‘Vijf vragen die een formateur moet stellen’

De uitslag is duidelijk, de formatie kan beginnen.Op het bord van de formateur ligt de vraag hoe zij (of toch weer een hij?) de partijen bij elkaar brengt als het gaat om het ruimtegebruik in ons land en de vermindering van de schade aan klimaat en milieu (bij de productie) en aan de volksgezondheid (vooral bij de consument). Zonder de kip met de gouden eieren te slachten die jaarlijks 45 miljard inkomen genereert, waarvan 10 miljard op het erf. Vanaf de zijlijn vijf vragen die de formateur moet stellen om met de partijen de puzzel te leggen:Zijn de doelen in Kaderrichtlijn Water (2027), Klimaatwet (2030, 2050) en de Stikstofwet (2035) stevig genoeg of moet er een schepje bovenop? Of zullen we, ook gezien de uitslag eerst maar eens zorgen dat we dit halen, dan zien we in 2035 wel weer verder?Gaan we dit halen met de innovaties die nu in de pijplijn zitten en met de NOVI (omgevingswet), of moet er een schepje boven op? Zou het niet handig zijn om helderheid te scheppen naar boeren met CO₂-rechten (waar ze ook wat aan kunnen verdienen), een goede omgevingsvergunning en een digitaal dashboard met indicatoren?Vermoedelijk leidt die innovatie vooral tot schaalvergroting en nog minder boeren. Hoeveel willen we daarom inzetten op marktwerking in groenblauwe diensten voor meer biodiversiteit, of zijn Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten goedkoper als het om natuur en landschap gaat?Heb je aan GLB-gelden genoeg voor die groenblauwe diensten, of moet je ook langjarige nationale contracten introduceren? Waar dan de btw voor omhoog moet, maar dan gaat de consument een eerlijke prijs betalen en doen we dan gelijk een forse loonronde om de inkomens minder ongelijk te maken?En moet dan alles maar overal kunnen, of is het slimmer om weer aan ruimtelijke ordening te doen, de landinrichting in ere te herstellen en te zorgen dat de distributiedozen, woningen en bossen op de slechtste landbouwgronden terechtkomen? Ik wens de formateur, wie het ook wordt, wijsheid toe.