Voor elke zeugenhouder een passend weeksysteem

Het traditionele wekelijkse systeem voor dekken, werpen en spenen is nog veruit het populairst.Voor welk weeksysteem kan een zeugenbedrijf het beste kiezen? Een antwoord op deze vraag is niet eenvoudig te geven. Voor elk bedrijf kan dat anders zijn. Het is afhankelijk waar het zwaartepunt van het bedrijf ligt of wat het op te lossen probleem is op het betreffende zeugenbedrijf.Volgens een is het vierwekensysteem het meest gebruikte systeem als er voor een meerwekensysteem wordt gekozen. Het ‘traditionele’ weeksysteem is nog veruit het populairst met 56%. Daarna volgt onder de ondervraagden het vierwekensysteem met 10%, vervolgens het drieweken- en vijfwekensysteem met respectievelijk 8% en 7%.Beperkte ruimte kraamhok reden van keuzeJan Pijnenburg van DLV Advies geeft aan dat het vierwekensysteem wellicht het meest gekozen wordt vanwege beperkte ruimte in het kraamhok. Terwijl het drieweken- en vijfwekensysteem weer vaker gekozen worden vanwege gezondheid. Bij alle meerwekensystemen stijgt de efficiëntie qua arbeid. Vooral op kleinere bedrijven kunnen deze meerwekensystemen de meeste arbeidsefficiëntie opleveren.“Bij een bedrijf met 250 zeugen kan een driewekensysteem een arbeidsefficiëntie van 18% opleveren. Hoe groter het bedrijf, hoe minder voordeel dit oplevert. Een bedrijf met 1.000 zeugen dat omschakelt naar een driewekensysteem heeft nog maar een paar procent voordeel op het gebied van arbeidsefficiëntie”, aldus Pijnenburg.Keuze voor systeemZeugenbedrijven maken de keuze voor een weeksysteem op basis van een aantal factoren. Arbeidsefficiëntie staat met ruim 63% met stip bovenaan het lijstje. Daarna volgen: huisvestingsruimte (42%), inzet van personeel (30%) en diergezondheid (25%). Daarnaast geeft een aantal zeugenhouders aan dat de afzet van biggen meespeelt in de keuze.De keuze voor een weeksysteem is voornamelijk een financieel onderbouwde keuze. Toch telt ook het privéleven mee in de keuze van een weeksysteem, aldus Rainier van Gelderen. Hij begeleidt met zijn bedrijf Porcbusiness varkenshouders in de omschakeling van een traditioneel weeksysteem naar een ander meerwekensysteem.“De maatschappelijke en financiële druk op varkensbedrijven is groot geworden, maar desondanks zijn veel meer dingen belangrijk in het leven dan varkens houden”, weet Van Gelderen uit ervaring.Van de bedrijven die omgeschakeld zijn naar een meerwekensysteem blijft 95% met dit systeem werkenEen goede boterham verdienen is mooi, maar tijd met je gezin doorbrengen betaalt zich later ook terug. In de beginjaren moest hij bedrijven nog echt overtuigen dat een meerwekensysteem voordeel kan bieden. Nu is het meer adviseren voor welk weeksysteem te kiezen.Van de bedrijven die omgeschakeld zijn naar een meerwekensysteem blijft volgens Van Gelderen 95% met het systeem werken. De overige 5% bestaat uit stoppers of bedrijven die door verandering van bedrijfsomvang kiezen voor een traditioneel weeksysteem.Naast een financieel voordeel heeft een meerwekensysteem ook voordelen qua arbeid. Zeker op familiebedrijven.Bedrijfsgrootte en weeksysteemOp grotere bedrijven wordt vaker voor een ‘traditioneel’ weeksysteem of een alternatief meerwekensysteem gekozen. Bedrijven met minder dan 300 zeugen kiezen voornamelijk voor een vierweken- of vijfwekensysteem.Bedrijven met 300 tot 1.000 zeugen kiezen vooral voor een vierwekensysteem. Daarbij valt op dat in de categorie tussen de 600 en 800 zeugen 80% voor een traditioneel weeksysteem kiest. Voor deze bedrijven is – als geen schaalvergroting mogelijk is – nog een efficiëntieslag te maken door een meerwekensysteem te kiezen.Als je met een vijfwekensysteem gaat werken, mis je eerst 5 productiewekenHet omschakelen naar een meerwekensysteem heeft tijd en organisatie nodig. Het is voor de zeugenhouder van belang om dit goed af te stemmen met dierenarts, fokkerijorganisatie en adviseur. Ga je met een vijfwekensysteem werken, dan mis je eerst 5 productieweken.Het is, zeker voor pure vermeerderaars, verstandig om deze periode goed te plannen en ervoor te zorgen dat dit niet in een periode met hoge biggenprijzen valt. Vandaar dat een opstart in september of oktober, als biggenprijzen traditioneel een dip kennen, handiger is.Daarnaast is een planning nodig van de stalruimte. Indien de hoeveelheid zeugen ongewijzigd blijft, dan zijn meer kraamstallen nodig en meer ruimte in de dekstal en biggenruimte. Voor het ene bedrijf kan dat een groter probleem zijn dan voor het andere.Aandachtspunten bij omschakelenLicht alle toe- en afleveranciers in, tijdens of liever nog voor het overschakelenBekijk of er voldoende huisvestingsruimte is of de mogelijkheid om bij te bouwen of verbouwenCapaciteit energieaansluiting moet voldoende zijn om pieken op te vangen, zeker in hetere periodesGrootte van ki-box moet voldoende zijn om de doses van de dekweek te bewarenBepaal of het gebruik van cyclusregulerende producten nodig is en toegestaan bij de (opfok-) zeugen en overleg met dierenarts hoe dit toe te passenBepaal of en wanneer extra arbeid nodig is om piekmomenten op te vangen en begin op tijd met het werven van personeel of tijdelijke krachtenZorg voor voldoende materialen die nodig zijn voor het dekken, werpen, spenen en de toombehandelingenHet kan ook een keuze zijn om terug te gaan in het aantal zeugen. Voor een aantal bedrijven kan de keuze om met minder zeugen te gaan werken ook goed uitpakken door bijvoorbeeld zonder vast personeel te werken en op piekdagen arbeid in te huren.Financieel voordeelHet is van belang om te weten of een meerwekensysteem bij het bedrijf past. Terugschakelen naar een traditioneel weeksysteem kost ook weer 21 weken. Rainier Van Gelderen geeft aan dat DLV Advies in het verleden al heeft uitgerekend dat omschakelen naar bijvoorbeeld een vijfwekensysteem ongeveer € 30 per zeug kost.De kosten komen mede door aanpassing van huisvesting en verliesdagen van zeugen om in een nieuwe cyclus te komen. “Deze extra kosten verdien je in maximaal 2 jaar weer terug door besparingen op arbeid en diergezondheid”, aldus Van Gelderen.De capaciteit van de energieaansluiting moet toereikend zijn en pieken in de energievraag aankunnenHij geeft aan dat energiekosten met 20 tot 30% dalen. De besparingen voor gas zijn vooral te danken aan het feit dat men slechts telkens korte periodes gespeende biggen- en kraamstallen verwarmt. De lange centrale gangen zorgen ervoor dat energieverlies ontstaat, zeker als een afdeling aan het einde van de gang opgewarmd moet worden.De capaciteit van de energieaansluiting moet echter wel toereikend zijn en pieken in energievraag aankunnen. Vooral op hete dagen als er zware dieren in de biggenafdeling liggen, terwijl zeugen werpen in de kraamafdeling onder de biggenlampen.Familie van der Broek werkt al jaren met een meerwekensysteem. Regelmatig bespreekt Rainier van Gelderen de laatste resultaten en planning met de familie door.Afzet kan struikelblok zijn“De afzet van biggen is misschien voor pure vermeerderaars wel het grootste struikelblok bij omschakeling naar een meerwekensysteem”, aldus Van Gelderen, die aangeeft dat handelaren niet snel omschakeling zullen stimuleren omdat ze dan minder flexibel met biggen kunnen schuiven.Met goede afspraken moet het geen probleem opleveren. Ook de vleesvarkenshouder – die een een-op-eenrelatie heeft met een zeugenhouder – speelt hierin een rol als niet meer wekelijks opgelegd kan worden. Het biedt voor vleesvarkenshouders die een all in-all outsysteem willen hanteren echter ook kansen op het gebied van diergezondheid.Met een meerwekensysteem kun je na een werpweek volledige aandacht aan biggen geven en dat heeft een positief effect op het leveren van vitalere biggenJan Pijnenburg voegt hier aan toe dat dit voor kleinere bedrijven juist positief kan werken. Op een biggenauto kunnen 2.000 speenbiggen geladen worden. Hierdoor kan efficiënter geladen worden.Naast efficiëntie geven zeugenhouders aan dat met een meerwekensysteem na een werpweek volledige aandacht aan biggen gegeven kan worden. Dat heeft een positief effect op het leveren van vitalere biggen.Effect van keuze voor meerwekensysteemHet belangrijkste voor de keuze van een nieuw weeksysteem is de vraag waar de eerste beperkende factor ligt. Van daaruit kan bepaald worden welk systeem bij het bedrijf past.

Het vijfwekensysteem is de Rolls Royce van de verschillende weeksystemen op het gebied van diergezondheid. Bij dit meerwekensysteem is goed een knip te maken tussen de diergroepen. Omdat er maar een leeftijdsgroep biggen in de kraamstal ligt, is er minder kans op versleping van geboortediarree en luchtweginfecties.

Qua arbeidsefficiëntie loopt het rendement op van twee-, drie- en vier-, richting het vijfwekensysteem. Het voordeel ligt hier in het opstarten, het klaarzetten en voorbereiden, van de activiteiten. 

Twee- en vierweken financieel meest efficiënt
De aanvangstijden zijn hetzelfde, maar bij een weeksysteem zijn er 52 momenten van dekken, werpen, spenen en tomen behandelen. Bij een vierwekensysteem zijn dit er maar 13.

Op financieel gebied zijn een tweeweken- en vierwekensysteem het meest efficiënt. De inzet van de kraamstallen – het duurste huisvestingselement op een zeugenbedrijf – wordt dan het meest efficiënt gebruikt doordat de meeste biggen per kraamhok geleverd kunnen worden.