Voedsel en aanpassen

Aanpassingsvermogen is een groot thema op het congres van de plattelandssociologen.De gewassen staan er goed voor in Noord-Italië. Het is er warm en er zijn voortdurend buien. Niet erg voor mij; ik ben niet op vakantie, maar op een congres. Het is het congres van de plattelandssociologen, dat om de twee jaar wordt gehouden. Deze keer in Florence. Zo’n congres heeft altijd een centraal onderwerp. Dit keer is het thema een ingewikkelde Engelse zin, die neerkomt op ‘aanpassingsvermogen in tijden van crisis’.
Ik zie die crisis eigenlijk niet, het gaat immers best wel goed met de landbouw. Toch zijn de meeste deelnemers het erover eens dat het Europese platteland in crisis is. Er is een landbouwcrisis en een voedselcrisis, begrijp ik. Voor veel collega-onderzoekers is een belangrijk onderdeel van die crisis dat de consument steeds verder af komt te staan van de producent. En dus zijn er veel bijdragen over directe verkoop van landbouwproducten, over boerenmarkten, lokale initiatieven, kwaliteitsproducten, stadslandbouw, dorpstuinen, en over consumenten die het platteland opnieuw ontdekken. Het zal allemaal waar zijn en het is soms ook wel goed onderzoek, maar het lijkt me toch maar over een klein deel van de voedselmarkt te gaan. Het meeste dat boeren produceren gaat in grote hoeveelheden de voedselketen in, slechts een klein deel volgt een andere weg. Daarbij realiseerde ik me ook nog eens dat inmiddels een belangrijk deel van het alternatieve product verwerkt en verhandeld wordt door de grote multinationals en grootwinkelbedrijven. Niks kleinschaligheid en niks ketenverkorting. Kortom, er wordt hier gepraat over een landbouw- en voedselcrisis die ik eigenlijk niet zie, en voor het oplossen ervan wordt de nadruk gelegd op een slechts klein deel van de landbouw.
De andere helft van het thema spreekt me meer aan. Want er is natuurlijk wel een economische crisis, die ook het platteland raakt. En daarbij is het vermogen van bedrijven en gemeenschappen om zich te kunnen aanpassen aan veranderingen van groot belang. En dat is ook precies het onderwerp waarvoor ik hier ben. Aanpassingsvermogen is namelijk iets waar economen geen verstand van hebben, en dus valt er veel te leren. Een van de belangrijkste elementen in aanpassingsvermogen is kennis, zo leer ik. Hoger geschoolden passen zich gemakkelijker aan. En uit heel wat presentaties pik ik op dat gemeenschappen met veel nieuwkomers van buiten, of waar veel mensen reizen en in contact komen met nieuwe ideeën, het beter doen. Dus niet mensen vasthouden, maar openstaan voor nieuwe inwoners en zelf op reis gaan. Dat geldt ook voor boeren. Ga op pad, ga op reis, de beste opvolger is er een die veel gereisd heeft, want zo leer je het. En wees blij met nieuwe buren, want ook daar kun je van leren.