Zo heeft de netwerkbeheerder boeren in een wurggreep

Boeren die geconfronteerd worden met aanleg van leidingen op hun land, worden, wanneer ze tekenen ‘bij het kruisje’, in de bedrijfsvoering sterk ingeperkt. Niet tekenen blijft mogelijk, maar heeft forse financiële consequenties.In het kort:Niet tekenen levert minder verantwoordelijkheid opZonder contract alleen gewasschadevergoedingVerzoek om gedoogplicht wordt altijd gehonoreerdBoeren die te maken krijgen met energieleidingen over of door hun land, staan in de praktijk vaak meteen op achterstand bij het onderhandelen over de voorwaarden. Er is geen sprake van echte gelijkwaardige onderhandelingen met een partij als TenneT, landelijk netbeheerder elektriciteit. Als een rentmeester van TenneT op het erf verschijnt om een overeenkomst te sluiten, die is geaccordeerd door LTO Nederland, is het tracé en het algemeen belang van de betreffende leiding al lang daarvoor vastgesteld.Als je als boer niet mee wilt werken of wensen hebt die de netwerkbeheerder weigert te honoreren, hangt je altijd nog de gedoogplicht uit de Belemmeringenwet Privaatrecht boven het hoofd. Nog nooit is een verzoek tot opleggen van een gedoogplicht in het kader van die wet niet gehonoreerd. Bij de bouw van de 380 kV-verbinding van Eemshaven Oudeschip naar Vierverlaten in de provincie Groningen, worden boeren ook weer met die ongelijke positie geconfronteerd.Lees meer over deze Groningse zaak in de kaders onderaan dit artikel.Rijksinpassingsplan en Bureau EnergieprojectenAan de start van een nieuwe hoogspanningsleiding staat een rijksinpassingsplan. Tegen een rijksinpassingsplan bestaan beroepsmogelijkheden, bijvoorbeeld om aan te geven wat men anders zou willen wat betreft het tracé.Bureau Energieprojecten, onderdeel van RVO (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland), coördineert de vergunningverlening van grote energieprojecten. Op de website van RVO staan alle geplande projecten en waar ze ter inzage liggen.Van onteigening van grond ten behoeve van leidingen is bijna nooit sprake. TenneT wil uitsluitend medegebruik van de grond. “Alleen bij onteigening ben je zeker van volledige schadeloosstelling”, zegt Han Pelgrum van Pelgrum Rentmeesters in Zutphen. “De wet zou zo aangepast moeten worden dat alle huidige, maar ook toekomstige beperkingen voor vergoeding in aanmerking komen, telkens als dat blijkt.”_{Lees verder onder de foto}
De netwerkbeheerder plaatst de masten - voor hem -zo efficient mogelijk. Dat kan heel ongunstig uitpakken voor de boer. - Foto: Jan Willem van VlietZo gaat het traject rondom aanleg nieuwe leidingen in zijn werkHet eerste contact van een boer met een netwerkbeheerder is de komst van een rentmeester met de vraag of ze bodemonderzoek mogen doen. Dat onderzoek is nodig voor bouwtechnische zaken, zoals welke masten worden geplaatst en hoe diep er de grond in gegaan moet worden. Daar staat een vergoeding van een paar honderd euro tegenover.De volgende stap is een bezoek van de rentmeester waarbij de boer/grondeigenaar een overeenkomst voorgelegd krijgt. Zo’n overeenkomst bestaat uit een gebruiksovereenkomst voor de gebruiker/pachter, een overeenkomst tot vestiging van een opstalrecht, algemene bepalingen voor opstalrechten van TenneT 2013 en een financiële bijlage.Het gaat om serieus geld. Bijvoorbeeld voor drie dubbele masten in het project Noordwest 380 kV (Eemshaven Oudeschip-Vierverlaten) gaat het om ruim € 170.000. Dat bedrag is opgebouwd uit:afsluitvergoeding (zakelijk recht overeenkomst), ruim € 100.000;vermogensschade voor eigenaar, ruim € 20.000; meewerkvergoeding werkterrein, ruim € 25.000.Om de druk verder op te voeren, betaalt TenneT over de eerste en derde post nog eens 20% extra (in dit geval € 25.000) als binnen zes weken wordt ondertekend. Deze bedragen zijn gebaseerd op het bestuursakkoord – met daarin de tarieven en contractvoorwaarden – dat TenneT met LTO had tot afgelopen mei.Als er niet binnen de zes weken getekend wordt vervalt die 20%, en als er helemaal niet getekend wordt, omdat de boer het niet eens is met het contract, vervalt het hele bedrag. Dan rest alleen nog een gewasschadevergoeding. Als over de hoogte daarvan onenigheid is, zal de stap naar de kantonrechter gezet moeten worden.Jaarlijkse vergoeding voor inkomensschadeNadat de leidingen er liggen, volgt een geïndexeerde jaarlijkse inkomensschadevergoeding van ongeveer € 750 per mast. Dat kan ook wat hoger uitvallen. De kosten zijn opgebouwd uit verminderde opbrengst en hogere bewerkingskosten. Over de hoogte van de meewerkvergoedingen kan niet worden onderhandeld, want deze zijn met LTO overeengekomen en daarvan mag niet worden afgeweken. Voor de vermogensschade kan men een driepartijentaxatie (een deskundige per partij en een onafhankelijk deskundige) laten uitvoeren. Die taxatie kan alleen worden ingezet na ondertekening van de overeenkomst.Door de druk van het binnen zes weken tekenen voor die 20% extra, wordt vaak de lijst aan beperkingen en risico’s is die de overeenkomst oplevert, niet gelezen.Dit mag niet van TenneT bij hoogspanningsleidingenIn de Algemene bepalingen voor opstalrechten van TenneT 2013 staat:Bij boven- en ondergrondse verbindingen:geen kabels, buizen of leidingen aanbrengen; geen opstallen, zoals gebouwen, gesloten verhardingen en opslagplaatsen; geen bomen en opgaande beplantingen aanbrengen of uitbreiden;geen ontgravingen en voorwerpen in grond drijven; geen hekwerken, afrasteringen aanbrengen die de toegang kunnen belemmeren;geen bestemming wijzigen van opstallen. Bij bovengrondse verbindingen:geen steigerwerken aanbrengen;geen voertuigen toelaten die hoger kunnen reiken dan 4 meter; geen beregeningswerkzaamheden laten plaatsvinden;geen vliegtuigen of andere luchtvaartuigen (zoals een drone) onder verbinding door laten vliegen.Bij ondergrondse verbindingen:geen zware voertuigen met een asdruk van meer dan 12.000 kilo of delen daarvan plaatsen of transporteren.Grondeigenaar verantwoordelijk voor schade installaties TenneTDe grondeigenaar is als hij het contract tekent voor 100% verantwoordelijk voor de (financiële) schade die TenneT lijdt bij schade aan de installaties. Dus ook voor schades die anderen (zoals loonwerkers of buren waarmee het land wordt geruild) veroorzaken aan de installaties van TenneT. Dat staat in de artikelen 7, 10 en13 van de algemene bepalingen.Of een WA-verzekering dit dekt is de vraag, omdat de overeenkomst met TenneT en de daarbij behorende aansprakelijkheden vrijwillig is aangegaan. Volgens TenneT zijn die beperkingen allemaal vanwege het mogelijk in geding komen van de leveringszekerheid of de veiligheid.Beperkingen gelden ook voor toekomstige ontwikkelingenOverigens gelden de beperkingen uit de overeenkomst ook voor toekomstige ontwikkelingen. “Dat merken we nu bijvoorbeeld met zonneparken, die mogen niet onder of boven de leidingen van TenneT want het zijn bouwwerken en er mag niet meer gebouwd worden in die zone”, zegt Han Pelgrum.“Daar dacht twintig jaar geleden niemand aan. En als het wel mag, is het risico, de extra aanlegkosten en lagere jaaropbrengst van zo’n zonnepark voor de eigenaar. Daarnaast moet een pad van 3,40 meter vrijgehouden worden tot de masten en moet iedere keer de stroom van het park af als TenneT bij de masten wil. Het argument van TenneT bij al deze belemmeringen is telkens ‘je wist bij het ondertekenen van de overeenkomst dat je belemmeringen hebt’.”LTO heeft positie TenneT verzwaktDe enorm sterke positie van netwerkbeheerder TenneT tegenover grondeigenaren heeft sinds een paar maanden een flinke deuk opgelopen. LTO heeft namelijk het samenwerkingsakkoord dat het met TenneT had per 1 mei 2020 beëindigd.Sinds 2013 bestonden deze afspraken in de vorm van een bestuursovereenkomst over tarieven en contractvoorwaarden. Nadat de boerenbelangenbehartiger in 2016 deze afspraken evalueerde, bleek dat veel boeren ontevreden waren over de manier waarop TenneT hen tegemoet treedt.Volgens advocaat Constantijn de Lange van Bout Advocaten in Groningen wordt boeren die moeite met het contract hebben altijd meteen voor de voeten geworpen dat hun ‘belangenorganisatie’ achter de overeenkomst staat. “En LTO zal toch wel weten wat goed is voor boeren.”Rentmeester Han Pelgrum vult aan: “Bij de Raad van State (RvS) krijgen boeren dat ook altijd voor de voeten geworpen. De RvS kan nu niet alles meer automatisch afwijzen met dat argument zoals ze tot nu toe altijd deden.”De overeenkomst is niet ineens onredelijk nu LTO heeft opgezegdVolgens TenneT-advocaat Claire van der Hoeven van De Brauw Blackstone Westbroek in Amsterdam, houdt TenneT vast aan het contract. “De overeenkomst is niet ineens onredelijk geworden nu LTO de overeenkomst heeft opgezegd.”LTO heeft wel contractvoorwaarden geaccordeerdLTO heeft de nu nog steeds gebruikte contractvoorwaarden in 2013 namelijk wel geaccordeerd. Tijdens de hoorzitting zei Van der Hoeven: “Het opzeggen van de bestuursovereenkomst tussen TenneT en LTO maakt niet dat de beoordeling van de zakelijke rechtovereenkomst ineens anders is. De opgestelde zakelijk rechtovereenkomst is jarenlang gebruikt. De minister heeft in het verleden geen aanleiding gezien om verzoeken tot het opleggen van de gedoogplicht af te wijzen en uit jurisprudentie volgt dat dit geen probleem was.”Akkerbouwer Groningen: ‘Je mag niets, maar bent wel verantwoordelijk’Drie Groningse akkerbouwers hebben de overeenkomst met TenneT voor de aanleg van een 380 kV-verbinding van Eemshaven Oudeschip naar Vierverlaten niet getekend. Hen hangt een gedwongen gedoogplicht boven het hoofd. Een van hen wil zijn verhaal wel anoniem doen.De druk uit de omgeving is hem te hoog. “TenneT wil ons dorp € 300.000 betalen als iedereen heeft getekend. Dat geeft stress.” Het is voor hem echter een principekwestie. “Ik begrijp best dat die masten nodig zijn, maar dan wil ik ze wel op een goede plek op mijn land hebben.”Ik begrijp dat die masten nodig zijn, maar dan wil ik ze wel op een goede plek op mijn land hebbenIn het inpassingsplan staat dat er drie masten met elk twee palen in zijn akkers komen te staan. Het probleem is dat de twee buitenste masten zo’n 30 meter uit de kant van zijn perceel komen te staan. Dat maakt de landbewerking veel minder efficiënt en dat zou hij graag aangepast zien. “Die masten zijn in het plan niet ingetekend en Tennet zou in overleg gaan met de grondeigenaren over de precieze plaatsbepaling. Maar daar blijkt met Tennet niet over te willen praten.”Rijdend over de akkers doemt een 220 kV-mast op. Enkele tientallen meters ernaast is de 380 kV mast gepland. - Foto: Jan Willem van VlietTwijfels of oude masten worden weggehaaldWaarom de 380 kV-leiding er moet komen, is hem trouwens een raadsel. “Er staan op mijn grond al drie masten van een 220 kV-leiding. Die blijkt nooit voor meer dan eenderde belast te worden. Mij is toegezegd dat die 220 kV zal verdwijnen, maar TenneT wil niet op schrift zetten wanneer dat zal zijn. Ik heb grote twijfels of dat wel echt gaat gebeuren.”De handelswijze van Tennet staat hem ook tegen. “Ze leggen een claim op je hele grond, bij mij zo’n 6,5 hectare. Als je in het contract kijkt, mag je bijna niets meer en ligt alle verantwoordelijkheid wel bij je. Het voelt als een blanco cheque voor de eeuwigheid.”Hoorzitting in Groningen in poging partijen bij elkaar te brengenAls grondeigenaren en een netwerkbeheerder als TenneT niet tot overeenstemming komen, kan de netwerkbeheerder een ‘verzoek om toepassing van de Belemmeringenwet Privaatrecht’ vragen. Daarmee kan de grondeigenaar een gedoogplicht worden opgelegd. Voordat die beslissing wordt genomen, krijgen partijen in een hoorzitting de gelegenheid de bezwaren naar voren te brengen.Verbinding van Eemshaven Oudeschip naar VierverlatenEen dergelijke hoorzitting werd een maand geleden gehouden over de nieuwe 380 kV-verbinding van Eemshaven Oudeschip naar Vierverlaten (de Noord-West verbinding) in Groningen. In het gemeentehuis van Loppersum stonden drie boeren, met hun advocaat/rentmeester, tegenover een opvallend grote groep ‘tegenstanders’. Naast een onafhankelijk voorzitter van Rijkswaterstaat was Tennet aanwezig met zes personen, waaronder de projectleider, adviseurs en een rentmeester. Daarnaast was er een tweetal advocaten van De Brauw Blackstone Westbroek.Van alle vier de gemeentes waar de hoogspanningsleiding over heenloopt was een ambtenaar aanwezig. Ook was er een zaakbehartiger van de minister van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) aanwezig.Verbinding komt er in ieder gevalBij aanvang van de zitting stelde de voorzitter vast dat het algemeen belang van de Verbinding Noord-West is erkend en het tracé vastligt. Dat betekent dat de hoogspanningsverbinding er in ieder geval gaat komen. De voorzitter hoopt dat partijen toch nog een mogelijkheid zien overeenstemming te bereiken. Dat lukte niet.Nadat de boeren hun bezwaren – zoals zware financiële risico’s vanwege de verantwoordelijkheden die TenneT aan de grondeigenaar oplegt, geen kans op schadevergoedingen, te veel onduidelijkheid voor de toekomst, te veel belemmeringen voor de bedrijfsvoering, inefficiënte plaatsing masten – hadden toegelicht, liet Tennet weten dat volgens hen alles volgens de regels wordt uitgevoerd. Het verslag van de hoorzitting dient als basis voor de beslissing voor het opleggen van een gedoogplicht.