Zo geeft Holland Varken een impuls aan vakbekwaamheid

Vakbekwaamheid is belangrijk om goed een varkensbedrijf te runnen. Deelnemers aan Holland Varken moeten straks aantonen dat ze vakbekwaam zijn. Wat houdt vakbekwaamheid in en hoe bewijs je dat je vakbekwaam bent?“De varkenshouder voldoet aan de door de POV gestelde eisen op het gebied van vakbekwaamheid in de vorm van scholing en training.” Dat staat te lezen in de voorschriften van het Normenkader Holland Varken dat in het voorjaar van 2018 is gepresenteerd. Alle varkenshouders en hun personeel die de onder de vlag van Holland Varken produceren, moeten straks dus aantoonbaar vakbekwaam zijn.Helemaal nieuw is dat overigens niet; zo moeten varkenshouders die zelf vaccineren daarvoor opleiding hebben gevolgd. Voor mensen die met personeel werken is een BHV-diploma verplicht.Lees ook: Holland Varken als basis onder IKB‘sVolgens producentenorganisatie POV is er al langer overleg met het ministerie over vakbekwaamheid. In de Wet Dieren staat dat mensen die met dieren werken vakbekwaam moeten zijn; dat is gestoeld op Europese regelgeving. In Nederland is dat deels geborgd via het onderwijs.Echter, niet alle ondernemers en medewerkers (zij-instromers) hebben deze opleidingen gevolgd. Er zijn meerdere mogelijkheden van opleiden en trainen, onder andere via VarkensNet, Kwalitatief Personeel Varkenshouderij (KPV) en het bedrijfsleven, maar dat is allemaal vrijblijvend.
_{Artikel gaat verder onder de foto‘s}Een vakbekwame varkenshouder kan het bedrijf in de volle breedte goed runnen. Een vakman gaat nog een stap verder en behaalt de beste resultaten. - Foto's: Bert JansenEisen wet invullenDe sector grijpt de komst van Keten Kwaliteit Systeem (KKS) Holland Varken aan om eisen uit de wetgeving in te vullen. Daarbij wil de sector tevens het kennisniveau in Nederland transparant maken. Het idee is om opleiding en scholing te gaan normeren.“Dat gaan we samen ontwikkelen met onderwijs, bedrijfsleven en varkenshouders. Het moet voor iedereen van toegevoegde waarde zijn”, aldus Eric Douma, vicevoorzitter van de POV. “Als methodiek wordt gekeken naar andere branches waar wordt gewerkt met een puntensysteem voor training en scholing.”Kennis en vaardighedenVakbekwaamheid is belangrijk voor ondernemers en medewerkers. Het is immers een voorwaarde voor het behalen van goede technische resultaten. Ook voor banken is dat steeds belangrijker. Tussen varkenshouders zijn verschillen in kennis- en kundeniveau echter groot. Ze kunnen ook vastzitten in patronen en zonder het te beseffen fouten maken.Deels kunnen begeleiders als dierenarts en (voer)adviseur dat verschil verkleinen, maar gezien de uiteenlopende technische en economische resultaten slagen ze daar maar deels in.Vakbekwaamheid maakt iemand echter nog geen vakmanIn de volksmond worden vakbekwaam en vakmanschap nogal eens door elkaar gebruikt. In de literatuur wordt, onder andere door arbeidsadviseur Erica Aalsma, onderscheid gemaakt. Vakbekwaamheid gaat over voldoende kennis en vaardigheden binnen het eigen vak. Met een vrije interpretatie betekent dat voor de varkenshouderij: iemand die een bedrijf, of een deel daarvan, kan runnen met oog voor mensen, dieren en omgeving en waar nodig verbeteringen doorvoert.Vakbekwaamheid maakt iemand echter nog geen vakman. Daarvoor moet het zich verder bij de uitvoering van de werkzaamheden hebben ontwikkeld. Meestal is sprake van jarenlange ervaring in de betreffende sector. In de varkenshouderij zijn goede resultaten een teken van goed vakmanschap.Vakmanschap is combinatie van veel factorenVakmanschap is bepalend voor een succesvol bedrijf. Technische en economische resultaten zijn een belangrijke indicator.Een stapje verder dan vakbekwaam is vakmanschap. In de engste zin van het woord is een vakman een beoefenaar van een bepaald vak, of hij dat nu goed of slecht doet. Maar in het algemeen wordt een vakman gezien als een kundig iemand die zijn vak goed verstaat. Dat uit zich in met aandacht, zorg en oog voor detail uitoefenen van het vak en/of behalen van de beste resultaten.De echte vakman is een strever waar de varkens zeer hoog op het lijstje van belangrijke dingen in het leven staanWageningen UR onderscheidde enkele jaren geleden 5 bedrijfsstijlen, waarvan de vakman er een van is. Volgens dat onderzoek is de echte vakman een strever waar de varkens zeer hoog op het lijstje van belangrijke dingen in het leven staan. Andere varkenshouders stellen andere prioriteiten, bijvoorbeeld meer vrije tijd. Dit zijn alle 5 de bedrijfsstijlen:vakmanondernemer overleverhoeder afbouwerWat precies maakt dat de ene varkenshouder wel en de andere geen vakman is, is moeilijk aan te geven. Waarschijnlijk is het een combinatie van ervaring, kennis, ambitie en gevoel. Allerlei karaktereigenschappen, zoals openstaan voor adviezen en leergierigheid, spelen ook een rol.Het lijkt er daarom op dat vakmanschap voor een gedeelte is te leren en gedeeltelijk ‘in’ iemand zit. Iemand met mindere kwaliteiten moet voor dezelfde resultaten meer doen. Denk aan investeringen in techniek, duurder voer of begeleiding op specifieke aspecten.Verschillende aanbieders gecertificeerde opleidingenTerug naar vakbekwaamheid in Holland Varken. De invulling ervan is nog onbekend, maar de contouren worden al wel duidelijk, aldus Antoon Sanders. Hij is als adviseur van KPV bij het vormgeven ervan betrokken. Sinds enkele jaren werken KPV, VarkensNet en Varkens.nl samen bij opleidingstrajecten voor varkenshouders. De intentie is om deze samenwerking uit te breiden tot een stichting die moet zorgen voor een uniform systeem voor opleiden en certificeren.Sanders beschrijft binnen KPV 3 werkvelden:opleiden en trainen werven en binden goed werkgeverschap “Dat blijven belangrijke pijlers, ook in de nieuwe samenwerking. Welke eisen straks gaan gelden, is nog niet bekend.”Hij verwacht wel dat kennis en handelingen rondom voedselveiligheid en gezondheid prioriteit hebben. Denk aan werken met gevaarlijke stoffen en verstrekken van medicatie maar ook reiniging en ontsmetting. “Dat is vanuit de EU een belangrijk aspect.”In theorie kunnen varkenshouders en medewerkers straks bij verschillende aanbieders hun trainingen doen, mits deze geaccrediteerd zijn voor het certificaat. Ook bij BHV en Spuitlicentie zijn diverse partijen die trainingen aanbieden. Ondernemers moeten deelcursussen volgen om voldoende punten te behalen.Sanders verwacht dat ook het bedrijfsleven een rol blijft spelen bij de opleidingen en trainingen. “Nu al heeft een aantal voerfabrikanten eigen trainingsprogramma’s voor klanten en werken ze samen met opleidingsorganisaties voor specifieke kennisonderdelen.” De kunst is om alle vormen van kennisontwikkeling en kennisdeling te waarderen en borgen.De varkenshouderij kent een gevarieerd aanbod van opleidingen. Taxatie op waarde is nodig om ze mee te nemen in opleidingsmogelijkheden voor Holland Varken.Vakmanschap maakt verschilOmdat de invulling van vakbekwaamheid nog ontbreekt, is het op voorhand lastig te beoordelen of de eis tot grote verschillen gaat leiden op varkensbedrijven. Alfons van den Belt, mentor bij VarkensNet, verwacht alvast dat het positief uitpakt voor de sector. Hij vindt het ook hard nodig. ”Een leven lang leren kan in de agrarische sector en dus ook de varkenshouderij een stuk beter.”Van den Belt benadrukt dat steeds vaker blijkt dat het aspect ‘vakmanschap’ het verschil maakt tussen matig en goed resultaat. Neem de uitval in de kraamstal. De werkwijze en houding van de varkenshouder en zijn medewerkers zijn daarbij zeer bepalend. “In het algemeen moet er meer aandacht zijn voor het gedrag van individuele dieren en minder in systemen denken, zoals dat vroeger werd geleerd.”Beter imago verkleint tekort personeel varkenshouderijVan den Belt verwacht dat een breed uitgevoerd leersysteem voor de varkenshouderij bovendien zal bijdragen aan een positiever imago om in de varkenshouderij te werken. “Dat beeld werd recentelijk versterkt bij onze docentendag varkenshouderij. Het is hard nodig om het tekort aan personeel te verkleinen.” Vergeleken met sectoren buiten de landbouw is er nog weinig aandacht voor doorontwikkeling van mensen die werken in de varkenshouderij. “Dat kan beter.”De uitdaging is volgens hem om het huidige aanbod van cursussen en opleidingen op de juiste waarde te kwalificeren, waaronder workshops die door het bedrijfsleven worden verzorgd. “Ook is het belangrijk om per item vast te stellen wanneer van ‘vakbekwaam’ mag worden gesproken. Dit zal per functie verschillen.”‘Iedereen moet de basisbeginselen weten’Voor Kees van der Meijden (52), zeugenhouder en directeur van Vakkundig Personeel Oirschot (VPO) en Varkens Opleidingscentrum Nederland (VON) is meer aandacht voor vakbekwaamheid vanzelfsprekend.Wat vindt u van het initiatief van de POV om vakbekwaamheid in Holland Varken als voorwaarde te stellen?“Dat is heel goed. Vakbekwaamheid is ontzettend belangrijk, voor varkenshouders maar zeker ook voor medewerkers. Als iemand in de stal werkt, moet je ervan uit kunnen gaan dat het werk goed gebeurd en mensen elkaars werk kunnen overnemen.”Wat vindt u belangrijk voor vakbekwaamheid?“Iedereen die met varkens werkt, moet de basisbeginselen weten: waarom doen we de dingen zoals we ze doen. Of het nu gaat om het toedienen van een geneesmiddel, geven van behandelingen of nemen van hygiënemaatregelen.”
Kees van der MeijdenGeldt dat ook voor mensen die al 30 jaar varkens houden?“Ervaren ondernemers hebben al aangetoond dat ze vakbekwaam zijn, anders zouden ze nu geen varkenshouder meer zijn. Maar ik zie natuurlijk ook wel verschillen en sommige varkenshouders blijven in oude patronen hangen. Kijk alleen maar naar de uitval in de kraamstal; dat is voor een belangrijk deel te verklaren door verschil in kundigheid van de varkenshouder. Dus ook die mensen kunnen nog zeker wat leren.”Welke onderwerpen ervaart u als lastig als het gaat om verhogen van de vakbekwaamheid?“Voor mensen buiten de sector is de noodzaak voor hygiëne en biosecurity vaak moeilijk te bevatten. Daarom is het belangrijk dat ze goed begrijpen hoe het werkt en waarom we de dingen zo doen.”