Wat maakt jou als akkerbouwer een goede werkgever?

De rol van de akkerbouwer verandert als hij personeel in dienst neemt. Hij is niet meer alleen plantenteler en ondernemer, maar wordt ook werkgever.Het is een vraag waar veel akkerbouwers ooit voor komen te staan. Kan ik het bedrijf nog in mijn eentje aan als ik verder uitbreid? Als de akkerbouwer kiest om arbeid in te zetten van buiten de familie, krijgt hij een andere rol. Hij is niet meer alleen plantenteler en ondernemer. Hij wordt ook werkgever en krijgt verantwoordelijkheid voor een werknemer.Feiten op een rij:Nederland telt ruim 18.000 akkerbouwbedrijven;iets meer dan 1.050 daarvan hebben personeel in dienst;in totaal gaat het om bijna 3.300 werknemers.Volgens adviesbureau Colland Arbeidsmarktbeleid telde Nederland 1.085 akkerbouwbedrijven die eind 2017 samen 3.252 werknemers in dienst hadden. Het aantal werkgevers in de akkerbouw groeit de laatste jaren langzaam. Eind 2014 telde Colland er 1.056.Wat is een goede werkgever?betaalt een passend salarisgeeft vertrouwen aan zijn werknemermaakt het werk boeiend voor de werknemerzorgt voor persoonlijke ontwikkelinghoudt regelmatig werkoverlegevalueert eerlijk en transparant over het functioneren van de werknemerEen goede werkgever voldoet aan een aantal kenmerken, zegt Hans Schilders, scholingsconsulent akkerbouw en vollegrondsgroenteteelt bij TalentOogst. “Hij betaalt een passend salaris. Hij zorgt voor werk dat boeiend is voor de werknemer. En hij zorgt dat de werknemer zich persoonlijk kan ontwikkelen. Salaris is belangrijk, maar zeker voor jonge mensen geldt dat ze zich moeten kunnen ontwikkelen. Doordat de economie goed draait, is er krapte op de arbeidsmarkt. Dat maakt het des te noodzakelijker om een goede werkgever te zijn, om mensen aan je bedrijf te binden. Het is beslist niet meer vanzelfsprekend dat werknemers lang bij hetzelfde bedrijf blijven werken.”Talentoogst verbindt werkgever en werknemerTalentoogst is een loket voor werknemers, werkgevers en ondernemers in de akkerbouw en vollegrondsgroenteteelt. Zij kunnen daar terecht voor informatie over opleidingen, cursussen en trainingen.
Talentoogst wordt gefinancierd uit het Fonds Colland Arbeidsmarkt voor de Open Teelten. Het is bedoeld om werkgevers en werknemers te stimuleren zich te blijven ontwikkelen en om het aanbod van opleidingsinstituten hierop te laten aansluiten. De cursussen hebben diverse invalshoeken, zoals vaktechniek, marketing, management, personeel & organisatie, certificering, economie of taal. Alle cursussen worden voor 75% gesubsidieerd. Alleen voor de cursus trekker-rijbewijs geldt 50% omdat het rijbewijs wettelijk verplicht is. De subsidie bedraagt maximaal € 1.800 per persoon per kalenderjaar.Door de schaalvergroting worden steeds meer akkerbouwers werkgever, zegt Klaas Schenk, portefeuillehouder Onderwijs en Innovatie in de LTO-vakgroep Akkerbouw. “Ook zie je dat jongere akkerbouwers andere dingen willen doen dan alleen het akkerbouwbedrijf runnen, bijvoorbeeld bestuurswerk. Dan heb je eerder personeel nodig om het werk rond te krijgen. Als de akkerbouwer personeel wil aantrekken, heeft hij een aantal opties. Hij kan zzp’ers of losse arbeidskrachten inhuren voor een beperkte tijd. Hij kan de agrarische bedrijfsverzorging inschakelen. Op mijn eigen akkerbouwbedrijf huur ik altijd dezelfde zzp’er in als het nodig is.”Nederland telde in 2000 ruim 35.000 akkerbouwbedrijven. Dat aantal is gehalveerd naar 18.197. Het aantal bedrijven met meer dan 100 hectare steeg in die periode van 685 naar 1.038.Zinvol werkt voor medewerker in vaste dienstAls een akkerbouwer liever iemand in vaste dienst heeft, dan komt een aantal andere zaken om de hoek kijken. Een akkerbouwbedrijf heeft arbeidspieken bij het zaaien en poten en rondom de oogst. Dat kan de werkgever opvangen door overuren later terug te geven aan de werknemer als vrije uren, zegt Schenk. “Ook zie je dat akkerbouwers met personeel meer eigen machines hebben en minder de loonwerker inzetten. Dat helpt om de werknemer zinvol werk te laten doen. Ook zie je soms dat ondernemers in de winter personeel uitbesteden aan een ander bedrijf, bijvoorbeeld aan een pootgoedteler die dan zijn aardappelen sorteert en aflevert of aan een transportbedrijf voor het rijden van bieten. Maar dat moet je werknemer wel willen.”_{Tekst gaat verder onder de foto's.}
Het aanstippen van aardappelopslag in uien. Veel akkerbouwers vragen scholieren of familieleden om dat werk te doen. Als bedrijven groter worden, is het aannemen van personeel een optie. - Foto: Peter RoekHet inschuren van aardappelen. Personeel moet accepteren dat tijdens de oogst overuren gemaakt moeten worden. Die kan de werkgever later terug geven aan de werknemer als vrije uren in periodes dat het niet zo druk is. - Foto: Henk RiswickMedewerker in vaste dienst kent bedrijf door en doorMedewerkers in vaste dienst hebben als voordeel dat ze het bedrijf door en door leren kennen. Bovendien kan de werkgever specialistisch werk vaker laten uitvoeren door dezelfde mensen. Schenk geeft als voorbeeld de gewasbescherming, de bemesting of het bedienen van ingewikkelde machines. “Bovendien bind je met een vast contract mensen aan je bedrijf. Een vaste baan is ook voor een werknemer aantrekkelijker dan een nuluren-contract of een tijdelijke arbeidsovereenkomst. Een ander voordeel van een vaste werknemer is dat de akkerbouwer meer tijd heeft om zich te verdiepen in zaken als de afzet van de producten of hij kan meer bestuurswerk doen.”Wat is een goede werknemer?voert opdrachten nauwgezet uitweet van aanpakken in drukke tijdenis betrokken bij het bedrijfkan procesmatig denkenis een sparringpartner voor de werkgeveris een ambassadeur voor het bedrijf naar de buitenwereldis bereid zich (persoonlijk) te ontwikkelenVoor een akkerbouwer besluit personeel in dienst te nemen, moet hij wel een rekensommetje maken. Schenk: “Ook in jaren met tegenvallende opbrengsten of prijzen moet het salaris betaald worden. Vaak zie je dan ook dat akkerbouwers eerst los personeel of zzp’ers inhuren voor ze de stap zetten naar een vaste medewerker.”Werknemer naast uitvoerder ook sparringpartnerEen werknemer kan meer zijn dan iemand die alleen opdrachten uitvoert. Schenk vindt dat een werknemer ook een sparringpartner kan zijn. “Een werknemer moet niet alleen zelfstandig een taak kunnen uitvoeren en machines kunnen bedienen. Hij moet ook procesmatig kunnen denken. Het mooiste is als je ook strategische beslissingen kunt bespreken met je werknemer. Er komt veel op de akkerbouwers af. De bodem moet gezond blijven, terwijl de bemesting steeds krapper moet. De toepassing van chemische gewasbescherming wordt steeds meer aan banden gelegd. We moeten toe naar kringlooplandbouw. De eisen van certificaten als PlanetProof worden steeds strenger. Het helpt de akkerbouwer betere beslissingen te nemen als hij dergelijke ontwikkelingen kan bespreken met zijn werknemer.”De ideale werknemer is een ambassadeur voor het bedrijfDe ideale werknemer is ook een ambassadeur voor het bedrijf, vindt Schilders. “Als hij met de spuitmachine aan het werk is en omstanders vragen wat hij doet, dan moet je medewerker dat kunnen uitleggen. De omgeving accepteert nauwelijks nog overlast. Een goede uitleg draagt bij aan de acceptatie van de akkerbouw in de samenleving.”Opleidingsniveau werknemer bepaalt handelen en denkenAl die gewenste eigenschappen vragen wel een bepaald opleidingsniveau van de werknemer. Een middelbare beroepsopleiding op niveau 4 is het meest wenselijk. Daar leert iemand zelfstandig handelen en procesmatig denken. Leerlingen die dat niveau halen, zijn volgens Schilders en Schenk verzekerd van een baan. Om de opleidingen te verbeteren, zoekt het onderwijs meer aansluiting bij het bedrijfsleven, stelt Schilders. “De ontwikkelingen gaan tegenwoordig zo snel in het bedrijfsleven dat de opleidingen vaak achter lopen. Denk maar aan de snelle opmars van het verzamelen en analyseren van grote hoeveelheden data, of de opkomst van precisielandbouw. Dat vergt andere vaardigheden van de akkerbouwers en hun werknemers. Door bedrijven meer te betrekken bij de opleidingen, sluit het onderwijs beter aan bij de praktijk.”De landbouw is een dynamische sector. De kunst is om dat goed uit te dragenEr zijn echter niet genoeg jonge mensen die kiezen voor een baan in de landbouw. Daarom maken de onderwijsinstellingen hun opleidingen breder, zegt Schilders. “Een opleiding alleen voor plantenveredeling is te beperkt. Dat wordt dan bijvoorbeeld toegepaste biologie, zodat leerlingen ook andere mogelijkheden hebben dan alleen de plantenveredeling. Die verbreding maakt het groene onderwijs aantrekkelijker voor jonge mensen. Maar de landbouw kampt wel met een negatief imago. Het agrarisch onderwijs krimpt, terwijl de behoefte aan goed geschoold personeel toeneemt. Dat is jammer, want de landbouw is een heel dynamische sector. De kunst is om dat goed uit te dragen.”