Europese Unie hebben te maken met strengere eisen voor dierenwelzijn dan hun Amerikaanse collega’s. Maar ook in de Verenigde Staten wordt de druk steeds groter om het welzijn van varkens te verbeteren.Daarom zoekt de University of Pennsylvania (UPenn) naar een manier om de mate van dierenwelzijn objectief te meten. Dat maakt de discussie met maatschappelijke organisaties een stuk gemakkelijker, verwacht de universiteit. Daarbij maken de onderzoekers gebruik van DNA-technieken.➤ Tom Parsons: EU heeft dierenwelzijn beter geregeld dan VSConcrete methode voor vaststellen dierenwelzijnHet onderzoek wordt uitgevoerd op het varkensproefbedrijf van UPenn in Kennet Square aan de oostkust van de VS en gaat 4 jaar duren. Het meten van bijvoorbeeld het stresshormoon cortisol in het bloed is niet nauwkeurig genoeg, zegt professor Tom Parsons, gespecialiseerd in varkensgezondheid.“Daarom zijn we net gestart met een onderzoek naar de telomeren. Dat zijn de aminozuren aan de uiteinden van ieder chromosoom. Naarmate een mens of dier ouder wordt, worden de telomeren korter. Stress versnelt die verkorting. We gaan de lengte van de telomeren voortdurend meten tijdens het leven van de varkens. Zo willen we er achter komen welke omstandigheden de minste stress opleveren. We hopen dat het een concrete methode oplevert om dierenwelzijn objectiever vast te stellen.”Nu is die discussie vaak gebaseerd op aannames over wat prettig zou zijn voor varkensBij vogels blijkt een duidelijke relatie te bestaan tussen de lengte van de telomeren en de mate van stress. Parsons: “Als we dat ook bij varkens kunnen aantonen, geeft dat meer houvast in alle discussies over dierenwelzijn. Nu is die discussie vaak gebaseerd op aannames over wat prettig zou zijn voor varkens.”De discussie in de VS over dierenwelzijn begon vlak voor de eeuwwisseling. Dragende zeugen werden toen nog overal in boxen gehuisvest, maar daar kwam steeds meer weerstand tegen. De universiteit bouwde daarom in 1998 het proefbedrijf om onderzoek te doen naar huisvesting van zeugen en biggen.Parsons: “We wilden als academici vooruit lopen op ontwikkelingen waar de Amerikaanse zeugenhouders mee te maken kunnen krijgen. We willen hen helpen over te stappen op huisvestingssystemen met meer bewegingsvrijheid.”
_{Lees verder onder de foto‘s}De University of Pennsylvania (UPenn) bouwde in 1998 een proefbedrijf om onderzoek te doen naar huisvesting van zeugen en biggen. Vooral groepshuisvesting van dragende zeugen krijgt veel aandacht. - Foto's: Jan EngwerdaGeen regels voor castreren biggen in VSEen ander welzijnsprobleem is het castreren van biggen. In Nederland en Denemarken moeten zeugenhouders de beertjes castreren onder verdoving, die ze zelf mogen toedienen. In Duitsland is verdoving vanaf 1 januari 2019 verplicht, maar moet de dierenarts dat doen.In de Verenigde Staten zijn geen regels voor biggencastratie. Maar Parsons verwacht dat dat wel een keer gaat gebeuren. “Als iemand een hond onverdoofd castreert gaat hij de cel in. Bij biggen is onverdoofd castreren wel toegestaan. De discussie hierover neemt toe, onder druk van maatschappelijke organisaties. Maar een probleem voor de zeugenhouder is dat er nog geen pijnstillers zijn toegelaten die boeren zelf mogen toedienen.”Berengeur tegengaanEen andere methode om berengeur te voorkomen is immuno-castratie, waarbij beren 2 keer in hun leven worden geïnjecteerd om de vorming van testosteron tegen te gaan. Testosteron kan zorgen voor het ontstaan van berengeur in varkensvlees.Volgens Parsons zijn de Amerikaanse varkensvleesintegraties huiverig voor deze methode omdat het een injectie betreft met hormonen. “Ze willen niet in een discussie terecht komen met de maatschappelijke organisaties over hormoongebruik.”Genen die berengeur veroorzaken uitschakelenEen andere oplossing voor berengeur is het seksen van sperma. Het zaad bepaalt het geslacht van het dier en het is mogelijk om de spermacellen die vrouwelijke nakomelingen geven te scheiden van het zaad dat mannelijke nakomelingen geeft. Volgens Parsons is deze methode zeer effectief. “Maar er is niet genoeg capaciteit voor het seksen van sperma, daarom wordt het alleen toegepast in de topfokkerij.”Een theoretische oplossing voor berengeur is het veranderen van het genoom van varkens. Parsons verwacht dat met de nieuwe genetische techniek Crispr-Cas het wellicht mogelijk wordt om die genen uit te schakelen die verantwoordelijk zijn voor de vorming van berengeur.Volgens hem zou dit in de Verenigde Staten een veel acceptabelere oplossing zijn dan de andere methoden. “Maar niemand in de VS heeft al een toelating aangevraagd voor het op de markt brengen van vlees van varkens die genetisch zijn veranderd met Crispr-Cas.”Lees ook hoe ki-organisatie GFS genetisch stankvrije beren garandeertGroepshuisvesting in proefbedrijfHet proefbedrijf bouwde een stal met groepshuisvestingssystemen voor dragende zeugen. Een deel van deze stal is ingericht als strooiselstal met stro. Het valt Parsons op dat veel zeugen liever op het beton liggen dan op het stro, ook als er voldoende ruimte is in het ingestrooide deel. “Blijkbaar zijn er andere factoren die bepalen waar een zeug het liefste ligt.”Een factor kan de sociale rangorde zijn. Daarom onderzoekt het proefbedrijf of het karakter van een varken objectief is vast stellen. Parsons: “Dan kun je zeugen bij elkaar zetten in een groep die het beste bij elkaar passen. Daar zitten natuurlijk praktische bezwaren aan, maar het geeft wellicht meer inzicht in het sociale gedrag van zeugen. Sommige zeugen blijken niet goed in een grote groep te kunnen functioneren.”“We meten ook dierenwelzijn met stappentellers. Maar ook dat is geen volledig betrouwbare indicatie. Daarom hopen we dat het onderzoek naar de telomeren ons verder helpt om het dierenwelzijn te verbeteren. Want ook in de VS krijgen varkenshouders daar steeds meer mee te maken.”Een deel van de stal is ingestrooid. Het valt de onderzoekers op dat veel zeugen liever op beton liggen dan in het stro, ook als er voldoende ruimte is in het stro.Onderzoeker WUR: objectieve criteria lastig te bepalenHans Hopster, onderzoeker dierenwelzijn bij Wageningen UR, vindt het telomerenonderzoek van de UPenn interessant. “Onderzoekers zoeken al heel lang naar objectieve criteria om te bepalen hoe een dier zijn omgeving ervaart. Dat blijft lastig. Er is al veel onderzoek gedaan naar gehaltes van stresshormonen als cortisol en adrenaline in het bloed, de hartslag en de variatie daarin, het gelukshormoon oxytocine en endorfine in de hersenen en welke hersengebieden worden geactiveerd.”“Je loopt er tegen aan dat je wel veranderingen ziet in deze criteria als de omgeving van het dier verandert, maar de interpretatie blijft erg lastig. Je ziet die veranderingen ook als dieren paren, vrolijk rondrennen of spelen, terwijl dieren dat als prettig ervaren.”Begrip stress te algemeen gehanteerdHet begrip stress wordt volgens Hopster veel te algemeen gehanteerd. “Terwijl wat voor dieren echt nadelig blijkt, sterk samenhangt met de mate waarin gebeurtenissen voor hen voorspelbaar zijn en zij er controle over kunnen uitoefenen.”Hopster kent geen onderzoeken naar de relatie tussen welzijn en de lengte van de telomeren. “Maar ook hier is interpretatie belangrijk. Je moet dan onderscheid kunnen maken in wat je meet: de mate van veroudering of de mate van stress.”

Hopster zou zelf graag meer onderzoek willen doen naar de relatie tussen de omgeving van het dier en de expressie van gedrag. “Dan kun je denken aan de houding van het dier, de stand van de oren en ogen en de gelaatsuitdrukking. Daar is nog relatief weinig onderzoek naar gedaan. Maar ook dan blijft het een uitdaging om een eenduidige verbinding te leggen tussen wat je ziet en de mate waarin het dier zijn omgeving als prettig ervaart ”‘EU heeft dierenwelzijn beter geregeld dan de VS’Tom Parsons is professor aan de University of Pennsylvania (UPenn) en gespecialiseerd in varkensgezondheid.Het welzijn van de varkens bepaalt mede hun gezondheid. Daarom doet Parsons onderzoek naar het welzijn van varkens op het proefbedrijf van de UPenn in Kennet Square aan de oostkust van de Verenigde Staten.In de EU bestaan veel regels voor dierenwelzijn. Hoe is dat in de Verenigde Staten?“Er komt steeds meer aandacht voor dierenwelzijn in de VS onder druk van maatschappelijke organisaties. Daardoor neemt de roep vanuit de markt om meer welzijnsvriendelijke systemen toe. De fastfoodketens McDonald’s en Burger King stelden in 2008 groepshuisvesting verplicht voor dragende zeugen. Later kwam er een oproep van 70 grote supermarkten om dragende zeugen uit de ligboxen te halen en in groepen te gaan houden.”Tom Parsons is professor aan de University of Pennsylvania (UPenn) in Philadelphia. De universiteit geldt als 1 van de 8 elite-universiteiten in de Verenigde Staten en is in 1740 opgericht door de uitvinder Benjamin Franklin. Er studeren 21.000 studenten.Hoe ver is de Amerikaanse zeugenhouderij met die omschakeling?“10 staten in de VS hebben ligboxen verboden voor dragende zeugen. Maar dit zijn staten met relatief weinig varkens. Ik schat dat nu ongeveer 20% van de dragende zeugen in de VS in groepen wordt gehuisvest.”Dat geeft ongelijkheid in de zeugenhouderij.“Ja, dat is zo. Minder dan 10% van het varkensvlees gaat naar de ketens die groepshuisvesting verplicht stellen. De rest van het karkas heeft een hogere kostprijs, maar moet op de gangbare markten worden afgezet. In de EU is dat veel beter geregeld omdat de welzijnsregels voor iedere varkenshouder gelden.”Wat doet uw proefbedrijf aan onderzoek naar het welzijn van varkens?“We zetten genetische technieken in om de mate van welzijn objectiever te kunnen vaststellen. Ook vergelijken we verschillende huisvestingssystemen om te kijken hoe zeugen en biggen het beste gedijen.”Het proefbedrijf heeft sinds februari ook een biologisch deel. Waarom bent u daar mee begonnen?“De biologische varkenshouderij heeft strengere welzijnsregels dan de gangbare sector. We hopen dat de biologische houderij ons aanwijzingen oplevert hoe we het welzijn kunnen verbeteren in de gangbare varkenshouderij. Ook helpen we zo gangbare zeugenhouders om de overgang naar de biologische houderij te maken.”