Vrijloopkraamhok volop in ontwikkeling

Het vrijloopkraamhok is nog niet geschikt voor grootschalig gebruik, maar de ontwikkelingen gaan door en onderzoekers zijn er druk mee.Europese onderzoeken naar vrijloopkraamhokken pleiten nog niet voor grootschalig gebruik van loslopende zeugen in de kraamstal. Het conventionele kraamhok wint het nog op technische en financiële resultaten, blijkt uit het Inno-Pig-onderzoeksproject op Duitse proefbedrijven. Maar de maatschappelijke druk in Europa om de boxhuisvesting van zeugen op termijn af te schaffen wordt wel steeds groter. Dat zorgt voor ontwikkelingen in de vrijloopkraamhokken. “Het succes van het werken met een vrijloopsysteem zit vooral in kennis verzamelen en delen”, aldus Anouk van Spronsen, productmanager bij Vereijken Hooijer. De Pro Dromi-kraamstal van Vereijken Hooijer is meegenomen in een grootschalige Deense test met 10 vrijloopkraamhokken van Europese leveranciers. In dit onderzoek zijn geen technische en economische kengetallen gemeten, maar wel het gebruiksgemak, het welzijn van de zeugen en biggen en de veiligheid van de werknemers. Volgens de onderzoekers zijn de geteste vrijloopsystemen nog onvoldoende praktijkrijp om zeugen los in de kraamstal te houden.De vrijloopkraamstal is nog geen verplichting in alle Europese landen. Er zijn nog voldoende onderzoeksvragen. - Foto: Henk RiswickVolgens Van Spronsen draaien onder meer in Finland, België en Tsjechië verschillende grote bedrijven succesvol met tot 500 vrijloopkraamhokken. Zij tekent erbij aan dat dit type een andere manier van werken en andere kennis vraagt dan het gangbare kraamhok. “Wij leiden onze klanten op hoe te werken met vrije kraamzeugen voor ze het hok in gebruik nemen. Hierdoor verlagen we het risico op meer uitval en betalen de varkenshouders minder leergeld in het eerste jaar.”‘Vrijloopkraamhok vraagt een andere manier van werken en andere kennis dan het gangbare kraamhok’_{Anouk van Spronsen, productmanager bij Vereijken Hooijer}Meer dan alleen hogere huisvestingskostenMet onderzoek in Europese landen proberen de partijen in de sector in beeld te brengen waar de pijnpunten zitten van meer welzijn, in de vorm van meer bewegingsruimte voor de zeug versus welzijn van de biggen en de varkenshouder. In een testopstelling in Denemarken stonden de zeugen met de kop naar de voergang. Naar aanleiding van het onderzoek in Denemarken is een van de grootste aanpassingen de ontwikkeling van een zijopstelling. De zeugen staan dan met de koppen naar elkaar en is er meer zicht op het geboorteproces. Deze opstelling, Pro Dromi Combi, wordt op een bedrijf in Finland geïnstalleerd. - Illustratie: Vereijken HooijerUit Frans onderzoek op twee proefbedrijven, in Bretagne en Pays de la Loire, bleek dat de meeste bezwaren die varkenshouders hebben om te investeren in een vrijloopkraamhok de hogere huisvestingskosten zijn. Die zijn een derde hoger dan bij een traditioneel hok. Ook is er geen afzetmarkt die de meerwaarde vergoedt, is de hygiëne in het kraamhok een item net als de veiligheid voor de varkenshouder, de hogere arbeidsbehoefte en het heikele maatschappelijke punt van de biggensterfte. Hoewel in Frankrijk al sinds 2000 onderzoek naar vrijlopende zeugen in de kraamstal wordt gedaan, staat de ontwikkeling van de vrijloopkraamstal nog in de kinderschoenen. Lees ook: ‘Snel en veilig werken in het vrijloopkraamhok’Afmeting kraamhok groeitEen vrijloopkraamhok is fors duurder per zeugenplaats dan het traditionele hok. Arnold Veldman, vertegenwoordiger van Coppens Staltechniek, schat dat een vrijloophok € 1.500 tot € 2.000 duurder is per zeugenplaats, inclusief bouwkosten. Dit is afhankelijk van de keuze in grootte van het vrijloopkraamhok en ook van met welk traditioneel kraamhok je vergelijkt. Coppens biedt 3 maten vrijloophokken aan: 7 vierkante meter, 7,5 vierkante meter en 7,9 vierkante meter. Vergelijk je dan met een traditioneel kraamhok van 5,2 vierkante meter of met de huidige norm van 5,8 vierkante meter? “Iedereen wil een zo klein mogelijk kraamhok, maar we moeten de ogen niet sluiten voor het dierenwelzijn”, zegt Veldman. Het Coppens-vrijloophok is ontwikkeld samen met voerleverancier Denkavit. De nieuwste versie 2.0 heeft als aanvulling een valbeugel met rubberen stootrubbers. Die geven, als de zeug gefixeerd is tijdens het werpen, de biggen een vluchtmogelijkheid. Daarnaast heeft het concept een rondgaand watersysteem, waardoor er geen stilstaand water in de afdeling is.De zeugen worden groter, blijkt uit Duits onderzoek: de breedte van de zeugen (Large White x Duits Landras) neemt toe tot pariteit 6 en de lengte zelfs tot pariteit 9. Ook groeit het aantal biggen per zeug. Veldman adviseert nu al voor een gangbaar kraamhok een standaardgrootte van minimaal 5,8 vierkante meter. De overgang is dan niet zo groot meer naar een kraamhok met 6,5 vierkante meter voor een 2 sterren Beter Leven-kraamhok of een kraamhok van 7 vierkante meter.De uitdaging voor varkenshouders blijft alle biggen die geboren worden groot te brengen. Er zijn zeugenbedrijven die met een vrijloopkraamhok dezelfde of zelfs betere resultaten boeken ten opzichte van een gangbaar kraamhok. Toch blijft biggenuitval een actueel onderwerp dat onderzoekers bezighoudt. Vereijken Hooijer biedt een beweegbare vloer aan voor bedrijven die veel met wisselende krachten in de kraamstal werken, waardoor de kennisoverdracht moeilijker is. De extra kosten vanaf € 300 per hok kunnen het dooddrukken van biggen 60 tot 80% verlagen. Dan is de terugverdientijd minder dan 2 jaar. Van Spronsen: “Op uitval zijn vele factoren van invloed. We zijn nooit uitgeleerd, daarom gaan 7 studenten van HAS Hogeschool verder met onderzoek in de kraamstal door het gebruik van het microklimaat (de Nanny) in beeld te brengen.”Beter klimaat: besparing en minder ammoniakDe extra kosten van een vrijloopsysteem zijn op korte termijn misschien lastig terug te verdienen, maar het systeem kent ook voordelen. Coppens werkt in het biggennest met stralingswarmte, waardoor geen ruimteverwarming nodig is en de temperatuur in de kraamstal 18 tot 23 graden kan blijven. Veldman: “Deze energiebesparing, waarbij geen gasaansluiting nodig is, is goed voor het bedrijfsresultaat.” Een lagere temperatuur voor de zeug vertaalt zich in zeugen die meer vreten, meer melk geven, minder in gewicht afnemen en dus meer follikels produceren voor de volgende worp. “Ook heeft Frans onderzoek aangetoond dat 20% daling van temperatuur meer dan 80% ammoniakreductie kan geven. Het zou fijn zijn als dat geaccepteerd wordt als ammoniakreductiemaatregel in Nederland.” Er is dus nog volop ruimte voor onderzoek naar het vrijloopkraamhok voordat er een verplichting komt.