Vleesrijke zeug voelt zich beter met extra vezels

Veranderingen bij de varkensgenetica vragen ook om ander soort voer. De aandacht voor vezels en fermentatieve vertering neemt zodoende toe.De zeugen op de meeste varkensbedrijven hebben nog maar een dun speklaagje. Een ander fokkerij-effect is dat de worpgrootte blijft toenemen. Beide zaken zijn voor voerfabrikanten aanleiding om de voersamenstelling en hun voerschema’s te actualiseren. Bij deze updates is recent veel aandacht voor vezels in de varkensvoeding.Grondstoffen met meer vezelsIn nauw overleg met zijn premix-leverancier DSM heeft Voergroep Zuid bijvoorbeeld een nieuw zeugenvoerassortiment ontwikkeld. In de nieuwe zogeheten Prestatie Voerreeks ligt de nadruk sterker dan voorheen op grondstoffen met meer vezels. Ook is de bewerking van deze grondstoffen in de fabriek aangepast, zodat de vezels voor een belangrijk deel ook verteren waar dat gewenst is: in de dikke darm.Zeker in de kraamperiode en even daarvoor zijn vezels in het over van belang. Het afbiggen gaat sneller als zeugen voldoende energie hebben en de melkproductie komt beter op gang. - Foto: Peter RoekVezels verterenDe bacteriën in de dikke darm zorgen ervoor dat de inhoud gaat fermenteren, waardoor de vezels verteren. Daarbij komen geleidelijk vluchtige vetzuren vrij, die een energiebron vormen voor de zeugen. Een zeug heeft zodoende verdeeld over de dag voldoende energie om te produceren. Ook als tijdelijk veel van het dier wordt gevraagd, rond het werpen en met een grote toom biggen aan de uier.DepotvetContinue beschikking over energie is belangrijk geworden, omdat zeugen amper nog over zogenoemd depotvet beschikken. Dat geldt het meest voor zeugen van Deense herkomst. Deze bodybuilders hebben amper spek en daarom weinig reserves om op terug te vallen bij een energietekort. Vezels vertragen bovendien de verteringssnelheid en dragen bij aan een gezonde maag.Relatie tussen welzijn en vezels nog vaagManon Houben, dierenarts en hoofd van de afdeling varken bij GD, staat achter het idee om met meer vezels in het voer de kneedfunctie van de maag te stimuleren. Houben: “Het is positief dat dit aandacht heeft.”Maar het meten van dierenwelzijn in relatie tot maagwandbeschadingen is erg moeilijk. Daarom vindt Houben dat niemand kan stellen dat het dierenwelzijn verbetert met vezels in het voer. Over de varkensmaag is simpelweg nog weinig bekend en dieren laten niet snel zien dat het niet goed zit in de maag. Alleen bij heel ernstige bloedingen wordt het zichtbaar en kan een varken zelfs doodbloeden.Het gros van de varkens heeft geen 100% gave maagwand. Met name ziekte en niet eten kan de oorzaak zijn dat een varkensmaag van slag is en het zoutzuur de maagwand aantast. Het hoeft niet per se aan de voeding te liggen dat de maagwand is aangetast, betoogt Houben.Ze vindt het ook onlogisch om bij maagzweren bij varkens direct een lijn te trekken naar de mens, zoals snel gebeurt. Houben: “Ik zou graag willen weten vanaf welk moment een varken last van de maag krijgt en hoeveel. Het is daarom heel ingewikkeld om op bedrijfsniveau vast te stellen of de hoeveelheid vezels in het voer voldoende is voor een gezonde maag en zeugen die zich fijn voelen.”Zoveel mogelijk energie door fermentatie vezelsHet is de bedoeling van Voergroep Zuid dat zeugen met hun nieuwe voer met name tijdens de transitie- en lactatieperiode zoveel mogelijk energie krijgen door de fermentatie van vezels in de dikke darm. Maar dat energieaandeel dient minimaal 25 à 30% te zijn van het totale aanbod. De overige energie wordt geleverd door enzymatische vertering van zetmeel en oliën. De zetmeelvertering begint al in de bek van het varken.Versnellen van geboorteprocesEen belangrijke gedachte achter het vezelrijke voer is dat de biggen sneller geboren zijn en dat vervolgens de melkgift vlot op gang komt. Een soepel werpproces begint voor de zeug het kraamhok in gaat. Als onder invloed van voldoende vezels in het voer de mest smeuïg blijft, is het risico op obstipatie geringer.Het vezelrijkere voer zet ook minder aan tot stuwing in de uier. De zeugen voelen zich dan happy, terwijl de voergift op niveau kan blijven. De voergift voor de zeugen mag voor werpen niet onder de 2,8 kilo per dag komen, is de insteek van Voergroep Zuid. Voor een gelt is de ondergrens 2,5 kilo voer per dag.Meer energieAls de voergift op peil blijft, heeft een zeug meer energie tijdens het geboorteproces en zijn de biggen minimaal een half uur sneller van de zeug af dan bij een lagere voergift voor het werpen.Een belangrijke gedachte achter het vezelrijke voer is dat de biggen sneller geboren zijn en dat vervolgens de melkgift vlot op gang komtVezels zijn ook gezond voor het spijsverteringsapparaat van de varkens. Voldoende fermenteerbare, en zelfs een klein deel onverteerbare of inerte vezels, zorgen voor een goede maag- en darmwerking en de juiste samenstelling van de maaginhoud. De bedoeling is dat de maaginhoud een gelijkmatige, pasta-achtige substantie vormt. In het midden van de maag is de pH 3 of lager. Extreem zuur dus, door de vorming van zoutzuur. Als de maaginhoud vloeibaar wordt en ontmengt, komt het zoutzuur omhoog en tast met name rond de aanhechting van de slokdarm, bij de maagingang, het slijmvlies aan. Dit kan in het ernstigste geval tot maagzweren leiden.Gezondheid dikke darmVerderop in het dier stimuleren vezels de gezondheid van de dikke darm. Als daar volop vezels fermenteren, zal dat bijdragen aan een gezonde bacteriecultuur, vergelijkbaar met probiotica. De probiotica remt de vorming van ziekmakende bacteriën in de zeugendarm. De biggen profiteren daarvan tijdens de geboorte en daarna. Als de biggen tijdens geboorte in aanraking komen met een gezonde flora in de mest van de zeug, neemt het risico op geboortediarree af en besmettingen met pathogene clostridiumbacteriën en rotavirussen treden minder op.De eerste tien dagen van de lactatie bepalen in grote mate de melkproductie in de resterende zoogperiode. - Foto: Henk RiswickBigoverleving verhogenZowel vanuit maatschappelijk als economisch oogpunt is het gewenst dat de biggensterfte zo laag mogelijk blijft. In de varkenshouderij heeft alles een oorzaak. Als de transitie niet goed verloopt, zal het geboorteproces moeizamer gaan en krijgen de biggen ook kwalitatief minder goede biest binnen. Vervolgens komt de nageboorte ook moeizamer van de zeug af.Domino-effectTekortkomingen in het management en de voeding van zeugen hebben dus een domino-effect. Dat werkt tweeërlei kanten op. Het kan vanaf het begin goed gaan. Het behoeft weinig toelichting dat een vlotte overgang van dracht- naar de zoogperiode bijdraagt aan een hogere melkproductie, dus robuustere biggen. De ontwikkeling van de uier en de melkproductie in de eerste tien dagen van de lactatie zijn van grote invloed op de melkgift in de resterende weken van de zoogperiode.Tekortkomingen in het management en de voeding van zeugen hebben een domino-effectGeen wondermiddelVezels in varkensvoer zijn hot. Zeker met extreem vleesrijke zeugen in de stal staat het nut van vezelrijker voer wel vast. Zodoende wordt nu anders naar grondstoffen gekeken. Sojahullen of bietenpulp zijn grondstoffen met veel oplosbare vezels, die verteren in de dikke darm. De keuze voor dit soort grondstoffen wordt logischer met heel vleesrijke zeugen op stal. Dat schrijft ook ABZ Diervoeding op zijn website, en ook bij de andere voerbedrijven heeft dit aandacht.Grondstoffen deels walsenMaar daarbij speelt de processing in de fabriek een rol. Voerfabrikant De Heus kiest er daarom voor bepaalde grondstoffen deels te walsen, in plaats van door een hamermolen te doen. Dat deed het bedrijf al sinds vorig jaar in de fabriek in Nijkerk. Sinds enkele weken is de fabriek van De Heus in Veghel ook aangepast om grondstoffen voor het varkensvoer te walsen. Meer structuur is goed voor de maag- en darmgezondheid van de zeugen en verbetert de vitaliteit, luidt de uitleg.Wondermiddelen bestaan nietWondermiddelen bestaan niet in de varkenshouderij. Ook vezels zijn dat niet. Het effect van meer vezels in het voer zal groter zijn naarmate de diergezondheid op het bedrijf beter is en het voerschema op maat. Bij een zeug die niet in de juiste conditie is, kan het geboorteproces alsnog vertraging oplopen. Vezels ondersteunen de processen slechts.